اعتکاف در معارف و سیره رضوی: تفاوت میان نسخه‌ها

اصطلاحی [[فقهی]] به معنی توقف در مساجدی خاص با شرایط مخصوص به قصد [[عبادت]]. [[اعتکاف]] از ریشه «ع ک ف» و در لغت به معنای [[محبوس]] کردن و روی آوردن به چیزی به طور پیوسته و [[اعراض]] نکردن از آن آمده است<ref>معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۱۰۸؛ لسان العرب، ج۹، ص۲۵۵.</ref>. برخی آن را به معنای روی آوردن به چیزی و ملازمت با آن همراه با [[بزرگداشت]] آن چیز شمرده‌اند<ref>المفردات، ص۵۷۹.</ref> و برخی دیگر گفته‌اند: معنای اصل این ماده ماندن در نزد چیزی و احاطه کردن آن است اعم از اینکه احاطه به صورت مادی و یا به گونه [[معنوی]] باشد<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۲۰۰، ۲۰۱.</ref>. و در اصطلاح [[فقه]] به توقف پیوسته و طولانی در مکانی برای عبادت<ref>شرائع الإسلام، ج۱، ص۱۵۸؛ مسالک الأفهام، شهید ثانی، ج۲، ص۹۱.</ref> یا توقف در مکان مخصوص، به گونه خاص و برای مدتی معین به قصد عبادت اطلاق می‌گردد<ref>الوسیلة، ص۱۵۲.</ref>. برخی دیگر اعتکاف را توقف در [[مسجد]]<ref>العروة الوثقی، ج۳، ص۴۰۳.</ref> یا [[مسجد جامع]]<ref>مدارک الأحکام، ج۶، ص۳۰۸.</ref> یا توقف سه [[روز]] یا بیشتر شخص [[روزه‌دار]] در مسجد جامع<ref>الدروس الشرعیة، ج۱، ص۲۹۸.</ref> یا یکی از [[مساجد]] چهارگانه به قصد عبادت دانسته‌اند<ref>الرسائل العشر، ص۱۹۲.</ref>. به شخص اعتکاف کننده «معتکِف»<ref>معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، ج۱، ص۲۲۹.</ref> و به مکانی که اعتکاف در آن انجام می‌گیرد «معتکَف»<ref>تذکرة الفقهاء، ج۶ ص۳۰۸؛ القاموس الفقهی، ص۲۶۰.</ref> اطلاق شده است. اعتکاف یکی از [[عبادات]] مستحبی است<ref>الوسیلة، ص۱۵۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۳۱۹.</ref> که در [[آیات]] متعددی از [[قرآن کریم]]<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ}} «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵؛ {{متن قرآن|أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ}} «آمیزش با زنانتان در شب روزه‌داری برای شما حلال شده است. آنها جامه شما و شما جامه آنهایید. خداوند معلوم داشت که شما با خود نادرستی می‌ورزیدید، بنابراین، از شما در گذشت و شما را بخشود؛ اکنون (می‌توانید) با آنان آمیزش کنید و آنچه خداوند برای شما مقرّر داشته است باز جویید، و تا سپیدی سپیده‌دم از سیاهی (شب) برای شما آشکار شود (می‌توانید) بخورید و بیاشامید؛ سپس روزه را تا شب به پایان رسانید و در حالی که در مسجدها اعتکاف کرده‌اید از آنان کام مجویید، اینها حدود خداوند است، به آنها نزدیک نشوید. خداوند این چنین آیاتش را برای مردم روشن می‌گرداند باشد که آنان پرهیزگاری ورزند» سوره بقره، آیه ۱۸۷.</ref> و روایت‌های فراوانی از [[معصومان]]{{عم}}<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۸۴.</ref> از جمله [[احادیث]] و متون منسوب به [[امام رضا]]{{ع}} از آن یاد شده است<ref>فقه الرضا{{ع}}، ص۱۹۰؛ عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۳۸.</ref>. [[فقیهان]] متقدم به صورت مختصر و تحت عنوان «باب الاعتکاف» به این موضوع پرداخته‌اند و فقیهان متأخر این بحث را با تفصیل و در [[کتابی]] مستقل، تحت عنوان «کتاب الاعتکاف»، مورد بررسی قرار داده‌اند.

اعتکاف در [[شرایع الهی]] از آن‌چنان اهمیت و جایگاه والایی برخوردار است که [[خداوند]] به دو [[پیامبر]] بزرگ خویش یعنی [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و [[اسماعیل]]{{ع}} [[فرمان]] می‌دهد که [[مسجدالحرام]] و [[خانه خدا]] را برای اعتکاف کنندگان [[تطهیر]] نمایند<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ}} «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. همچنین اهمیت این [[سنت]] [[پسندیده]] را می‌توان از اهتمام شدید و مداوم [[پیامبر اسلام]]{{صل}} به آن دریافت؛ به گونه‌ای که بر اساس [[نقلی]] منسوب به [[امام رضا]]{{ع}} پیامبر اسلام{{صل}} در یک سال که به علت [[جنگ بدر]] موفق به انجام این [[عبادت]] نگردیدند در سال بعد قضای آن را به جای آوردند<ref>فقه الرضا{{ع}}، ص۱۹۰.</ref>. که به جا آوردن قضای این عبادت با وجود [[استحباب]] آن از اهمیت ویژه آن در [[اسلام]] و نزد آن حضرت حکایت می‌کند. دلیل دیگر اهمیت اعتکاف، [[پاداش]] فراوانی است که خداوند برای عبادت‌کنندگان مقرر کرده است. بر پایه روایتی از امام رضا{{ع}} پاداش یک شب اعتکاف در ماه رمضان برابر با یک [[حج]] و [[اعتکاف]] یک شب در [[مسجد النبی]] برابر با [[پاداش]] یک [[حج]] و [[عمره]] دانسته شده است<ref>إقبال الأعمال، ج۱، ص۳۵۱.</ref>. بر پایه احادیثی دیگر اعتکاف در [[ماه رمضان]] معادل دو حج و عمره<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۸۸؛ کنز العمال، ج۸، ص۵۳۰.</ref> و سبب [[آمرزش گناهان]]<ref>کنز العمال، ج۸، ص۵۳۰.</ref> دانسته شده است.<ref>[[سید جعفر رضوی|رضوی، سید جعفر]]، [[اعتکاف - رضوی (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام رضا ج۲]] ص ۲۷۶.</ref>