فیض در فلسفه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = فیض

| عنوان مدخل = فیض

| مداخل مرتبط = [[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]

| پرسش مرتبط  =  

== مقدمه ==

اصل در معنای «[[فیض]]»، پُری و سرازیر شدن امری از شدت امتلاء است؛ لذا به رودخانه‌هایی که مملوّ از آب هستند، «فیض» گفته می‌شود. به همین دلیل، به فردی که بسیار [[بخشنده]] است «فیاض» اطلاق شده؛ گویی [[عطایا]] از سوی او فرو می‌ریزد. بر این اساس، چون [[خداوند]] اصل همه [[کمالات]] و ارزش‌هاست، منبع همه فیض‌ها از سوی او است که از شدت [[کرامت]]، [[رحمت]] او پیوسته بر خلایق جاری است<ref>در دعای امام سجاد {{ع}} در شب‌های جمعه، چنین وارد شده: {{متن حدیث|يَا دَائِمَ‏ الْفَضْلِ‏ عَلَى‏ الْبَرِيَّةِ يَا بَاسِطَ الْيَدَيْنِ بِالْعَطِيَّةِ يَا صَاحِبَ الْمَوَاهِبِ السَّنِيَّةِ}} (المصباح (للکفعمی) (جنة الأمان الواقیة) (ط. دار الرضی (زاهدی)، ۱۴۰۵ ﻫ.ق)، ص۶۴۷).</ref>. در این مرحله، فیض اشاره به [[مقام]] فیضان [[باری تعالی]] از جهت شدت رحمتش دارد<ref>{{عربی|الفیض فی اصطلاح العلماء یطلق علی فعل فاعل یفعل دائما لا لعوض و لا لغرض، و ذلک الفاعل لا یکون إلا دائم الوجود، لأن دوام صدور الفعل تابع لدوام الوجود}} (کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم (ط. مکتبة لبنان ناشرون - ۱۹۹۶م)، ج۲، ص۱۲۹۳). </ref>. گاهی نیز فیض به معنای اسم مصدری به کار می‌رود و اشاره به مراتب «[[فیض الهی]]» دارد. اولین تجلی فیض الهی، به تعبیر ابن سینا، «عقل اول» است و به تعبیر شیخ اشراق، «نور منبسط» است و به تعبیر عرفا، «[[اسم اعظم]]» است که کمال همه اسماء دیگر را در بردارد<ref>{{عربی|واجب الحکمة أفاض الجود و الفضائل منه کما یفیض من عین الشمس النور و الضیاء، و دام ذلک الفیض منه متصلا متواترا غیر منقطع، فیسمی أول ذلک الفیض العقل الفعال و هو جوهر بسیط روحانی نور محض فی غایة التمام و الکمال و الفضائل، و فیه صور جمیع الأشیاء، کما تکون فی فکر العالم صور المعلومات}} (موسوعة مصطلحات الفلسفة عند العرب (ط. مکتبة لبنان ناشرون، ۱۹۹۸م)، ص۶۱۴).</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]]، ص ۱۳۲.</ref>

== منابع ==

== پانویس ==

[[رده:مفاهیم]]