اسماء بن خارجه فزاری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''اسماء بن خارجه فزاری'''، یکی از [[سربازان]] و نیروهای تحت امر [[عمر بن سعد]] در [[کربلا]] بود.

[[اسماء بن خارجه‌ بن حصن بن حذیفه‌ بن بدر فزاری]]، مکنی به «ابو حسّان»، «ابو محمد» و «ابو هند» بود.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ذهبی، محمدبن احمد، چاپ بشار عوّاد معروف، بیروت: ۱۴۲۴ قمری.، حوادث و وفیات ۶۱-۸۰ هجری، ص۷۲.</ref> او [[قبل از بعثت]] متولد شد.<ref>الاصابه فی تمییزالصحابه، ابن‌حجر عسقلانی، شهاب‌الدین احمدبن علی، به کوشش علی‌محمد بجاوی، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ۱۳۲۸ قمری.، ج۱، ص۳۳۹. </ref> زمانی که زیاد بر [[ضد]] [[حُجر بن عَدی]] از سران [[قریش]] [[شهادت]] گرفت، [[اسماء بن خارجه]] نیز در زمره شهادت‌دهندگان بود.<ref>انساب الاشراف، بلاذری، احمدبن یحیی، چاپ محمود فردوس العظم، دمشق: ۱۹۹۶ – ۲۰۰۰ میلادی.، ج۵، ص۲۶۳؛ تاریخ الطبری، تاریخ الامم و الملوک، طبری، محمدبن جریر، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: ۱۳۸۲ – ۱۳۸۷ قمری / ۱۹۶۲ – ۱۹۶۷ میلادی.، ج۵، ص۲۷۰.</ref>

دخترش [[هند همسر عبیدالله‌ بن زیاد]] بود که پس از کشتن عبیدالله‌ به دست نیروهای [[ ابراهیم بن مالک اشتر]] [[اسیر]] شد. ابراهیم یکصد هزار [[درهم]] به او داد و همراه سواری، هند را به [[بصره]] نزد پدرش فرستاد<ref>الاخبار‌الطوال، دینوری، ابوحنیفه احمدبن ‌داود، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره: ۱۹۶۰ میلادی.الطوال، ص۲۲۶. </ref>.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[دوزخیان جاوید (کتاب)|دوزخیان جاوید]]، ص ۱۸۵-۱۸۸.</ref>

==نقش اسماء بن خارجه در [[دستگیری]] [[هانی بن عروه]]==

اسماء بن خارجه در دستگیری [[هانی بن عروه]] نقش مستقیم داشت. [[عبید الله بن زیاد]] با دانستن‌ مخفی‌گاه‌ [[مسلم بن عقیل]] و اطلاع‌ از سران‌ و یاران‌ و هواداران‌ او، از روسای [[قبایل]] خواست که به دیدارش بیایند. اما هانی‌ بن عروه به [[دیدار]] او نرفت و خود را به [[بیماری]] زد. عبیدالله از راه [[مکر]] و [[حیله]] وارد شد تا بتواند به طریقی او را به [[دار الاماره]] بکشاند و بین او و مسلم جدایی اندازد. او اسماء بن خارجه برادرزاده هانی را به همراه [[محمد بن اشعث]]، [[دوست]] هانی<ref>الاخبار‌الطوال، دینوری، ابوحنیفه احمدبن ‌داود، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره: ۱۹۶۰ میلادی.الطوال، ص۲۳۶.</ref> و [[عمرو بن حجاج زبیدی]] [[پدر]] [[روعه همسر هانی]]<ref>تاریخ الطبری، تاریخ الامم و الملوک، طبری، محمدبن جریر، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: ۱۳۸۲ – ۱۳۸۷ قمری / ۱۹۶۲ – ۱۹۶۷ میلادی.، ج۵، ص۳۴۹؛ الفتوح، ابن اعثم کوفی، احمد، حیدر آباد دکن: ۱۳۹۵ قمری/ ۱۹۷۵ میلادی.، ج۵، ص۴۵؛ الکامل فی التاریخ، ابن اثیر، عزّالدین علی‌ بن احمد بن ابی الکرم، تحقیق مکتبه التراث، بیروت: ۱۳۸۵-۱۳۸۶ قمری.، ج۴، ص۲۸؛ اعلام الوری باعلام الهدی، طبرسی، ابوعلی فضل‌بن حسن، تحقیق سیدمحمد مهدی و سیدحسن خرسان، تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، ۱۳۳۸ قمری.، ج۱، ص۴۴۰.</ref> که هر سه از [[اقوام]] و [[دوستان]] هانی بودند و به دربار عبیدالله‌ بن زیاد رفت و آمد داشتند، خواست تا هانی را وادار کنند که به نزدش بیاید. هر سه آنان به نزد هانی رفتند. اگر چه هانی مایل نبود به نزد عبیدالله برود و می‌گفت چون مسلم در نزد من است، [[صلاح]] نیست که بروم، اما آنان از او خواستند تا برای گم کردن راه و [[حفظ جان]] مسلم، به دیدن عبیدالله برود. در نزدیکی [[دارالاماره]] [[احساس]] خطر کرد و به [[حسان بن اسماء خارجه]] که همراه پدرش اسماء بود، گفت: «به [[خدا]] از این مرد هراسناک و نگرانم». اما اسماء گفت: «هیچ ترسی به [[دل]] راه مده. تو بی‌گناهی».

