حلیمه سعدیه در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

حلیمه سعدیه در تاریخ اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۹ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۴۶

۱۹٬۹۱۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۹ مارس ۲۰۲۱

←‏جستارهای وابسته

دیداریویکی‌متن

Msadeq

مدیران

۱۱۵٬۳۵۵

ویرایش

@@ خط ۴۱: / خط ۴۱: @@
 *[[حلیمه سعدیه]]، [[راوی]] اصلی دوران شیرخوارگی و ایام [[طفولیت]] [[خاتم انبیا]]{{صل}} است و عمده [[روایات]] او را، [[عبدالله بن جعفر]] حکایت کرده است<ref>عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفة الصحابه، ج۶، ص۶۸؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۸۷؛ خیرالدین زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۲۷۱.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[ حلیمه سعدیه (مقاله)|حلیمه سعدیه]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۱، ص۳۳۹.</ref>.
+==حلیمه سعدیه در دایره المعارف صحابه پیامبر خاتم==
+==مقدمه==
+حلیمه، دختر [[ابوذؤیب عبدالله بن حارث بن شجنه]]، دایه [[رسول خدا]]{{صل}} و از [[طایفه]] [[سعد بن بکر]] بود که [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بسیار به او [[احترام]] می‌گذاشت. او [[همسر]] [[حارث بن عبدالعزی]] بود که او هم نزد [[پیامبر اکرم]]{{صل}} محترم بود؛ زیرا این دو [[پدر]] و [[مادر]] رضاعی [[حضرت]] بودند<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۶، ص۶۷.</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۰.</ref>
+==حلیمه و شیردادن به [[پیامبر]]{{صل}}==
+اشراف [[عرب]] برای آنکه فرزندان‌شان سخنور شوند، آنان را به [[زنان]] عرب بیابان‌نشین که زبانشان از دخل و [[تصرف]] به دور بود، می‌سپردند و نیز به [[دلیل]] آنکه هوای [[مکه]] گرم و با مزاج اطفال سازگار نبود، اطفال را از شیر خوارگی به زنانی که در جاهای خوش آب و هوا [[زندگی]] می‌کردند، می‌سپردند تا از تلف شدن در سنین [[کودکی]] در [[امان]] باشند و به همین دلیل، پس از آنکه از شیر هم گرفته می‌شدند، تا چهار پنج سالگی آنها را به [[شهر]] نمی‌آوردند؛ پیامبر{{صل}} هم تا سن پنج سالگی در میان قبیلة بنی سعد می‌زیست.
+حلیمه می‌گوید: "در هنگامی که خشک سالی بود، برای گرفتن طفل شیرخوار با عده‌ای از زنان [[قبیله]] به سوی مکه حرکت کردیم. بر الاغی سوار بودیم که از شدت [[ضعف]] و لاغری از همه جمعیت عقب بود. گاهی بر آن سوار می‌شدیم و گاهی پیاده حرکت می‌کردیم، و شتری داشتیم که از شیر آن استفاده می‌کردیم، ولی چندان شیر نداشت که ما را [[سیر]] کند؛ از این رو پستان من هم آن [[قدر]] شیر نداشت که فرزندم را سیر کند، لذا شب‌ها از [[گریه]] طفلم [[خواب]] نداشتیم.
+تا آنکه وارد مکه شدیم و همه زنان اطفالی گرفتند، ولی من طفلی نیافتم جز [[محمد]] فرزند [[آمنه]] که چون [[یتیم]] بود هیچ یک از زن‌ها او را نپذیرفتند؛ زیرا از پدر طفل [[انتظار]] کمک است نه از مادر و جد او. چون جمعیت [[تصمیم]] گرفتند که باز گردند، به شوهرم گفتم: به [[خدا]] [[سوگند]]، بر من دشوار است که تمام [[زنان]] [[قبیله]] شیرخواری گرفته باشند و من دست خالی برگردم؛ همان طفل [[یتیم]] را خواهم گرفت. او گفت: "مانعی نیست؛ [[امید]] است [[خدا]] به خاطر او به ما [[برکت]] دهد"<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۶، ص۶۸.</ref>.
