|
|
| (۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{امامت}} | | {{مدخل مرتبط |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| | | موضوع مرتبط = حزب |
| : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخههای بحث '''[[حزب]]''' است. "'''حزب'''" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| | | عنوان مدخل = حزب |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| | | مداخل مرتبط = [[حزب در لغت]] - [[حزب در قرآن]] - [[حزب در فقه سیاسی]] - [[حزب در حقوق اسلامی]] |
| : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[حزب در لغت]] | [[حزب در قرآن]] | [[حزب در حدیث]] | [[حزب در فقه سیاسی]]</div>
| | | پرسش مرتبط = |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | | }} |
| : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[حزب (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| | == مقدمه == |
| <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | | حزب واژهای [[عربی]] بوده و عبارت است از قومی که قلبها و [[اعمال]] آنها هماهنگ باشد<ref>ابنمنظور، لسان العرب، ج۱، ص۳۰۸.</ref>، گروهی با [[عقیده]] و [[هدف]] مشترک<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۲، ص۲۰۷.</ref>، جماعتی با [[تمایلات]] مشترک<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۳، ص۱۶۴.</ref>، جماعتی بهشدت همبسته<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۲۳۱.</ref>. |
|
| |
|
| ==مقدمه==
| | "[[حزب]]" در [[زبان فارسی]] به معنای گروه و دسته است<ref>لغت نامه، ج ۶، ص ۷۸۲۳، «حزب».</ref> و در [[زبان عربی]] نیز نزدیک به همین معناست و شماری از واژهپژوهان آن را به معنی [[جماعت]]<ref>مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۵۵؛ لسان العرب، ج ۳، ص ۱۴۸، «حزب».</ref> و طایفهای از [[مردم]] دانستهاند<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص ۴۹۹، «حزب».</ref>. |
| “حزب” واژهای [[عربی]] است و به گروهی اطلاق میشود که فعالیت و [[هدف]] مشترکی داشته باشند. “Parrty” نیز همین معنای لغوی “حزب” را دارد. [[حزب]] در [[ادبیات]] [[دینی]] ([[قرآن]] و [[سنت]]) در مورد گروه [[حق و باطل]] استعمال میشود؛ چنان که در قرآن بر گروه [[مؤمنان]] و [[کافران]] حزب گفته شده است: {{متن قرآن|أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«آگاه باشید که بیگمان حزب خداوند است که (گرویدگان به آن) رستگارند» سوره مجادله، آیه ۲۲.</ref>؛ {{متن قرآن|لَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ}}<ref>«و چون مؤمنان دستهها (ی مشرک) را دیدند.».. سوره احزاب، آیه ۲۲.</ref>؛ {{متن قرآن|كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ}}<ref>«هر گروهی بدانچه خود دارد شادمان است» سوره مؤمنون، آیه ۵۳.</ref>. در دو [[آیه]] اخیر حزب به گروه غیر [[دیندار]] اطلاق شده است.
| |
|
| |
|
| حزب به جهت اهداف و نوع فعالیت اقسام مختلفی دارد؛ از قبیل [[احزاب سیاسی]]، [[فرهنگی]]، [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، دینی محض و صنفی. در این جا به تبیین نظرگاه [[فقه]] در مورد حزب [[سیاسی]] میپردازیم.
| | برخی دیگر معتقدند اصل واحد معنایی در این ماده، تجمع است، هنگامی که بر اساس [[رأی]] و [[هدف]] واحد باشد<ref>التحقیق، ج ۲، ص ۲۰۷، «حزب».</ref>، بر این اساس، [[حزب]] اگرچه معنایی نزدیک با کلمات جماعت، [[قوم]] و [[طایفه]] دارد، میتوان گفت حزب با قید [[پیروی]] از یک [[عقیده]] و نظر، دارای معنایی اخص است<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]؛ [[حزب (مقاله)|مقاله «حزب»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>. |
|
| |
|
| ===تعریف حزب سیاسی===
| | راغب اصفهانی مینویسد: {{عربی|الْحِزْبُ: جماعة فيها غلظ، قال عزّ و جلّ: {{متن قرآن|أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا}}<ref>«کدام یک از دو گروه در ازای درنگی را که (در غار) داشتند بهتر شمارش میکند» سوره کهف، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ}}<ref>«آنان حزب شیطانند» سوره مجادله، آیه ۱۹.</ref>، و قوله تعالى: {{متن قرآن|وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ}}<ref>«و چون مؤمنان دستهها (ی مشرک) را دیدند» سوره احزاب، آیه ۲۲.</ref>، عبارة عن المجتمعين لمحاربة النبيّ {{صل}}، {{متن قرآن|فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ}}<ref>«بیگمان حزب خداوند پیروز است» سوره مائده، آیه ۵۶.</ref>، يعني: أنصار [[اللّه]]، و قال تعالى: {{متن قرآن|يَحْسَبُونَ الْأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَإِنْ يَأْتِ الْأَحْزَابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بَادُونَ فِي الْأَعْرَابِ}}<ref>«گمان میکنند که دستهها (ی مشرک) هنوز نرفتهاند و اگر آن دستهها باز آیند، اینان آرزو میکنند کاش میان تازیهای بیاباننشین، بیاباننشینی میکردند» سوره احزاب، آیه ۲۰.</ref>، و بعيده: {{متن قرآن|وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ}}...}}<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن (بی جا: المکتبه المرتضویه) ص۱۱۴.</ref>، [[حزب]] گروه و جماعتی را گویند که با [[احساس]] خاصی از آن [[دفاع]] نمایند. [[خداوند]] در [[قرآن]] نیز آورده است... «در ماجرای [[جنگ خندق]] که مؤمنون [[احزاب]] را دیدند». «و همانا [[حزب خدا]] حتماً [[پیروز]] است». |
| تعریف حزب سیاسی را باید در پرتو بحث آزادیها و [[حقوق]] سیاسی [[شهروندان]] در [[حکومت]] جستوجو کرد. پیشتر گفته شد که شهروندان در قبال حکومت دارای حقوق و [[آزادیهای سیاسی]]، مانند [[حق]] [[مشارکت سیاسی]]، [[تعیین]] [[دولتمردان]] از طریق [[انتخابات]] و [[آزادی]] اجتماعات هستند، از آنجا که به دست آوردن این حقوق برای فرد فرد شهروندان بدون [[همکاری]] با یکدیگر تقریباً ناممکن است، شهروندان و [[نخبگان]] برای دستیابی به این هدف، گروه، سازمان یا انجمنی را تشکیل میدهند تا در پرتو آن بهتر بتوانند نقش سیاسی خود در قبال حکومت را ایفا کنند. به چنین گروهها و انجمنهایی که با اهدافی خاص و در قالب سازمانی منسجم و دارای مرامنامه و اساسنامه تشکیل میشوند، “حزب” میگویند. به برخی تعریفات [[فلاسفه سیاسی]] از حزب اشاره میکنیم.