بالاخره هانی علیرغم میل خود به دارالاماره رفت<ref>ر.ک:الطبقات الکبری، ابن سعد کاتب واقدی، محمد، چاپ احسان عباس، بیروت: دار صادر، ۱۴۰۵ قمری.، ج۵، ص۴۶۲؛ انساب الاشراف، بلاذری، احمدبن یحیی، چاپ محمود فردوس العظم، دمشق: ۱۹۹۶ – ۲۰۰۰ میلادی.، ج۳، ص۳۳۷-۳۳۸؛ الاخبار‌الطوال، دینوری، ابوحنیفه احمدبن ‌داود، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره: ۱۹۶۰ میلادی.الطوال، ص۲۳۶؛ تاریخ الطبری، تاریخ الامم و الملوک، طبری، محمدبن جریر، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: ۱۳۸۲ – ۱۳۸۷ قمری / ۱۹۶۲ – ۱۹۶۷ میلادی.، ج۵، ص۳۶۰؛ الفتوح، ابن اعثم کوفی، احمد، حیدر آباد دکن: ۱۳۹۵ قمری/ ۱۹۷۵ میلادی.، ج۵، ص۴۴-۴۵؛ الکامل فی التاریخ، ابن اثیر، عزّالدین علی‌ بن احمد بن ابی الکرم، تحقیق مکتبه التراث، بیروت: ۱۳۸۵-۱۳۸۶ قمری.، ج۴، ص۲۸؛ اعلام الوری باعلام الهدی، طبرسی، ابوعلی فضل‌بن حسن، تحقیق سیدمحمد مهدی و سیدحسن خرسان، تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، ۱۳۳۸ قمری.، ج۱، ص۴۴۰.</ref> و همین امر باعث شد تا عبیدالله‌ بن‌ زیاد بتواند بین او و [[مسلم‌ بن عقیل]] جدایی اندازد که این جدایی در [[شکست]] [[نهضت]] مسلم تأثیر بسیاری داشت. چون [[اسماء]] دید که عبیدالله‌ بن زیاد، هانی را مجروح و [[دستور]] [[قتل]] او را صادر کرد، از اینکه باعث شده بود که هانی به [[دارالاماره]] بیاید، پشیمان شد و به عبیدالله‌ گفت: «ما فرستادگان [[خیانت]] بودیم. به ما گفتی این مرد را پیش تو آریم و چون به نزد تو واردش کردیم، صورتش را در هم شکستی و خونش را بر ریشش روان کردی و گفتی که او را خواهی کشت». عبیدالله‌ [[خشمگین]] شد و گفت: «او را بگیرید و [[آزار]] دهید»<ref>تاریخ الطبری، تاریخ الامم و الملوک، طبری، محمدبن جریر، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: ۱۳۸۲ – ۱۳۸۷ قمری / ۱۹۶۲ – ۱۹۶۷ میلادی.، ج۵، ص۳۶۷؛ الفتوح، ابن اعثم کوفی، احمد، حیدر آباد دکن: ۱۳۹۵ قمری/ ۱۹۷۵ میلادی.، ج۵، ص۴۸؛ الکامل فی التاریخ، ابن اثیر، عزّالدین علی‌ بن احمد بن ابی الکرم، تحقیق مکتبه التراث، بیروت: ۱۳۸۵-۱۳۸۶ قمری.، ج۴، ص۲۹.</ref>.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[دوزخیان جاوید (کتاب)|دوزخیان جاوید]]، ص ۱۸۵-۱۸۸.</ref>

