سمرة بن جندب فزاری در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

بر پایه [[نقلی]]، وقتی [[سمرة بن جندب]]، [[ابوهریره]] و [[ابومحذوره]] با هم بودند، [[پیامبر]] فرجام آخرین فردی را که از این سه از [[دنیا]] خواهد رفت [[آتش دوزخ]] دانست و بر پایه برخی گزارش‌ها آخرین آنها [[سمره]] بود <ref> دلائل النبوه، ج۶، ص۴۵۸.</ref> دختر سمره، ام‌ثابت [[همسر]] مختار بود.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۳؛ البدایة والنهایه، ج۶، ص۲۲۷.</ref> تبار او از دو فرزندش [[سعید]] و [[سلیمان]] ادامه یافت و در میان آنان برخی [[محدّث]] و منجم بودند.<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۵۹.</ref> سمره [[روایات]] فراوانی از پیامبر [[نقل]] کرده<ref>الطبقات، ج۷، ص۳۵.</ref> و به ویژه [[روایات تفسیری]] متعددی از او نقل شده است.<ref>الطبقات، ج۷، ص۳۵.</ref> بر پایه گزارشی، وی کتابی به نام "کتاب سمره" داشته است.<ref>جامع البیان، ج۶، ص۱۱۷؛ السنن الکبری، ج۹، ص۳۵۶.</ref> وی در کنار [[ابن‌عباس]] از جمله [[مترجمان قرآن]] دانسته شده که در [[آیات]] ومصادیق و [[شأن نزول]] [[آگاهی]] داشته‌اند؛<ref> تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۲۵.</ref> همچنین وی را از [[راویان حدیث غدیر]] برشمرده‌اند.<ref>اسنی المطالب، ص۴؛ الغدیر، ج۱، ص۴۴.</ref> تابعیان [[بصره]] چون ابن‌سیرین، [[حسن بصری]] و برخی دیگر از وی به خوبی یاد کرده<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref> و او را "[[صدوق]] الحدیث و [[عظیم]] الامانه" دانسته‌اند<ref>تاریخ اسماء الثقات، ص۹۶.</ref>.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[اسماعیل حائری‌نژاد|حائری‌نژاد]]، [[سمرة بن جندب فزاری - اسماعیلی و حائری‌نژاد (مقاله)|مقاله «سمرة بن جندب فزاری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>

بر اساس روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} فردی از [[انصار]] در [[خانه]] کسی دیگر درخت خرمایی داشت و گاه و بی‌گاه برای رسیدگی به آن، بی‌اجازه صاحب خانه به خانه او وارد می‌شد. صاحب خانه از وی به [[رسول خدا]]{{ع}} [[شکایت]] کرد. پیامبر معاوضه [[نخل]] وی با نخلی در [[بهشت]] را به [[مرد]] [[انصاری]] پیشنهاد داد؛ ولی وی نپذیرفت. پیامبر{{ع}} اعطای [[باغی]] در بهشت را در برابر نخلش به وی پیشنهاد داد و او باز هم نپذیرفت. مدتی بعد [[ابودحداح]] نخل را از مرد انصاری خرید و سپس نزد رسول خدا آمد و در برابر آن باغ [[موعود]] بهشتی، درخت را به [[پیامبر]]{{ع}} [[هدیه]] کرد. پیامبر پیشنهاد وی را پذیرفت و آن باغ بهشتی را به وی [[وعده]] داد. در این هنگام [[آیات]] نخست [[سوره لیل]] نازل شد.<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۴۲۵؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۷۶۰.</ref> بر پایه [[نقلی]] از [[ابن‌عباس]]، آیات نخست سوره لیل درباره [[ابودحداح]] و [[سمرة بن جندب]] نازل شده است. [[آیه]] {{متن قرآن|فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى}}<ref>«امّا آنکه بخشش کند و پرهیزگاری ورزد،» سوره لیل، آیه ۵.</ref> ناظر به [[عمل]] ابودحداح است که درخت خرما را از صاحب آن خرید و در [[راه خدا]] هدیه کرد و آیه {{متن قرآن|وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَ}}<ref>«و اما آنکه تنگ‌چشمی کند و بی‌نیازی نشان دهد،» سوره لیل، آیه ۸.</ref> ناظر به عمل سمرة بن جندب است.<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج۱۲، ص۶۲۷؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۷۲.</ref> در [[منابع روایی]] نیز داستانی شبیه داستان یادشده در باره ابودحداح و سمرة بن جندب [[نقل]] شده <ref>من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۰۳؛ سنن ابی داود، ج۲، ص۱۷۳؛ وسائل الشیعه، ج۲۵، ص۴۲۸.</ref> و مبنای قاعده "لاضَرر ولا ضِرار" قرار گفته است. گرچه بخش‌های پایانی این دو داستان در [[منابع تفسیری]] ومنابع [[روایی]] وفقهی با هم متفاوت‌اند، بعید به نظر می‌رسد دو داستان جدای از هم باشند.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[اسماعیل حائری‌نژاد|حائری‌نژاد]]، [[سمرة بن جندب فزاری - اسماعیلی و حائری‌نژاد (مقاله)|مقاله «سمرة بن جندب فزاری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>