| |
|
| |
|
| '''ادموند برک''': هیأتی از [[مردم]] که به خاطر پیشبرد [[منافع ملی]] با [[کوشش]] مشترک بر اساس اصول سیاسی مورد توافق، [[متحد]] میشوند<ref>عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۳۴۳.</ref>.
| | در مقاییس اللغه آمده است: «حاء، زاد و باء دارای معنای واحدی هستند و آن جمع شدن چیزی است. حزب به معنای جماعتی از [[مردم]] از معنای مذکور گرفته شده و [[طایفه]] از هر چیزی را حزب میگویند»<ref>احمد ابن فارس، معجم مقاییس اللغه (بیروت: دارالکتب العلمیه، بیتا)، ص۵۵.</ref>. |
|
| |
|
| '''گتل''': گروهی از شهروندان کم و بیش سازمان یافته که به عنوان یک واحد [[سیاسی]] عمل میکنند و با استفاده از [[حق]] [[رأی]] خود میخواهند بر [[حکومت]] [[تسلط]] پیدا کنند<ref>عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۳۴۴.</ref>.
| | در بعضی کتب لغت تصریح شده که حزب به گروهی که [[عقیده]] خاصی دارند گفته میشود. ابن منظور در لسان العرب مینویسد: حزب به معنای گروهی از مردم میباشد. به هر قومی که قلبها و [[اعمال]] آنها یکرنگ و یکپارچه باشد نیز [[جریان سیاسی]] گفته میشود. حزب در [[آیه]] {{متن قرآن|كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ}}<ref>«هر گروهی بدانچه نزد آنهاست شادمانند» سوره روم، آیه ۳۲.</ref> به طایفهای گفته میشود که عقیده و میل واحدی داشته باشند<ref>ابن منظور، لسان العرب (بیروت: دار صادر، ۱۳۰۰ق)، ج۱، ص۳۰۸.</ref>.<ref>جمعی از محققان جامعه اسلامی فرهنگیان و پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)|سیره سیاسی پیامبر اعظم]] ص ۷۹.</ref> |
|
| |
|
| '''مک آیور''': [[حزب]] گروهی سازمان یافته برای [[حمایت]] از برخی اصول و سیاستهاست که از راههای قانونی میکوشد حکومت را به دست گیرد<ref>عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۳۴۴. «حزب سیاسی، جمعیتی سازمانیافته در درون یک نظام سیاسی است که عقیدهای مشترک دارند و برای کسب و بهکارگیری قدرت سیاسی در اجرای دیدگاهها و اهداف خود با یکدیگر متحد شدهاند» (محسن مدیر شانهچی، احزاب سیاسی ایران، ص۱۵-۲۸)؛ دکتر محمدجعفر لنگرودی نیز مینویسد: «حزب گروهی از مردمان که سازمانیافته باشند برای هدف سیاسی» (مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۳، ص۱۶۵۶)؛ و نیز غلامرضا علی بابائی، فرهنگ علوم سیاسی، ص۴۳.</ref>. | | == منابع == |
| | {{منابع}} |
| | # [[پرونده:000061.jpg|22px]] [[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]؛ [[حزب (مقاله)|مقاله «حزب»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰''']] |
| | # [[پرونده: 1100627.jpg|22px]] [[سیره سیاسی پیامبر اعظم (کتاب)|'''سیره سیاسی پیامبر اعظم''']] |
| | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
| با توجه به تعریفهای فوق میتوان عناصر حزب را چنین برشمرد:
| | == پانویس == |
| #فردیت و [[شهروندی]] که مؤسسان و اعضای حزب [[شهروندان]] هستند؛
| | {{پانویس}} |
| #عضوگیری علنی: فعالیت حزب مخفی نیست، بلکه با اظهار مرام و اهداف خویش، به عضوگیری علنی میپردازد؛
| |
| #اهداف خاص بر اساس مرامنامه؛
| |
| #نهایت تأثیر در حکومت یا سهیم شدن در [[قدرت]] و یا [[فتح]] قدرت.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[آزادی در فقه و حدود آن (کتاب)|آزادی در فقه و حدود آن]]، ص ۲۶۱.</ref>
| |
| == جستارهای وابسته ==
| |
| | |
| ==منابع==
| |
| #[[پرونده:1100721.jpg|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[آزادی در فقه و حدود آن (کتاب)|'''آزادی در فقه و حدود آن''']]
| |
| | |
| ==پانویس== | |
| {{پانویس2}} | |
| | |
| [[رده:حزب]]
| |
| [[رده:مدخل]]
| |