==نقش اسماء بن حسان در [[قیام]] [[مسلم بن عقیل]]==

هنگام [[قیام]] مسلم‌ بن عقیل، پسر زیاد چون‌ خود را گرفتار دید، از بیست‌ تن‌ بزرگان‌ کوفه‌ که‌ گرد او را گرفته‌ بودند، تنی‌ چند را میان‌ مردم‌ فرستاد تا به ‌وسیله‌ [[زر و زور]] و [[تزویر]] جمعیت‌ را پراکنده‌ سازند. یکی از آن افراد، [[اسماء بن حسان خارجه]] بود.<ref>انساب الاشراف، بلاذری، احمدبن یحیی، چاپ محمود فردوس العظم، دمشق: ۱۹۹۶ – ۲۰۰۰ میلادی.، ج۳، ص۳۳۷؛ تاریخ الطبری، تاریخ الامم و الملوک، طبری، محمدبن جریر، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: ۱۳۸۲ – ۱۳۸۷ قمری / ۱۹۶۲ – ۱۹۶۷ میلادی.، ج۵، ص۳۴۸-۳۵۰؛ الفتوح، ابن اعثم کوفی، احمد، حیدر آباد دکن: ۱۳۹۵ قمری/ ۱۹۷۵ میلادی.، ج۵، ص۴۹-۵۰؛ مروج الذهب و معادن الجوهر، مسعودی، علی بن الحسین، چاپ باربیه دومنار و پاوه دوکورتی، پاریس: ۱۸۶۱-۱۸۷۷ میلادی.، ج۲، ص۲۵۲.</ref> به این ترتیب در طی یک [[روز]] مردمی‌ که‌ بر سر جان‌ خود با مسلم‌ پیمان‌ بسته‌ بودند، از گرد او پراکنده شدند.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[دوزخیان جاوید (کتاب)|دوزخیان جاوید]]، ص ۱۸۵-۱۸۸.</ref>

==نقش اسماء بن حسان در [[واقعه کربلا]]==

اسماء در روز عاشورا در [[کربلا]] حضور داشت و یکی از نیروهای [[عمر بن سعد]] بود، اما در اینکه آیا در [[قتل]] [[اصحاب]] و [[خاندان]] [[امام حسین]]{{ع}} [[دست]] داشته یا خیر، در [[تاریخ]] ذکری به میان نیامده است.

