|
|
| (۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{امامت}} | | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[دیوان در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط = }} |
| <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[دیوان در قرآن]] - [[دیوان در حدیث]] - [[دیوان در فقه اسلامی]] - [[دیوان در فقه سیاسی]]</div>
| |
| <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[دیوان (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| |
| ==مقدمه==
| |
| دیوان، به محل گردآوری دفاتر (مجمع المصحف) گفته میشد که به منظور [[حفظ]] [[حقوق]] [[کارگزاران حکومتی]]، نظیر [[مقامات]] اجرایی، [[قضایی]] و نظامی تأسیس یافت. دیوان نزد [[مسلمانان]]، در آغاز، جهت [[ثبت]] و ضبط مخارج مملکت بکار میرفت و سپس توسعه یافت و به معنای محل کار اعضا و اجرای [[مالیات]] استعمال و بر جمیع ادارات و دفاتر اطلاق شد. علت نامگذاری دیوان آن است که میگویند: چون “کسری” - [[پادشاه ایران]] - سرعت عمل منشیان خویش را در اجرای [[کارها]] ملاحظه کرد، گفت: “این کار دیوان (جنّیان) است”<ref>ماوردی، الاحکام السلطانیه، ص۱۹۹؛ فهرست ابن ندیم، ص۳۹ و ۱۶۵.</ref>. نخستین دیوان در [[اسلام]]، توسط [[عمر]] - [[خلیفه دوم]] - و با [[مشورت]] [[امام علی]]{{ع}} تأسیس شد<ref>صبح الاعشی، ج۱۳، ص۱۰۶ و ج۱، ص۹۱.</ref>. دیوان دارای اقسامی به شرح ذیل است:
| |
| #[[دیوان الجند]]: معروف به دیوان [[احداث]] اربعه؛ نظیر دیوانهای [[قتل]]، ازاله بکارت، شکستن دندان و [[کور]] کردن چشمها<ref>تاریخ التمدن الاسلامی، ج۱، ص۱۷۰؛ تذکرة الملوک، ص۲.</ref>؛
| |
| #دیوان احشام: این دیوان، راجع به مستخدمین دربار بود<ref>تاریخ بیهقی، ص۴۷۳.</ref>؛
| |
| #دیوان استیفاء و ادارۀ مالیه و عوائد: دیوانی بود که توسط مستوفیان اداره میشد و بر دخل و [[خرج]] مملکت [[نظارت]] داشت<ref>تاریخ الاسلام، ج۳، ص۲۷۰.</ref>؛
| |
| #دیوان البر: این دیوان، توسط “[[علی بن عیسی]]” [[وزیر]] [[خلیفه عباسی]] ([[مقتدر]]) تأسیس و بر [[اموال]] [[وقف]] [[نظارت]] داشت<ref>تاریخ الاسلام، ج۳، ص۲۷۰؛ لغتنامه دهخدا، ج۷، ص۱۰۰۵۹.</ref>؛
| |
| #دیوان [[برید]]: دیوانی که راجع به [[ادارۀ امور]] [[ارتباطات]] و اطلاعاتی بود؛ (ر.ک: [[برید]])
| |
| #دیوان [[مظالم]]: دیوانی که در آن، به [[اعمال]] ظالمانه [[حکام]] دولتی رسیدگی میشد. (ر.ک: دیوان [[مظالم]])<ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۰۹.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==منابع== | | == مقدمه == |
| | دیوان، به محل گردآوری دفاتر (مجمع المصحف) گفته میشد که به منظور [[حفظ]] [[حقوق]] [[کارگزاران حکومتی]]، نظیر [[مقامات]] اجرایی، [[قضایی]] و نظامی تأسیس یافت. دیوان نزد [[مسلمانان]]، در آغاز، جهت [[ثبت]] و ضبط مخارج مملکت بکار میرفت و سپس توسعه یافت و به معنای محل کار اعضا و اجرای [[مالیات]] استعمال و بر جمیع ادارات و دفاتر اطلاق شد. علت نامگذاری دیوان آن است که میگویند: چون “کسری” - [[پادشاه ایران]] - سرعت عمل منشیان خویش را در اجرای [[کارها]] ملاحظه کرد، گفت: “این کار دیوان (جنّیان) است”<ref>ماوردی، الاحکام السلطانیه، ص۱۹۹؛ فهرست ابن ندیم، ص۳۹ و ۱۶۵.</ref>. نخستین دیوان در [[اسلام]]، توسط [[عمر]] - [[خلیفه دوم]] - و با [[مشورت]] [[امام علی]] {{ع}} تأسیس شد<ref>صبح الاعشی، ج۱۳، ص۱۰۶ و ج۱، ص۹۱.</ref>. دیوان دارای اقسامی به شرح ذیل است: |
| | # [[دیوان الجند]]: معروف به دیوان احداث اربعه؛ نظیر دیوانهای [[قتل]]، ازاله بکارت، شکستن دندان و [[کور]] کردن چشمها<ref>تاریخ التمدن الاسلامی، ج۱، ص۱۷۰؛ تذکرة الملوک، ص۲.</ref>؛ |
| | # دیوان احشام: این دیوان، راجع به مستخدمین دربار بود<ref>تاریخ بیهقی، ص۴۷۳.</ref>؛ |
| | # دیوان استیفاء و ادارۀ مالیه و عوائد: دیوانی بود که توسط مستوفیان اداره میشد و بر دخل و [[خرج]] مملکت [[نظارت]] داشت<ref>تاریخ الاسلام، ج۳، ص۲۷۰.</ref>؛ |
| | # دیوان البر: این دیوان، توسط “[[علی بن عیسی]]” [[وزیر]] [[خلیفه عباسی]] ([[مقتدر]]) تأسیس و بر [[اموال]] [[وقف]] [[نظارت]] داشت<ref>تاریخ الاسلام، ج۳، ص۲۷۰؛ لغتنامه دهخدا، ج۷، ص۱۰۰۵۹.</ref>؛ |
| | # دیوان [[برید]]: دیوانی که راجع به [[ادارۀ امور]] [[ارتباطات]] و اطلاعاتی بود؛ (ر.ک: [[برید]]) |
| | # دیوان [[مظالم]]: دیوانی که در آن، به [[اعمال]] ظالمانه [[حکام]] دولتی رسیدگی میشد. (ر.ک: دیوان [[مظالم]])<ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۰۹.</ref>. |
| | |
| | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| * [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژهنامه فقه سیاسی''']]
| | # [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژهنامه فقه سیاسی''']] |
| ==جستارهای وابسته==
| | {{پایان منابع}} |
| * [[دیوان اموال]]
| | |
| * [[دیوان غنائم]]
| | == پانویس == |
| * [[دیوان محاسبات]]
| |
| ==پانویس== | |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| [[رده:دیوان]] | | [[رده:اصطلاحات سیاسی]] |
| [[رده:مدخل]]
| |
