عبرت: تفاوت میان نسخه‌ها

*عبرت به‌‌ معنای [[پندآموزی]] و آنچه باعث هشیاری و [[آگاهی]] [[آدمی]] می‌شود، حالتی است که به موجب آن [[انسان]] از امور مشهود به امور نامشهود پی برد، یعنی از [[شناخت]] چیزی که دیده شده است، به [[شناخت]] چیزی که دیده نشده و در گذشته رخ داده است، برسد. از این‌رو عبرت، گذشتن از محسوس به معقول، از ظاهر به [[باطن]]، از [[بدی]] به خوبی و از زشتی به [[زیبایی]] است. شخص عبرت‌بین و عبرت‌پذیر از گذشت روزگار و صورت ظاهر اتفاق‌ها عبرت می‌گیرد و رویدادهای [[آینده]] را به نفع خویش به جریان می‌اندازد.

*[[امام علی]] {{ع}} بر این مفهوم تأکید دارد به‌گونه‌ای که در [[نهج البلاغه]] در ۴۵ مورد از واژه "عبر" و مشتقات آن یاد کرده است. [[امام]] در [[کلامی]]، [[مردمان]] را به [[عبرت‌پذیری]] فرامی‌خواند: پس، از این عبرت‌ها [[پند]] گیرید، از این نشیب و فراز به‌هوش آیید و از بیم‌دهندگان سود برید<ref>{{متن حدیث|فَاتَّعِظُوا بِالْعِبَرِ وَ اعْتَبِرُوا بِالْغِيَرِ وَ انْتَفِعُوا بِالنُّذُر}}؛ نهج البلاغه، خطبه  ۱۵۶</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 545.</ref>.

*[[امام]] {{ع}} از عبرت و [[عبرت‌پذیری]] با این عنوان‌ها یاد کرده‌اند: بیم‌دهنده‌ای [[خیرخواه]]<ref>نک: حکمت ۳۵۷</ref>، بیدارکننده<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۹۹</ref>، مایه حفظ از [[گناه]]<ref>نک: غررالحکم</ref>، رشددهنده [[انسان]]<ref>نک: غررالحکم</ref>، عامل [[مصونیت]] از [[بدی]] و [[تباهی]]، عامل بازدارنده از گرایش به [[بدی]] و مایه [[بصیرت]]<ref>نک: نهج البلاغه، نامه ۴۹</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 545.</ref>.

*مسیر [[زندگی]] و [[سرنوشت]] دیگران برای [[انسان]] عبرت‌بین و پندپذیر پر از درس‌های زندگی‌ساز است که توجه به آن می‌تواند [[آینده]] بهتری را برای [[انسان]] رقم زند. [[امام]] {{ع}} در [[کلامی]] فرمود: آن کس که از حوادث تلخ و نشیب و فرازها پندآموزد و عبرت از روزگار دست‌مایه او شود، در [[پناه]] [[تقوا]] بیارامد و از فروافتادن در [[شبهات]] مصون مانَد<ref>{{متن حدیث|إِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ}}؛ نهج البلاغه، خطبه  ۱۶</ref>. هم‌چنین در [[کلامی]] دیگر فرمود: از گذشته [[دنیا]] برای [[آینده]] آن عبرت گیر (آنچه را از [[دنیا]] مانده است با آنچه از آن گذشته است، مقایسه کن) که [[تاریخ]] تکرار می‌شود، (در حالی‌که) همه آن زوال‌پذیر و از دست شدنی است<ref>{{متن حدیث|وَ اعْتَبِرْ بِمَا مَضَى مِنَ الدُّنْيَا لِمَا بَقِيَ مِنْهَا، فَإِنَّ بَعْضَهَا يُشْبِهُ بَعْضاً وَ آخِرَهَا لَاحِقٌ بِأَوَّلِهَا وَ كُلُّهَا حَائِلٌ مُفَارِقٌ}}؛ نهج البلاغه، نامه ۶۹</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 545.</ref>.

*تشیخص عبرت‌های سودمند از راه نشانه‌های [[آشکار]] انجام می‌شود و نشانه [[آشکار]] [[بیم]] و [[انذار]] ذکر شده در [[قرآن]] و [[سنت]] به انسان‌هاست<ref>نک: نهج البلاغه، خطبه ۸۴</ref>. با این دیدگاه، [[امام]]{{ع}} مواردی را مطرح می‌کند که مایه عبرت [[آدمیان]] است؛ از جمله: عبرت از [[دنیا]]<ref>نک: نهج البلاغه، خطبه‌های ۱۱۰، ۱۲۹، ۱۶۰، ۱۸۷، ۲۰۵ و ۲۱۷ و نامه‌های ۳ و ۶۸</ref>، عبرت از سرگذشت [[ابلیس]]<ref>نک: نهج البلاغه، خطبه ۲۳۴</ref> [[سرنوشت]] پیشینیان<ref>نک: نهج البلاغه، خطبه‌های ۸۲، ۸۸، ۱۱۰، ۱۵۶، ۱۸۱، ۱۶۰، ۲۰۴، ۲۱۲، ۲۳۴ و نامه‌های ۳۱، ۲۳ و ۴۷</ref>، عبرت از [[مرگ]] دیگران<ref>نهج البلاغه، حکمت  ۱۱۸</ref> و عبرت از [[مرگ]]<ref>نهج البلاغه، خطبه  ۸۲</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۴۵- ۵۴۶.</ref>.

*با این همه، بیشتر [[مردمان]] عبرت‌بین و پندپذیر نیستند، زیرا بسیاری از ایشان گرفتار [[ظواهر]] [[فریبنده]] [[دنیا]] هستند. [[امام]]{{ع}} می‌فرماید: چه بسیار است عبرت‌ها و چه اندک است پذیرش آنها<ref>{{متن حدیث|مَا أَكْثَرَ الْعِبَرَ، وَ أَقَلَّ الِاعْتِبَارَ}}؛ نهج البلاغه، حکمت  ۲۸۹</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۴۶.</ref>.

*[[انسانی]] که از [[تعلقات دنیوی]] گذشته باشد، دیده‌ای عبرت‌بین پیدا می‌کند و در نتیجه به پدیده‌های هستی به دیده عبرت و درس‌آموزی می‌نگرد و از [[ظواهر]] امور عبور می‌کند و [[باطن]] [[کارها]] در نظرش جلوه‌گر می‌شود. آن‌گاه با بینشی صحیح در مسیر [[زندگی]]، دست به انتخاب‌های درست و اساسی می‌زند. [[امام]]{{ع}} می‌فرماید: اما [[مؤمن]]، به [[دنیا]] تنها به دیده عبرت نگرد، از مردار [[دنیا]] به [[قدر]] [[ضرورت]] اکتفا کند و آهنگ [[دنیا]] را به گوش [[خشم]] و نفرت شنود<ref>{{متن حدیث|وَ إِنَّمَا يَنْظُرُ الْمُؤْمِنُ إِلَى الدُّنْيَا بِعَيْنِ الِاعْتِبَارِ وَ يَقْتَاتُ مِنْهَا بِبَطْنِ الِاضْطِرَارِ}}؛ نهج البلاغه، حکمت  ۳۵۹</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۴۶.</ref>.