پس از شهادت امام حسین{{ع}}، [[سپاه کوفه]] قصد کشتن [[حسن بن حسن]] ([[حسن مثنی]])، فرزند [[امام حسن]]{{ع}} را داشتند، که او مانع شد. حسن‌ بن‌ حسن{{ع}} تنها [[رزمنده]] کربلاست‌ که‌ در روز عاشورا به‌ میدان‌ [[جنگ]] ‌شتافت‌ و دلیرانه‌ جنگید و در حالی‌ که‌ مجروح‌ شده‌ بود، از اسب‌ به‌ زمین‌ افتاد. دشمن‌ به‌ گمان‌ اینکه‌ به‌ قتل‌ رسیده‌ او را رها کردند. اما بعد از شهادت‌ امام‌ [[حسین]]{{ع}}، اسماء بن‌ خارجه‌ فزاری‌ که‌ از اقوام‌ مادری‌ او بود و در سپاه‌ عمر بن‌ سعد بود، از کشتن‌ او مانع‌ شد و او را با خود به‌ کوفه‌ برد و جراحات‌ او را معالجه‌ کرد تا اینکه‌ التیام‌ یافت‌ و آن‌گاه‌ به‌ مدینه‌ منتقل‌ گردید.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[دوزخیان جاوید (کتاب)|دوزخیان جاوید]]، ص ۱۸۵-۱۸۸.</ref>

به هنگام [[قیام مختار ثقفی]] به [[سال ۶۶ هجری]]، اسماء بن خارجه فزاری جزو [[سرداران]] [[عبدالله‌ بن مطیع]] [[والی کوفه]] بود. اسماء هنگام [[حمله]] [[ابراهیم بن مالک اشتر]] [[فرمانده سپاه]] مختار، عقب‌نشینی کرد و تا نزدیک خانه‌های [[کوفه]] متواری شد. هنگامی که [[محاصره]] عبدالله‌ بن‌ مطیع و یارانش در قصر شدت یافت، [[شبث]] از او خواست که از مختار [[امان]] بخواهد. عبدالله‌ بن‌ مطیع نظر [[اسماء بن خارجه]] را پرسید. او و دیگر [[اشراف کوفه]] نیز همین نظر را داشتند، اما عبدالله‌ بن‌ مطیع نپذیرفت و ناگزیر به پیشنهاد دیگر [[شبث]]، مخفیانه گریخت و بزرگان [[کوفه]] از جمله اسماء با مختار [[بیعت]] کردند.<ref>ر.ک: تاریخ الطبری، تاریخ الامم و الملوک، طبری، محمدبن جریر، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: ۱۳۸۲ – ۱۳۸۷ قمری / ۱۹۶۲ – ۱۹۶۷ میلادی.، ج۶، ص۱۸-۱۹، ۲۲-۳۲. </ref> زمانی‌که مختار شروع به قتل‌عام [[قاتلین]] [[شهدای کربلا]] نمود، اسماء از [[بیم]] [[جان]]، از مختار گریخت و همراه تنی چند از افراد [[خانواده]] و [[دوستان]] خود کنار آبی از [[قبیله]] [[بنی‌ اسد]] به نام ذَروَة رفت و همانجا ماند.

به [[دستور]] مختار خانه‌ وی و همچنین [[خانه]] بستگانش که با وی [[همکاری]] داشتند، ویران شد.<ref>بحار الانوار الجامعه لدرر الائمه الاطهار{{ع}}، علامه مجلسی، ملامحمد باقر، تهران: مکتبه الاسلامیه، ۱۳۶۲ شمسی.، ج۴۵، ص۳۷۷. </ref> اسماء تا هنگام کشته شدن مختار و آمدن [[مصعب‌ بن زبیر]] به کوفه همچنان مقیم ذروه بود، سپس به خانه و [[زندگی]] خود در کوفه برگشت. بالاخره در سال ۶۶ در حالی‌که ۸۰ ساله بود، درگذشت<ref>الاخبار‌الطوال، دینوری، ابوحنیفه احمدبن ‌داود، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره: ۱۹۶۰ میلادی.الطوال، ص۳۰۲-۳۰۳؛ الاصابه فی تمییزالصحابه، ابن‌حجر عسقلانی، شهاب‌الدین احمدبن علی، به کوشش علی‌محمد بجاوی، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ۱۳۲۸ قمری.، ج۱، ص۳۳۹. </ref>.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[دوزخیان جاوید (کتاب)|دوزخیان جاوید]]، ص ۱۸۵-۱۸۸.</ref>