+هنگامی که نزد [[عبد المطلب]]، جد [[محمد]]، رفتم، پرسید: نامت چیست؟ گفتم: حلیمه. پرسید: از کدام قبیله‌ای؟ گفتم: از قبیله سعد؛ [[عبدالمطلب]] خندید و گفت: "[[سعادت]] و [[بردباری]]، دو صفتی است که خیر [[دنیا]] و [[عزت]] همیشگی با آنهاست". سپس مرا به [[خانه]] [[آمنه]]، همان اطاقی که محمد در آن بود، برد. او را در [[جامه]] پشمینه سفیدی که از شیر، سفیدتر بود، دیدم. پارچه حریر سبزی در زیر او بود و به پشت خوابیده بود و بوی مشک از او به مشام می‌رسید. آن [[قدر]] این طفل، دلربا و [[زیبا]] بود که دلم نیامد بیدارش کنم، پس دست به سینه‌اش نهادم. [[چشم]] گشود و نوری از چشمانش درخشید که [[آسمان]] را پر کرد و به صورتم خندید. از همان جا علاقه و محبتش در دلم افتاد؛ او را گرفته، نزد شوهرم برگشتم. همین که او را در دامن نهادم، از پستانم شیر جاری شد. محمد همیشه از پستان راستم شیر می‌آشامید و بچه خودم از پستان چپ و هیچگاه شیر نمی‌خورد مگر آنکه بچه خودم مشغول [[آشامیدن]] باشد".
+در بعضی از [[روایات]] [[نقل]] شده است که حلیمه می‌گفت، چند فرزند را با پستان چپ، بزرگ کرده بودم و پستان راست من خشک بود ولی چون محمد را به دامن گرفتم، هر چه کردم که پستان چپ را به دهانش بگذارم، نپذیرفت و به طرف پستان راست رو می‌آورد تا [[عاقبت]] گفتم: عزیزم! ببین که پستان راستم شیر ندارد ولی همین که پستان را به دهن گرفت، از برکت وی چنان شیر جاری شد که از دو طرف دهان مبارکش می‌ریخت<ref>بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۱۵، ص۴۰۱ (به نقل از: المنتقی، کازرونی).</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۰-۴۳۲.</ref>
+==حلیمه و بازگشت از [[مکه]]==
+هنگامی که حلیمه محمد را گرفته و به [[منزل]] خود آمد، از [[برکت]] وی پستانش پر از شیر شد و طفل شان نیز [[سیر]] شد. و شوهرش [[حارث]] که خواست شتر را بدوشد، پستانش را پر از شیر دید و آن [[قدر]] شیر دوشید که خود و همسرش سیر شدند. [[همسر]] حلیمه می‌گوید: این [[شب]] یکی از [[بهترین]] شب‌های [[زندگی]] ما بود، همسرم گفت: "مثل این که این طفل، بسیار [[مبارک]] است!" گفتم: آری، امیدوارم چنین باشد"<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۶، ص۸۶.</ref>.
+صبح آن [[روز]] سوار الاغ شده و به طرف [[قبیله]] حرکت کردیم؛ مرکب ما چنان [[قوی]] و چست و چالاک شده بود که از تمامی [[اهل]] قافله جلوتر می‌رفت؛ [[زنان]] قبیله می‌گفتند: حلیمه تو را چه می‌شود! قدری آهسته‌تر تا ما هم برسیم؛ مگر مرکب شما همان نیست که موقع رفتن از همه عقب‌تر بود و گاهی سواره و گاهی پیاده می‌آمدید! گفتم: آری همان است<ref>تاریخ الطبری، طبری، ج۲، ص۱۵۹.</ref>.
+از حلیمه [[روایت]] شده که می‌گفت: چون [[محمد]] را به دایگی پذیرفتم، به [[سرزمین]] خویش بازگشتیم. آنجا سرزمینی بود که خشک‌تر از آن سراغ نداشتم و گوسفندهای ما از صحرا در حالی که سیر شده و خوب چریده بودند و پستان‌های پر شیر داشتند، بر می‌گشتند و آنها را می‌دوشیدیم، در حالی که گوسفندان همسایه‌های ما از صحرا گرسنه بر می‌گشتند و قطره‌ای شیر نداشتند<ref>تاریخ تحقیقی اسلام، یوسفی غروی (ترجمه عربی)، ج۱، ص۲۲۳.</ref>. [[مردم]] به چوپان‌های خود می‌گفتند: شما نیز گوسفندها را همان جا ببرید که گوسفندان حلیمه را می‌برند و همین کار را هم می‌کردند، ولی فایده‌ای نداشت<ref>دلائل النبوه، بیهقی، ج۱، ص۱۳۴.</ref>.
+از دیگر [[کرامات]] [[رسول]] بزرگ [[اسلام]] این بود که حلیمه گوید: چون محمد را از شیر باز می‌گرفتم، سخنی عجیب از وی می‌شنیدم و آن این بود که می‌گفت: {{متن حدیث| الله اكبر و الحمد لله كثيرا}}<ref>شرف النبی، خرگوشی، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۲-۴۳۳.</ref>
