بحث:اقسام و انواع علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

==[[علم غیب ذاتی]] و اکتسابی==

*[[علم غیب]] را از جهات مختلفی می‌‌توان تقسیم کرد:

#[[علم غیب ذاتی]]، مستقل و نامحدود که اختصاص به [[خداوند]] دارد و دیگران [[آگاهی]] از آن ندارند از راه تحصیل و اکتساب به دست نیامده است:<ref>ر.ک. غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمدرضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ج ۲، ص ۲۵</ref> {{متن قرآن|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref><ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱؛ سبحانی، جعفر، پاسخ جوان شیعی به پرسش‌های وهابیان، ۳۲۳؛ غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمدرضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ج ۲، ص ۲۵؛ رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر، ج ۷، ص ۳۱۹؛ رفیعی، ناصر، علم غیب ائمه، دو فصلنامه مطالعات اهل بیت‌شناسی، ص ۱۴؛ سبحانی، سید محمد جعفر، آگاهی پیامبر از غیب در نگاه اهل سنت، صفحه ؟؟؟؛ مهدی فر، حسن، علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن، ص ۲۴؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و روایات، ص ۱۲۱ ـ ۱۲۳؛ موسوی، سید امین، گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ص ۳۷؛ میرترابی حسینی، زهرة السادات، علم لدنی در قرآن و حدیث، ص ۶۸</ref> اینها حقایقی هستند نایافتنی که نه تنها [[حس]] و تجربه بلکه [[عقل]] و [[کشف]] و [[شهود]] هم در قلمرو آن راه ندارند(...). ذات و [[حقیقت]] [[خداوند]] از این قبیل است.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref> زیرا تنها ذات باری تعالی به همه هستی احاطه وجودی و [[علمی]] دارد.<ref>ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، آگاهی پیامبر از غیب در نگاه اهل سنت، صفحه ؟؟؟</ref> چنین [[علمی]] ازلی و ابدی و نامتناهی است.<ref>ر.ک. مهدی فر، حسن، علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن، ص ۲۴</ref>

#[[علم غیب]] اکتسابی، غیر مستقل، عرضی و محدود: [[علم غیب]] هایی که غیر [[خداوند]] از آن [[آگاهی]] دارند مانند [[ملائکه]]، [[انبیاء]]، [[ائمه]]{{ع}} و برخی از [[انسان]] ها.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱؛ غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمدرضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ج ۲، ص ۲۵؛ رفیعی، ناصر، علم غیب ائمه، دو فصلنامه مطالعات اهل بیت‌شناسی، ص ۱۴؛ سبحانی، سید محمد جعفر، آگاهی پیامبر از غیب در نگاه اهل سنت، صفحه ؟؟؟؛ مهدی فر، حسن، علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن، ص ۲۴؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و روایات، ص ۱۲۱ ـ ۱۲۳؛ موسوی، سید امین، گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ص ۳۷؛ میرترابی حسینی، زهرة السادات، علم لدنی در قرآن و حدیث، ص ۶۸</ref> یعنی با [[آموزش]] [[الهی]] در مواردی به [[اولیاء]] داده شده است، یعنی چنین نیست که این [[آگاهی از غیب]] لازمۀ ذات و یا عین ذات باشد، بلکه بایستی [[خداوند]] چنین [[علمی]] را یا از [[طریق وحی]] به ایشان [[عنایت]] فرماید و یا زمینه‌ها و اسباب لازم برای حصول چنین [[علمی]] را فراهم آورد<ref>ر.ک. غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمدرضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ج ۲، ص ۲۵</ref> زیرا احاطه و ابزار [[علمی]] اینها محدود و از راه [[افاضه]] [[خداوند]] است.<ref>ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، آگاهی پیامبر از غیب در نگاه اهل سنت، صفحه ؟؟؟</ref> چنین [[علمی]]، تبعی و نسبت به [[علم]] [[خداوند]] موقتی و محدود است.<ref>ر.ک. مهدی فر، حسن، علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن، ص ۲۴</ref> [[قرآن]] مملو از [[خبرهای غیبی]] [[پیامبران]] و غیر [[پیامبران]] است<ref>ر.ک. سبحانی، جعفر، پاسخ جوان شیعی به پرسش‌های وهابیان، ۳۲۳</ref> و [[آگاهی از غیب]] هر کدام به جهت مراتب با دیگری متفاوت است:<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref> {{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ}}<ref>«او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند جز فرستاده‌ای را که بپسندد که پیش رو و پشت سرش، نگهبانانی می‌گمارد» سوره جن، آیه ۲۶و ۲۷</ref> <ref>ر.ک. خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم، ج ۱، ص ۹۵ ـ ۹۸</ref> در روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} آمده است:<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، توحید، ص ۱۳۸</ref> «همانا برای [[خداوند]] دو گونه [[علم]] وجود دارد: "[[علم]] خاص و [[علم]] عام" [[علم]] خاص او [[علمی]] است که حتی [[ملائکه]] [[مقرب]] درگاهش و [[انبیاء]] که فرستاده او به سوی بندگانند از آن بی اطلاع‌اند؛ اما [[علم]] عامش همان [[علمی]] است که [[ملائکه]] [[مقرب]] و [[پیامبران]] مرسل از آن مطلع‌اند و همان [[علم]] از [[ناحیه]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به ما رسیده است».<ref>ر.ک. خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم، ج ۱، ص ۹۵ ـ ۹۸</ref>

