سند دعای ندبه چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۱. آیت‌الله شوشتری؛

| تصویر = 151838.jpg

::::::«در مورد [[سند دعای ندبه]]، کتاب بحار از کتاب [[مزار]] [[علی بن طاووس]] [[نقل]] می‌کند که: {{متن حدیث|ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا جَرَى بِهِ قَضَاؤُكَ فِي أَوْلِيَائِكَ}} و [[دعا]] را تا آخر [[نقل]] کرده است و بعد (مؤلف) بحار می‌گوید: {{عربی|قال محمد بن المشهدي في المزار الكبير قال محمد بن علي بن أبي قرة نقلت من كتاب أبي جعفر محمد بن الحسين بن سفيان البزوفري }} الی آخره مثل [[سید]] و ظاهراً مفهوم این فقره از خبر مذکور {{عربی|وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ {{ع}}}} این است که بزوفری آن را از [[امام زمان]] {{ع}} [[روایت]] کرده که بنابراین [[دعای ندبه]] انشای خود آن [[حضرت]] است مثل [[دعای افتتاح]] و نیز احتمال می‌رود که [[دعای ندبه]] انشای بزوفری باشد زیرا ممکن است مفهوم فقره مذکور این باشد که [[دعای ندبه]] باید برای آن [[حضرت]] یعنی برای [[فرج]] و [[گشایش]] و [[ظهور]] وی خوانده شود. به هر حال اصل [[سند]] همین است که در بحار گفته شده است و اما اینکه در زادالمعاد گفته شده: "[[دعای ندبه]] به [[سند]] معتبر از [[حضرت صادق]]{{ع}} منقول است که این [[دعا]] را در چهار عید بخوانند (یعنی [[روز جمعه]]، [[عید فطر]]، عید قربان، [[عید غدیر]])"، ظاهراً مؤلف مراجعه به مدارک نکرده بلکه از خارج [[نقل]] کرده و اشتباه نموده است چه اگر از [[حضرت صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده بود در بحار که موضوعش ذکر اسانید و مستندات است [[نقل]] می‌شد و اما در مورد اینکه "این [[دعا]] در سال‌های اخیر سخت رواج یافته و گروه‌های خاصی برای آن تشکیل یافته"، [[خواندن]] این [[دعا]] مثل خیلی امور دیگر که سال‌های سال به اقتضای شرایط زمانه، رواج بیشتری پیدا کرده‌اند از قبیل تعمیر اساسی مساجد، رفتن اغلب [[مردم]] به [[زیارت]] [[حضرت رضا]]{{ع}} و نیز کثرت [[حجاج]] و نظیر این امور، نسبت به سال‌های پیش بیشتر شده است، البته چه بهتر که کارهای خوب زیاد شوند و شاید [[مردم]] به [[امید]] [[گشایش]] و [[فرج]] به این [[دعا]] [[متوسل]] می‌شوند چه [[خداوند]] فرموده: {{متن قرآن|ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ}}<ref>«مرا بخوانید تا پاسختان دهم...» سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>»<ref>[[محمد تقی شوشتری|شوشتری، محمد تقی]]، [[دعای ندبه در اسناد (مقاله)|دعای ندبه در اسناد]]، ص ۲۱.</ref>.

}}

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۲. آیت الله صافی گلپایگانی؛

| تصویر = 11466.jpg

::::::«این [[دعا]] از حیث [[سند]]، اگرچه [[مسند]] نباشد، مع ذلک اطمینان‌بخش و معتبر است و برای اینکه آن را بخوانیم و مانند یکی از دعاهای مشهور و متداول مواظبت بر آن داشته باشیم، به اعتبار بیشتر نیازی نیست؛ زیرا:

:::::#این [[دعا]] را سیّد [[جلیل]]، [[صاحب]] [[مناقب]] و [[مفاخر]] "[[سید رضی‌الدین علی بن طاووس]]" که از اعلام قرن هفتم هجری و از [[رجال]] بزرگ [[شیعه]] و در [[علم]] و [[ورع]] و [[زهد]] و [[عبادت]] معروف و بااطّلاع از کتب و تصنیفات بوده، در کتاب مستطاب "[[اقبال الاعمال]]" (ص ۲۹۵-۲۹۹) و در کتاب "مصباح الزائر" فصل هفتم، و [[شیخ]] [[جلیل]] "[[محمّد بن جعفر بن علی مشهدی حائری]]" از اعلام قرن ششم در کتاب "[[مزار]]" معروف به "[[مزار]] [[محمّد بن المشهدی]]" که [[علاّمه مجلسی]] آن را "[[مزار]] [[کبیر]]" نامیده، (دعای صد و هفتم) [[نقل]] کرده‌اند و همچنین در [[مزار]] قدیم که ظاهرا از تألیفات "[[قطب]] راوندی" است، نیز [[نقل]] شده و [[نقل]] [[دعا]] در مثل هریک از این سه کتاب، [[دلیل]] این است که این شخصیت‌های بزرگ و متبحّر و حدیث‌شناس، این [[دعا]] را معتبر شناخته‌اند.