+==حلیمه و [[نقل]] کراماتی از [[رسول خدا]]==
+چون حلیمه از [[پیامبر]]{{صل}} کرامات و [[برکات]] بسیاری دید، علاقه فراوانی به آن [[حضرت]] پیدا کرد تا جایی که او را بر [[فرزندان]] خود، ضمره، [[عبدالله]] و قره، مقدم می‌داشت و می‌گفت: فرزندم! به خدای [[آسمان]] که تو از فرزندانم عزیزتری! آیا می‌شود که زنده باشم و بزرگی تو را ببینم؟ از جمله کراماتی که حلیمه از آن بزرگوار [[نقل]] کرده آن است که [[محمد]] در [[کودکی]] هیچگاه جامه‌اش را [[آلوده]] نکرد، و هرگاه نیاز داشت، آن [[قدر]] به خود می‌پیچید تا حلیمه متوجه شده و او را خارج می‌برد. او هرگز مدفوع [[پیامبر]]{{صل}} را ندید و هر چه از او دفع می‌شد، [[زمین]] آن را می‌بلعید. هیچ وقت بوی بد از پیامبر به مشام نرسید و همیشه از او بوی مشک و [[کافور]] می‌آمد<ref>بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۱۵، ص۳۹۱ (به نقل از: المنتقی، کازرونی).</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۳.</ref>
+==[[احترام]] گذاردن پیامبر{{صل}} به حلیمه==
+پس از آنکه [[رسول خدا]]{{صل}} به [[پیامبری]] [[مبعوث]] شد، روزی بر روی فرش یا [[جامه]] خود نشسته بود که [[حارث]] بن [[عبد]] العزی ([[همسر]] حلیمه و [[پدر]] رضاعی رسول خدا{{ع}}) وارد شد. گوشه‌ای از جامه را برای او گسترد و حارث نشست. طولی نکشید که حلیمه وارد شد و پیامبر{{صل}} گوشه دیگر جامه را پهن کرد و حلیمه را نشانید. پس از او [[برادر]] رضاعی حضرت وارد شد و چون جامه‌ای که پیامبر{{صل}} بر آن نشسته بود، جانداشت تا او را بنشاند، روی زمین مقابل پدر و [[مادر]] رضاعی خود نشست و برادر را جای خود نشانید<ref>السیرة الحلبیة، حلبی، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. هنگامی که [[مردم]] [[مکه]] از آمدن حارث باخبر شدند، نزد وی آمده و گفتند: حارث! می‎دانی فرزندت محمد چه حرف‌هایی می‌زند و چه ادعاهایی می‌کند؟ او پرسید: چه می‌گوید؟ مردم مکه گفتند: [[گمان]] می‌کند، مردم پس از مردن، زنده می‌شوند و آنان که از امر [[خدا]] [[اطاعت]] کرده‌اند، به [[بهشت]] و آنان که [[نافرمانی]] کرده‌اند، به [[جهنم]] می‌روند و به این جهت [[اجتماع]] ما را متلاشی کرده و کارهای ما را به هم زده است.
+[[حارث]] به [[رسول]] خدای{{صل}} گفت: "فرزندم! [[مردم]] [[مکه]] و بستگان شما چنین می‌گویند، آیا چنین عقیده‌ای دارید؟" [[حضرت]] فرمود: "آری؛ در آن [[روز]]، [[دست]] تو را خواهم گرفت و از گفته امروزت به تو خبر می‌دهم".
+حارث با شنیدن این جملات، [[ایمان]] آورد و گفت: "اگر فرزندم دست مرا بگیرد، رها نمی‌کند مگر آنکه مرا داخل [[بهشت]] کند"<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۴۰۴.</ref>.
+[[پیامبر اسلام]]{{صل}} برای حلیمه، [[احترام]] را فراوانی [[نور]] قائل ستارز بود چنانچه داستان زیر [[شاهد]] بر این ادعا می‌باشد.
+[[عامر بن واثله]] می‌گوید: "من در جعرانه [[رسول اکرم]]{{صل}} را دیدم که در میان مردم گوشت تقسیم می‌کردند. زنی در نزد آن حضرت بود که [[رسول خدا]]{{صل}} ردایش را برای او پهن کرده بود. پرسیدم: این [[زن]] کیست که رسول خدا{{صل}} ردای خود را برای او پهن کرده؟ گفتند: او [[مادر]] رضاعی ایشان، [[حلیمه سعدیه]] است که آن حضرت را شیر دادند"<ref>الغارات، ثقفی کوفی (ترجمه: عطاردی)، ص۳۷۵.</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۳-۴۳۴.</ref>
+==[[محبت پیامبر]]{{صل}} به حلیمه بعد از [[مرگ]] او==
+رسول اکرم{{صل}} حتی پس از مرگ حلیمه نیز به او [[محبت]] داشت، به طوری که هر گاه نام او را می‌شنید، برای او [[دعا]] می‌فرمود. حتی در [[زمان]] شنیدن خبر از [[دنیا]] رفتن وی [[اندوهگین]] شد.
