|
|
| خط ۱۴: |
خط ۱۴: |
| به همین منظور عقود [[اسلامی]]، به ویژه مضاربه، میتواند نقش اساسی در گردش صحیح [[پول]] و جلوگیری از [[استثمار]] و بهبود وضعیت معیشتی [[مردم]] داشته باشد. | | به همین منظور عقود [[اسلامی]]، به ویژه مضاربه، میتواند نقش اساسی در گردش صحیح [[پول]] و جلوگیری از [[استثمار]] و بهبود وضعیت معیشتی [[مردم]] داشته باشد. |
| نخستین مضاربه در [[اسلام]]، مضاربه [[پیامبر]]{{صل}} با [[خدیجه]]{{س}} بوده است<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۶؛ بحارالانوار، ج۱۶، ص۲۲؛ الکامل، ج۱، ص۵۶۹.</ref><ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۱۳.</ref>. | | نخستین مضاربه در [[اسلام]]، مضاربه [[پیامبر]]{{صل}} با [[خدیجه]]{{س}} بوده است<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۶؛ بحارالانوار، ج۱۶، ص۲۲؛ الکامل، ج۱، ص۵۶۹.</ref><ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۱۳.</ref>. |
|
| |
| ==ربا در فرهنگ مطهر==
| |
| [[ربا]] گرفتن اخذ [[مال]] غیر است ظلماً تا اعساری که از این طریق پیدا میشود [[فساد]] محسوب شود وگرنه صرف فقدان مقترض [[دلیل]] بر [[ظلم]] بودن اخذ ربا نیست، و باید گفت که فاقد شدن چنین مقترضی از جهت قلّت درآمد خود او است که محصول کار آتیه خود را در [[زمان]] جلوتر صرف میکند<ref>مسأله ربا، ص۲۰۲.</ref>. ربابه معنی اخذ [[فضل]] در مقابل [[منافع]] عین مقروضه صحیح نیست. ولی به معنی اخذ عوض در مقابل عمل [[قرض]] صحیح است<ref>مسأله ربا، ص۱۸۹.</ref>. {{متن حدیث|عن أَبی جَعْفَرٍ الْجَوَاد{{ع}}: السُّحْتُ الرِّبَا}} (ظاهراً مقصود این است که مقصود [[قرآن]] از کلمه سُحت، ربا است. به [[تفاسیر]] مراجعه شود)<ref>مسأله ربا، ص۲۴۹.</ref>. «ربا در لغت به معنی زیاد شدن است. و ربا به معنی مصطلح که در [[اسلام]] [[تحریم]] شده به موجب تعریف، اخذ اضافه در مبادله مثلین است که میتواند مبادله [[پول]] با پول باشد یا مبادله دو کالای همجنس و مشابه با گرفتن مقداری اضافه؛ بر خلاف بیع که مبادله متقابل دو جنس مختلف است و منافع طرفین در آن مبادله ملحوظ است. در بیع ممکن است یک طرف پول باشد، یعنی مبادله کالا و پول، و ممکن است هر دو طرف کالا باشند»<ref>مسأله ربا، ص۱۰۷.</ref>. هر چه زائد بر مبلغ [[واقعی]]، متناسب با مدت و به خاطر زمان و عامل زمان گرفته شود، ربا است<ref>مسأله ربا، ص۱۲۷.</ref>. ربا عبارت است از استفاده و [[استقلال]] و [[سرمایهداری]] با پول در شکل پولی<ref>مسأله ربا، ص۱۷۳.</ref>. {{متن قرآن|وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>«و هر آنچه ربا بدهید تا (بهره شما را) در داراییهای مردم بیفزاید نزد خدا نمیافزاید» سوره روم، آیه ۳۹.</ref>.
