افزایش علم معصوم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

افزایش علم معصوم در حدیث (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۳۹

۱۰٬۸۳۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۱

←‏پرسش‌های وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۲٬۱۳۴

ویرایش

@@ خط ۷۹: / خط ۷۹: @@
 در مجموع می‌توان گفت که در این گونه [[حدیثی]]، از چهار وصفِ [[توفیق]]، [[تسدید]]، إخبار دائمی [[امام]] و آوردن [[علم]] برای امام توسط [[روح]] یا روح القدس، سخن [[رانده شده]] است. توفیق و تسدید دلالت چندانی بر مدعا ندارد، اما [[ظهور]] واژه “یخبره” آن است که جناب روح، همواره در طول زمان‌ها و به صورت شبانه‌روزی، علم جدید برای امام به ارمغان می‌آورد؛ در غیر این صورت از [[علوم]] موجود و وراثتی استفاده می‌فرمود و نیازی به [[اخبار]] جدید نبود. نیز در چند [[حدیث]]، از جمله حدیث نخستین و حدیث پایانی، تصریح شده است که وقتی امام [[علم لازم]] را در [[اختیار]] ندارد، روح القدس به کمک [[علمی]] امام می‌شتابد و این چنین [[افزایش علم]] برای امام تحقق می‌یابد. در نتیجه، طبق این گروه از [[احادیث]] نیز [[علم امام]] با اخبار دائمی روح و نیز القای علم در موارد نیاز، همواره افزایش می‌یابد.<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۳۰.</ref>.
+===احادیث تقسیم [[منابع علم امام]]===
+در یک نگاه کلان به احادیث علم امام، درمی‌یابیم که علم امام و نیز منابع آن، به دو دسته کلی تقسیم می‌شود: اولی علمی است که نزد امام موجود است و از [[سلسله]] حجج پیشین، با توارث به امام رسیده است. از این علوم به عنوان “علوم وراثتی” یا “اثر” و “آثار” نام برده شده است<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۱۳۵، ح۱ و ص۱۳۹، ح۳ و ص۳۲۵، ح۴-۶ و ص۴۶۸، ح۱-۲.</ref>. دیگری علمی است که تازه به تازه از ناحیه [[خداوند]]، به واسطه روح، [[ملائکه]] و واسطه‌های دیگر یا بدون واسطه به امام می‌رسد. به این تنویع در برخی از این احادیث تصریح و در برخی دیگر اشاره<ref>برقی، احمد بن محمد، محاسن، ج۱، ص۲۳۵؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۱۱۲، ۱۱۴-۱۱۸، ۳۲۷، ۴۶۵-۴۶۶؛ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۲۲۱-۲۲۳؛ ابن بابویه، علی بن حسین، الإمامة و التبصرة، ص۸۷؛ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین، ج۱، ص۲۲۳؛ همو، علل الشرایع، ج۲، ص۵۹۱؛ طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، ص۲۲۳.</ref> شده است. به این [[حدیث]] توجه کنید: {{متن حدیث|عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ مُوسَى{{ع}} قَالَ: مَبْلَغُ‏ عِلْمِنَا عَلَى‏ ثَلَاثَةِ وُجُوهٍ‏ مَاضٍ وَ غَابِرٍ وَ حَادِثٍ فَأَمَّا الْمَاضِي فَمُفَسَّرٌ وَ أَمَّا الْغَابِرُ فَمَزْبُورٌ وَ أَمَّا الْحَادِثُ فَقَذْفٌ فِي الْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِي الْأَسْمَاعِ وَ هُوَ أَفْضَلُ عِلْمِنَا وَ لَا نَبِيَّ بَعْدَ نَبِيِّنَا}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۲۶۴.</ref>.
+[[حضرت]] [[امام کاظم]]{{ع}} فرمودند: نقطه اتصال [[علم]] ما سه صورت دارد: گذشته، [[آینده]] و جدید [ی که به تازگی پدید می‌آید]. آن [[علمی]] که گذشته، [برای ما] [[تفسیر]] شده است و آن علمی که در آینده واقع شود، [در کتبی که نزد ما است] مکتوب است و علومی که به تازگی پدید آید به صورت پرتاب در [[قلب]] و طنین‌انداز شدن در گوش است [که این چنین به دست ما خواهند رسید] و این بزرگ‌ترین [[علوم]] ما است [البته باید توجه داشت که این نوع [[ارتباط]] با [[خداوند]] به معنای [[نبوت]] نیست] و پس از [[پیامبر]]{{صل}} [[پیامبری]] وجود ندارد.
+در این حدیث [[علم امام]] به گذشته، آینده و علوم جدید تقسیم می‌شود. به قرینه مقابله، که این سه علم در عرض یکدیگر قرار گرفته‌اند، علومی برای [[امام]] به [[اثبات]] می‌رسد که شبانه [[روز]] و جدید برای امام حادث می‌شود. این علم، غیر از دو شق دیگر می‌باشد و با [[علوم وراثتی]] و موجود در نزد امام، کاملاً متفاوت است. در نتیجه با این نوع از علوم، علم امام دائماً افزایش پیدا می‌کند.<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۳۵.</ref>.
+===[[احادیث]] چگونگی تلقی علم جدید===
+در این گونه از احادیث، سخن از انواع تلقی علم افزون به میان آمده است. این احادیث از تنوع قابل توجهی برخوردارند. برای نمونه به این سه حدیث توجه کنید:
