اضطرار در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[اضطرار]]''' است. "'''[[اضطرار]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[اضطرار در قرآن]] - [[اضطرار در حدیث]] - [[اضطرار در فقه سیاسی]] </div>

*[[اضطرار]]: وادار شدن به عملی به [[دلیل]] [[ضرورت]]<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۷، ص۷.</ref>، [[اجبار]] به کاری، در مقابل [[اختیار]]<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۳۶۰.</ref>.

*{{متن قرآن|فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ}}<ref>«پس کسی که ناگزیر (از خوردن این چیزها) شده باشد در حالی که افزونخواه  (برای رسیدن به لذّت) و متجاوز (از حدّ سدّ جوع) نباشد بر او گناهی نیست» سوره بقره، آیه ۱۷۳.</ref>.

*[[قرآن کریم]] پس از ذکر محرمّاتی در [[خوردن و آشامیدن]]، مورد [[اضطرار]] را استثنا می‌کند و معافیت مضطّر از [[حکم شرعی]] در حالت [[اضطرار]] را به رسمیت می‌شناسد: {{متن قرآن|إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ}}<ref>«جز این نیست که (خداوند)، مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را جز به نام خداوند ذبح شده باشد بر شما حرام کرده است؛ پس کسی که ناگزیر (از خوردن این چیزها) شده باشد در حالی که افزونخواه  (برای رسیدن به لذّت) و متجاوز (از حدّ سدّ جوع) نباشد بر او گناهی نیست» سوره بقره، آیه ۱۷۳.</ref>.

*بر اساس اصل "[[اضطرار]]"، [[ حرمت]] تکلیفی نقض می‌شود<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۲، ص۸۶.</ref>. البته حالت [[اضطرار]] زمانی برای رفع [[تکلیف]] [[شرعی]] [[حجیّت]] دارد که از سرِ [[تجاوزگری]] و [[طغیان]] نباشد؛ یعنی [[انسان]] با [[سرکشی]] و [[طغیان]]، خود را به این [[اضطرار]] دچار نکرده باشد <ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص‌۴۲۶.</ref>.

*این اصل در [[فقه]] و رشته‌های دیگر [[علوم دینی]] تعمیم داده شده و به صورت اصل و قاعده در [[اصول استنباط]] [[احکام شرعی]] آمده است. در عرصه [[سیاست]] نیز این اصل کاربرد یافته است و [[قوانین]] اضطراری یا "حالت فوق‌العاده" به [[دولت‌ها]] اجازه می‌دهد، برای [[حفظ]] اصل [[نظام]] یا [[امنیت]] [[اجتماع]]، برخی [[قوانین]] و [[حقوق فردی]] و [[اجتماعی]] را نقض کنند.

*در [[فرهنگ]] [[سیاسی]] وضع اضطراری یا حالت فوق العاده به وضعیتی اطلاق می‌شود که به موجب آن [[حیات]] و [[ثبات]] یک [[دولت]] در مخاطره قرار گیرد؛ به‌طوری که نتواند از طریق پروسه‌های طبیعیِ [[قانون]] اساسی بر آن فائق آید. در این شرایط لازم می‌شود که به منظور [[حفظ نظام]] قانونی و [[حکومت]]، اختیاراتِ فوق العاده‌ای در دست [[دولت]] متمرکز گردد تا بتواند بر وضع استثنایی [[غلبه]] کند.

*حالت فوق العاده ممکن است ناشی از تأثیرات یک [[جنگ]] خارجی یا ناشی از [[شورش]]، بحران‌های [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]] یا [[مصائب]] بزرگ طبیعی باشد. معمولاً در این وضعیت تحدید آزادی‌های فردی و تمرکز [[قدرت]] دولتی را لازمه مقابله با حالت فوق‌العاده می‌دانند. امروزه وضع اضطراری در [[قوانین]] اساسی کشورهای [[جهان]] به‌تدریج شناخته شده و به مرور زمان بسط یافته و به عنوان عذری موجه برای عدول از مبانی [[حقوق]] اساسی پذیرفته شده است؛ با این حال اقدامات مزبور باید معقول باشد<ref>علی‌اکبر آقابخشی و مینو افشاری‌راد، فرهنگ علوم سیاسی، ص۴۰۹.</ref><ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۱۰۵.</ref>.