| |
|
| |
| [به عبارت دیگر] مراد از ربا زیاده نیست. بلکه ما یطلب به الزیادة است. در [[تفسیر کشّاف]] مراد از ربا را همان زیاده دانسته است و خطاب {{متن قرآن|مَا آتَيْتُمْ}} را به ربادهندگان دانسته است و نکته ظلم بودن [[ربا]] را که از جمله {{متن قرآن|لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ}} استفاده میشود ضایع کرده است<ref>مسأله ربا، ص۱۹۸.</ref>. ربا این است که [[انسان]] میخواهد به وسیله [[پول]]، پول ایجاد کند، با پول کوچکتر پول بزرگتر به دست آورد<ref>مسأله ربا، ص۲۸.</ref>. مقصود از ربا در باب [[قرض]] همان [[فضل]] [[اقتصادی]] (یعنی زیادی [[ارزش]]) است. چنانکه [[فقها]] هم تصریح فرمودهاند که {{عربی|کل قرض یجر نفعا حرام}} ولو آنکه زیاده از جهت اشتراط وصفی باشد<ref>مسأله ربا، ص۲۱۶.</ref>. [[آیه]] {{متن قرآن|أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا}}<ref>«خداوند خرید و فروش را حلال و ربا را حرام کرده است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref> را دو [[جور]] [[تفسیر]] کردهاند:
| |
| #مشهور بین مفسّرین این است که ربا اسم است از برای زیاده.
| |
| #صاحب [[مجمعالبیان]] احتمال داده است که مراد از ربا معاملهای باشد که در آن زیاده است. ربا نوع خاصّی عمل اقتصادی است که در مقابل بیع قرار گرفته است<ref>مسأله ربا، ص۲۱۳.</ref>. اگر شکل یک [[تعهد]] را داشته باشد که قهراً، قانوناً و عرفاً قرض دهنده [[حق]] دارد سود را مطالبه کند، این همان ربا است<ref>مسأله ربا، ص۵۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۳۰.</ref>
| |
|
| |
| ===ربا النسیّه===
| |
| ربا النسیّه یعنی اگر کسی متاعی را به مدت میخرید و در رأس مدت نمیتوانست ثمن آن را بپردازد، به طلبکار میگفت: {{عربی| زدنی فی الأجل ازیدک فی الثمن}}<ref>مسأله ربا، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۳۱.</ref>
| |
|
| |
| ===ربا النقد===
| |
| رباء النقد یا ربا الفضل، آن بیع [[درهم]] به درهمین و نظایر آن است<ref>مسأله ربا، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۳۱.</ref>
| |
|
| |
| ===ربای قرضی===
| |
| ربای قرضی این است که کسی جنسی یا پولی را به قرض بدهد، بعد [[منفعت]] بیش از آنچه که قرض داده بگیرد. منفعت لازم نیست از جنس همان چیزی باشد که به قرض داده شده است. هرچه که منفعت تلقی شود. در اصطلاح میگویند {{عربی| کل ما یجر تفعا}} هرچه که نفعی را در برداشته باشد<ref>مسأله ربا، ص۴۲.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۳۱.</ref>
| |
|
| |
| ===ربای معاملی===
| |
| ربای معاملی عبارت است از زیاده در یکی از عوضین متجانسین، یا عبارت است از بیع (یا معاملهای) که مشتمل بر زیاده باشد. (بنابر [[اختلاف]] در اینکه مراد از [[ربا]] در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا}} نفس زیاده در بیع است یا نفس بیع مشتمل بر زیاده است)<ref>مسأله ربا، ص۲۵۲.</ref>. ربای معاملی این است که جنسی را به مثل خودش ولی با زیاده [[خرید و فروش]] کنند. اگر جنس با برابر خودش [[معامله]] شود جایز است. ولی با زیاده اگر معامله شود، این البته [[قرض]] نیست، بیع و معامله است ولی معامله ربوی است و جایز نیست، [[حرام]] است<ref>مسأله ربا، ص۷۷.</ref>. [به تعبیر دیگر] ربای معاملی این است که در آن پای قرض در میان نیست. بلکه پای معاوضه در کار است. به ربای معاملی میگویند ربای جنس به جنس که چیزی را به جنس خودش معاوضه کنند. مثلاً گندم به گندم<ref>مسأله ربا، ص۴۲.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۳۱.</ref>
| |
|
| |
|
| ==منابع== | | ==منابع== |
