استدراج: تفاوت میان نسخه‌ها

===چیستی [[استدراج]]===

*واژه "[[استدراج]]" به معنای [[فریب دادن]] و نزدیک کردن تدریجی است. در [[فرهنگ]] اصطلاحات [[علم کلام]]، یعنی نزدیک ساختن گام به گام و تدریجیِ گنهکاران غافل و لجوج به [[عذاب الهی]]، در پوشش برخورداری از نعمت‌های پی‌درپی [[دنیوی]]<ref>.ر.ک. جمعی از نویسندگان، دانشنامه کلام اسلامی، ماده «استدراج».</ref> و در اصطلاح [[دینی]] به معنای آن است که [[خداوند]] [[گناهکاران]] و [[نافرمانان]] [[جسور]] و [[بی‌شرم]] را سریع گرفتار [[عقوبت]] نمی‌کند؛ بلکه درهای [[نعمت]] خود را بر آنها می‌‌گشاید. حال این [[فراوانی نعمت]] یا آنها را از [[خواب غفلت]] بیدار می‌کند که این همان "[[هدایت الهی]]" است و یا بر [[غرور]] آنها می‌افزاید و [[عقوبت]] را سخت‌تر می‌سازد که این، [[استدراج]] است<ref>ر.ک. اصول کافی‌، ۴/ ۱۸۹؛ تاج العروس‌، ۲/ ۴۱؛ تفسیر نمونه‌، ۷/ ۳۳.</ref>. این واژه، دو بار در [[قرآن کریم]] به کار رفته است<ref>{{متن قرآن|وَالَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُونَ}}«و آنان را که آیات ما را دروغ شمردند آرام‌آرام از جایی که درنمی‌یابند فرو خواهیم گرفت» سوره اعراف، آیه ۱۸۲؛ {{متن قرآن|فَذَرْنِی وَمَنْ یُکَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِیثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین مرا با آن کسان که این سخن را دروغ می‌شمرند وا بگذار! به زودی آنان را آرام آرام از جایی که درنیابند فرو می‌گیریم» سوره قلم، آیه ۴۴.</ref></ref>.<ref>ر.ک. فرهنگ شیعه، ص ۷۳.</ref>

*[[متکلمان]] [[مسلمان]]، [[استدراج]] را در دو معنا به کار برده‌اند:

#امور و کارهای شگفت و فوق‌العاده که از کسانی مانند [[مرتاضان‌]] و [[راهبان]] سر می‌زند؛

#مهلتی که [[خداوند]] به [[بندگان]] گناهکارش می‌دهد و چون می‌خواهد آنان را نگونبخت ([[عذاب]]) کند، خواسته‌های دنیایی‌شان را بر آورده می‌‌کند و [[بنده]] بدون آنکه خود بداند، اندک اندک از [[رحمت خدا]] دور می‌شود و به [[کیفر]] او نزدیک می‌گردد<ref>ر.ک. دائرة المعارف تشیع، ۲/ ۱۰۰.</ref>.<ref>ر.ک. فرهنگ شیعه، ص ۷۴.</ref>  

*نکتۀ قابل توجه آن است که در [[استدراج]]، اخذ و سقوط، تدریجی است، که از بدترین عقوبت‌هاست؛ چون مجال و [[فرصت]] [[توبه]] کردن را از [[انسان]] می‌‌گیرد، یعنی [[انسان]] به حالی می‌‌رسد که بعد از آن، [[لطف]] و [[عنایت]] [[خدای متعال]] به هیچ نحو شامل حال او نمی‌شود و از [[انسان]] این [[شایستگی]] سلب می‌‌گردد که [[خدا]] او را با گرفتاری و یا حادثه‌ای خاص متوجه خودش سازد و نجاتش بخشد. [[استدراج]]  الزاماً در [[بدکاری]] و بدکرداری دامان [[انسان]] را نمی‌گیرد، بلکه افرادی که حتی به نعمت‌های ظاهری متنعم باشند و ظاهراً هیچ اشکالی در کارشان وجود ندارد، بیشتر باید از این [[وحشت]] کنند که مبادا مغضوب [[پروردگار]] و در معرض [[استدراج]] باشند<ref>ر.ک. محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۹.</ref>.