استدراج: تفاوت میان نسخه‌ها

*واژه استدراج به معنای [[فریب دادن]] و نزدیک کردن تدریجی است. در [[فرهنگ]] اصطلاحات [[علم کلام]]، یعنی نزدیک ساختن گام به گام و تدریجیِ [[گنهکاران]] [[غافل]] و لجوج به [[عذاب الهی]]، در [[پوشش]] برخورداری از نعمت‌های پی‌درپی [[دنیوی]]<ref>.ر.ک. جمعی از نویسندگان، دانشنامه کلام اسلامی، ماده «استدراج».</ref> و در اصطلاح [[دینی]] به معنای آن است که [[خداوند]] [[گناهکاران]] و [[نافرمانان]] [[جسور]] و [[بی‌شرم]] را سریع گرفتار [[عقوبت]] نمی‌کند؛ بلکه درهای [[نعمت]] خود را بر آنها می‌‌گشاید. حال این [[فراوانی نعمت]] یا آنها را از [[خواب غفلت]] بیدار می‌کند که این همان [[هدایت الهی]] است و یا بر [[غرور]] آنها می‌افزاید و [[عقوبت]] را سخت‌تر می‌سازد که این، استدراج است<ref>اصول کافی‌، ج ۴، ص ۱۸۹؛ تاج العروس‌، ج ۲، ص ۴۱؛ تفسیر نمونه‌، ج ۷، ص ۳۳.</ref>. این واژه، دو بار در [[قرآن کریم]] به کار رفته است<ref>{{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ}}«و آنان را که آیات ما را دروغ شمردند آرام‌آرام از جایی که درنمی‌یابند فرو خواهیم گرفت» سوره اعراف، آیه ۱۸۲؛ {{متن قرآن|فَذَرْنِي وَمَن يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ}}«بنابراین مرا با آن کسان که این سخن را دروغ می‌شمرند وابگذار! به زودی آنان را آرام آرام از جایی که درنیابند فرو می‌گیریم» سوره قلم، آیه ۴۴.</ref>.<ref>ر.ک. [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۷۳.</ref>

* [[متکلمان]] [[مسلمان]]، استدراج را در دو معنا به کار برده‌اند:

*نکتۀ قابل توجه آن است که در استدراج، اخذ و سقوط، تدریجی است، که از بدترین عقوبت‌هاست؛ چون مجال و [[فرصت]] [[توبه]] کردن را از [[انسان]] می‌‌گیرد، یعنی [[انسان]] به حالی می‌‌رسد که بعد از آن، [[لطف]] و [[عنایت]] [[خدای متعال]] به هیچ نحو شامل حال او نمی‌شود و از [[انسان]] این [[شایستگی]] سلب می‌‌گردد که [[خدا]] او را با گرفتاری و یا حادثه‌ای خاص متوجه خودش سازد و نجاتش بخشد. استدراج  الزاماً در [[بدکاری]] و بدکرداری دامان [[انسان]] را نمی‌گیرد، بلکه افرادی که حتی به نعمت‌های ظاهری متنعم باشند و ظاهراً هیچ اشکالی در کارشان وجود ندارد، بیشتر باید از این [[وحشت]] کنند که مبادا مغضوب [[پروردگار]] و در معرض استدراج باشند<ref>ر.ک. [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۹.</ref>.