+[[ابو حصین]] می‌گوید: "یکی از [[زنان]] [[قبیله]] سعد بن بکر که خاله یا عمه رضاعی [[پیامبر]]{{صل}} بود، همراه با مشکی کره و جوالی کشک به دیدن پیامبر{{صل}} آمد و رسول خدا{{صل}} در [[ابطح]] بود. آن زن نسبت خود را گفت، پیامبر{{صل}} پس از این که او را شناختند، او را به [[اسلام]] [[دعوت]] کردند و آن زن نیز اسلام آورد. سپس پیامبر{{صل}} [[دستور]] فرمود تا [[هدیه]] او را بپذیرند و از او درباره حلیمه پرسید، آن زن به پیامبر{{صل}} گفت: "مدت‌هاست که حلیمه مرده است".
+پس چشمان رسول خدا{{صل}} [[اشک]] آلود شد و سپس از او پرسید: چه کسی از او باقی مانده است؟ آن زن گفت: "دو [[برادر]] و دو [[خواهر]] شیری شما، آن گاه [[پیامبر]]{{صل}} هدایایی به آن [[زن]] بخشید. آن زن در حالی که باز می‌گشت، می‌گفت: به [[خدا]] در [[کودکی]] چه [[نیک]] بودی و اکنون هم چه [[فرخنده]] و پر [[برکت]] هستی"<ref>المغازی، واقدی، ج۲، ص۸۶۹؛ انساب الاشراف، بلاذری، ج۱، ص۹۵.</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۴-۴۳۵.</ref>
+==شیماء، دختر حلیمه==
+حلیمه دختری به نام [[شیما]] داشت و در ایامی که پیامبر{{صل}} را شیر می‌داد، وی از [[حضرت]] [[پذیرایی]] می‌کرد. در [[جنگ حنین]]، پس از آنکه [[مسلمانان]] [[پیروز]] شدند و [[غنایم]] و [[ثروت]] [[مردم]] [[هوازن]] و ثقیف را به چنگ آوردند و [[زنان]] و [[فرزندان]] آنان به دست [[لشکر اسلام]] افتاد، پیامبر{{صل}} و مسلمانان در جعرانه اتراق کرده بودند. در این حال شیماء در میان جمعیتی از مردم هوازن نزد [[رسول خدا]]{{صل}} وارد شد و خود را معرفی کرد. پیامبر{{صل}} عبای [[مبارک]] را از دوش برداشت و روی [[زمین]] گستراند و او را روی آن نشانید.
+پس سخنگوی هوازن برخاست و گفت: "یا [[رسول الله]]! اگر [[نعمان بن منذر]] یا [[حارث بن ابی شمر]] بر ما [[غلبه]] می‌کردند و [[اموال]] و زنان ما را [[متصرف]] می‌شدند و از ایشان تقاضا می‌کردیم، آنها را به ما بر می‌گردانیدند؛ در حالی که شما [[بهترین]] کفالت کنندگان و اشرف بزرگان هستید و در میان [[اسیران]]، خاله‌ها و دختر خاله‌های رضاعی شما و پرستاران و [[دختران]] پرستاران شما هستند؛ پس بر ما [[منت]] گذارده و زنان را [[آزاد]] کنید".
+دختر حلیمه هم همین مسئله را تقاضا کرد. حضرت فرمود: "سهم خود و سهم فرزندان و [[خاندان]] [[عبدالمطلب]] را به شما بخشیدم، اما سهم مسلمانان را نمی‌توانم ببخشم ولی از ایشان بخواه و مرا [[شفیع]] قرار بده تا شاید از [[حق]] خود بگذرند". دختر حلیمه پس از [[نماز ظهر]] برخاست و از مردم همین مسئله را تقاضا کرد، همه مردم به [[احترام]] پیامبر{{صل}} از سهم خود گذشتند مگر [[اقرع بن حابس]] و عیینه که [[رضایت]] ندادند و گفتند: چون ایشان در [[جنگی]] که میان ما رخ داد، از [[زنان]] ما استفاده کردند، اکنون ما هم از زنان‌شان استفاده خواهیم کرد؛ سپس [[پیامبر]] برای مشخص شدن سهم این دو نفر در میان [[اسرا]] قرعه افکند و ضمن قرعه فرمود: "خدایا! سهم ایشان را ناچیز قرار بده". پس از قرعه به هر یک از ایشان بنده‌ای رسید و آنها هم چون چنین دیدند، سهم خود را بخشیدند <ref>بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۲۱، ص۱۷۲-۱۷۳ (به نقل از: مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طبرسی).</ref>.<ref>[[راحله ضائفی|ضائفی، راحله]]، [[حیلمه سعدیه (مقاله)|مقاله «حیلمه سعدیه»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۴، ص:۴۳۵-۴۳۶.</ref>
 == جستارهای وابسته ==