+#{{متن حدیث|عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ النَّجَاشِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: قَالَ فِينَا وَ اللَّهِ مَنْ‏ يُنْقَرُ فِي‏ أُذُنِهِ‏ وَ يُنْكَتُ فِي قَلْبِهِ وَ تُصَافِحُهُ الْمَلَائِكَةُ قُلْتُ كَانَ أَوِ الْيَوْمَ قَالَ بَلِ الْيَوْمَ فَقُلْتُ كَانَ أَوِ الْيَوْمَ قَالَ بَلِ الْيَوْمَ وَ اللَّهِ يَا ابْنَ النَّجَاشِيِّ حَتَّى قَالَهَا ثَلَاثاً}}<ref>«[[عبدالله بن نجاشی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده که فرمودند: به [[خدا]] قسم در بین ما کسی هست که [[علم]] در گوش او طنین‌انداز می‌شود و در قلبش اثرگذارده و جای می‌گیرد و [[ملائکه]] با وی [[مصافحه]] می‌کنند. گفتم: در گذشته این چنین بوده یا اکنون نیز هست؟ [[حضرت]] فرمودند: نه هم‌اکنون این چنین است. دوباره پرسیدم: در گذشته این چنین بوده یا اکنون نیز هست؟ حضرت فرمودند: ای [[پسر نجاشی]]! به خدا قسم هم‌اکنون این چنین است؛ تا آن‌که حضرت سه بار این جمله را فرمودند.» مفید، محمد بن محمد، اختصاص، ص۲۸۶.</ref>.
+#{{متن حدیث|عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ{{ع}} عِلْمُ‏ عَالِمِكُمْ‏ اسْتِمَاعٌ أَوْ إِلْهَامٌ قَالَ يَكُونُ سَمَاعاً وَ يَكُونُ إِلْهَاماً وَ يَكُونَانِ مَعاً}}<ref>«[[علی بن یقطین]] گفت: از [[امام کاظم]]{{ع}} پرسیدم: علم عالم شما از روی شنیدن و سماع است یا [[الهام]]؟ حضرت فرمودند: گاهی از روی شنیدن و گاهی الهام و گاهی هر دو با همدیگر است.» صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۳۱۷.</ref>.
+#{{متن حدیث|عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ‏ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يُعَايِنُ‏ مُعَايَنَةً وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَنْقُرُ فِي قَلْبِهِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَسْمَعُ كَمَا يَقَعُ السِّلْسِلَةُ كُلُّهُ يَقَعُ فِي الطَّسْتِ قَالَ قُلْتُ فَالَّذِينَ يُعَايِنُونَ مَا هُمْ قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ}}<ref>«[[ابوبصیر]] گفت: از امام صادق{{ع}} شنیدم که می‌فرمود: بدون [[شک]] از ما کسی هست که به گونه‌ای خاص می‌بیند و از ما کسی هست که [علم] چنین و چنان در قلبش جای می‌گیرد و از ما کسی هست که مانند صدای افتادن کل زنجیر در طشت صدا را می‌شنود. پرسیدم: آن کسانی که دیده می‌شوند چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند: آفریده‌ای بزرگ‌تر از [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] است.» صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۲۳۱.</ref>.
+[[نکت]] در [[قلب]]<ref>{{عربی|نکت - نکتاً الأرض بقضیب أو بإصبعه}}: اثر گذاشت بر زمین در حال تفکر، به واسطه کوبیدن، یا کشیدن چوب، یا انگشت خود بر زمین؛ البته اثر کم، نه اینکه گودال درست کند. همان خطی که انسان گاهی با چوبی با انگشت خود بر زمین می‌کشد (ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، ج۵، ص۴۷۶؛ زمخشری، محمود، الفائق، ج۳، ص۳۳۰؛ فیومی، احمد، مصباح المنیر، ج۲، ص۶۲۴؛ طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۲، ص۲۲۶).</ref>، [[نقر]] در [[اذن]]<ref>{{عربی|نفر ینفر}}: ضربه زدن بر چیزی با یکی از اعضای بدن انسان، یا حیوان، یا به وسیله ابزاری، مانند تبر که فاعل قصد دارد با این ضربه زدن، سوراخ یا اثری در آن شیء ایجاد کند (ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، ج۵، ص۴۶۸؛ راغب اصفهانی، حسین، مفردات، ص۸۲۱؛ فیومی، احمد، مصباح المنیر، ج۲، ص۶۲۱؛ طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۳، ص۵۰۱؛ مصطفوی، حسن، التحقیق، ج۱۲، ص۲۱۹).</ref>، سماع صوت، [[الهام]] و دیدن [[روح]]، تعابیری است که روش‌های مختلف چگونگی اخذ [[علوم]] افزون را بیان می‌کند. در برخی از این [[احادیث]]، [[ازدیاد علم امام]] پیش‌فرض دانسته شده و تنها از انواع تلقی سخن می‌گویند<ref>طوسی، محمد بن حسن، امالی، ص۴۰۸؛ مفید، محمد بن محمد، اختصاص، ص۲۸۶.</ref> و در پاره‌ای، ابتدا به ازدیاد علم امام تصریح شده و سپس از چگونگی آن سخن به میان آمده است<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۳۱۸، ح۲ و ص۳۱۹، ح۳.</ref>. ولی همه این انواع، در محدوده [[علم]] افزون است؛ چون در کیفیت اخذ علوم موجود و وراثتی، نیازی به هیچ یک از انواع مذکور نیست. پس این گونه [[حدیثی]] نیز بر ازدیاد علم امام دلالت دارد.<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۳۶.</ref>.
 == پرسش‌های وابسته ==