==[[علم]] [[غیب مطلق]] و نسبی==

*ب) [[علم غیب]] از جهت [[علم]] و [[معرفت]]:

#[[علم غیب]] به معنای عام که به دو قسم تقسیم می‌شود: [[علم مطلق]] که فقط اختصاص به [[خداوند]] دارد<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref> و برای همگان و در همه مقاطع وجودی [[غیب]] است، مانند [[ذات خداوند]] که نه با حواس [[درک]] کردنی است و نه با [[قلب]] و [[فکر]] قابل احاطه و اکتناه است. و [[علم غیب]] نسبی که تنها در برخی مقاطع وجودی برای برخی از افراد [[غیب]] است<ref>ر.ک. انسان، محمد امین، امامت در استنادهای قرآنی امام رضا، ص ۶۵ و ۶۶</ref> که در این قسم می‌توان [[علم غیب]] هر کس را نسبت به دیگری نسبی دانست.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱؛ انسان، محمد امین، امامت در استنادهای قرآنی امام رضا، ص ۶۵ و ۶۶</ref> یعنی ممکن است موضوعی از فردی [[غایب]] باشد و لذا برای او [[غیب]] است اما نزد دیگری [[غایب]] نباشد و لذا برای او [[غیب]] نیست.<ref>ر.ک فاضل، محمد جواد، سخنرانی با موضوع: همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش</ref>

#بعضی از علومی که امکان [[کشف]] آنها بر اثر کنکاش و جستجو وجود دارد، مثل [[علم]] نجوم، [[ستارگان]] و غیره، در این موارد بعضی از افراد که وسائل و اسباب [[کشف]] را دارا هستند می‌دانند و دیگران از آن [[آگاهی]] [[محروم]] هستند.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref>

#[[علمی]] که هیچکس بر آنها غیر [[خداوند]] [[آگاهی]] ندارد، حتی [[ملائکه]] [[مقرب]] و [[انبیاء]] مرسل. این نوعی است که [[قرآن]] با صراحت بیان می‌کند: {{متن قرآن|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref><ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref>

==[[علم غیب]] از نظر زمان==

*ج) [[علم غیب]] از جهت زمان:

#[[علم غیب]] گاهی مربوط به جریانات، قصه‌ها و [[اخبار]] گذشته می‌شود، مثل [[داستان‌های قرآنی]] از امت‌های گذشته که [[علم]] به این گونه غیب‌ها نسبی است، عده‌ای می‌دانند و عده‌ای نمی‌دانند، پس نسبت به کسانی که نمی‌دانند [[غیب]] است، مثلا داستان [[حضرت یوسف]]{{ع}} برای [[پیامبر اسلام]]{{صل}} [[غیب]] دانسته شده ولی نسبت به [[برادران]] او [[غیب]] نیست.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱؛ سیده رابیل، جستاری در مسئله علم غیب، منتشر شده در نشریه الکترونیکی قرآن پژوهی</ref>

#[[علم غیب]] گاهی مربوط به زمان حاضر می‌شود، چه بسا جریاناتی فی الحال در عالم محقق می‌شود و ما از آنها [[آگاه]] نمی‌شویم، در حالی که عده‌ای به وسیله وسائل ارتباطی که در [[اختیار]] دارند فورا متوجه می‌شوند، بنابراین برای کسانی که این ابزار را ندارند [[غیب]] است.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref>

#[[علم غیب]] گاهی مربوط به زمان [[آینده]] است، مثل [[علم به قیامت]] و موارد شبیه آن، در این صورت شامل [[علم]] اختصاصی [[الهی]] می‌شود و اگر [[انبیاء]] و [[اولیاء]] در این باره گزارشی می‌دهند، به [[تعلیم]] [[خداوند]] است و استقلالی در [[آگاهی]] ندارند.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱؛ سیده رابیل، جستاری در مسئله علم غیب، منتشر شده در نشریه الکترونیکی قرآن پژوهی</ref>

*در این تقسیم بندی‌ها به یک نتیجه می‌رسیم که [[علم غیب]] واقعی اختصاصی است، آنگونه که [[قرآن]] بیان می‌کند: {{متن قرآن|إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ}}<ref>«و می‌گویند: چرا نشانه‌ای  (دلخواه ما) از سوی پروردگارش برای  او فرو فرستاده نشده است؟ بگو که غیب، تنها از آن خداوند است پس چشم به راه دارید که من (نیز) با شما از چشم به راه دارندگانم» سوره یونس، آیه ۲۰.</ref> و [[اخبار غیبی]] [[انبیاء]] و [[اولیاء]] [[الهی]] به [[تعلیم]] [[خداوند]] است و عنایتی است از جانب [[حق تعالی]] به آنها.<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۱۰۱</ref>

{{یادآوری پانویس}}

{{پانویس2}}