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۳. حجت الاسلام و المسلمین موسوی‌نسب؛

| تصویر = 13681056.jpg

::::::«[[دعای ندبه]] دعایی است که از نظر محتوا مستدل و عالی و فصیح و گیرا و عاطفی و حماسی است و در صورت [[آگاهی]] کامل خواننده می‌تواند الهام‌‌‌بخش برای [[اصلاح]] وضع اجتماعی و [[مبارزه با ظلم]] و [[فساد]] گردد و جهشی باشد به‌سوی اهداف بزرگ انسانی.

::::::امّا [[سند]] این [[دعا]]: این [[دعا]] در سه کتاب معروف و معتبر قدیمی آمده است:

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۴. حجت الاسلام و المسلمین اباذری؛

| تصویر = 152003.jpg

::::::«مرحوم [[سید بن طاووس]] در کتاب ارزشمند [[اقبال (کتاب)|اقبال]]، در بخش [[اعمال]] عید سعیدِ فطر باب ۲۳ بدون اشاره به [[سند]] این [[دعا]] می‌‌فرماید: "دعای دیگری پس از [[نماز]] عید است که در عیدهای چهارگانه خوانده می‌‌شود"<ref>ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴.</ref>، سپس [[دعای ندبه]] را بیان می‌‌کند.

::::::او در کتاب [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] به [[نقل]] مرحوم [[علامه مجلسی]]، [[سند]] آن را این چنین بیان نموده است: {{عربی|ثُمَّ قَالَ السَّيِّدُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيما...}} <ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.</ref>. [[صاحب]] [[مزار]] نیز [[سند]] این [[دعا]] را این گونه یادآور می‌‌شود: {{عربی|قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ: نَقَلْتُ‏ مِنْ‏ كِتَابِ‏ أَبِي‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ الْحُسَيْنِ‏ بْنِ‏ سُفْيَانَ‏ الْبَزَوْفَرِيِ‏ رَضِيَ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُ‏ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَكَرَ فِيهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً....}} <ref>ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳.</ref>.

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۵. حجت الاسلام و المسلمین سلیمیان؛

| تصویر = 136863.JPG

::::::«گروهی از [[دانشمندان]] [[شیعه]] [[سند]] این دعای گران‏قدر را معتبر شمرده‌‏اند.

::::::[[علامه مجلسی]]؛ گفته است: اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و تأسف بر [[غیبت]] [[امام مهدی|حضرت قائم]]{{ع}}، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|حضرت صادق]]{{ع}} [[نقل]] شده است<ref>  محمد باقر مجلسی، زاد المعاد، ص ۴۹۱</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۲۲۹ - ۲۳۱.</ref>..  

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۶. آقای تونه‌ای (پژوهشگر معارف مهدویت)؛

| تصویر = 13681078.jpg

::::::«[[معارف]] والا و معانی روشن که با اسلوبی بدیع، شیوا و منطقی و عباراتی بلند و [[فصیح]] در این دعای شریف آمده، ما را از ارائه هرگونه [[سند]] و منبع بی‌نیاز می‌کند، که چنین حقایق تابناک و دقایق درخشان، هرگز از هیچ منبعی، جز سرچشمه زلال [[ولایت]] صادر نمی‌شود. ولی برای [[یقین]] بیشتر و [[نورانیت]] دل‌های [[مشتاقان]]، برخی منابع محکم [[دعای ندبه]] را می‌آوریم: نخستین فرد [[موثق]] و مورد اعتمادی که دعای شریف ندبه را در اثر مکتوب خود از [[امام صادق]] {{ع}} [[روایت]] کرده "[[ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]]" است. وی از استادان [[شیخ مفید]] است و [[شیخ مفید]] به فراوانی از او [[روایت]] کرده است. حاج [[آقا بزرگ تهرانی]] می‌نویسد: "[[وثاقت]] او، از [[نقل]] فراوان [[شیخ مفید]] از او، و طلب [[مغفرت]] بر او آشکار می‌باشد<ref>الذریعة، ج ۱، ص ۱۹۴.</ref>. دومین فرد مورد [[اعتماد]] و استنادی که [[دعای ندبه]] را در کتاب خود آورده، "[[محمد بن علی بن ابی قره]]" است که در کتاب "[[الدعاء (کتاب)|الدعاء]]" آن را از کتاب بزوفری [[نقل]] کرده است. [[علامه مجلسی]] نیز می‌نویسد: "و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و تأسّف بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]] {{ع}}، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|حضرت امام جعفر صادق]] {{ع}} منقول است"<ref>زاد المعاد، ص ۴۸۶.</ref>. [[علامه مجلسی]] در همین فراز کوتاه به نکات ارزشمندی اشاره فرموده: [[دعای ندبه]] از نظر محتوا مشتمل بر [[عقاید]] حقه است، مأثور است و از [[معصوم]] رسیده است. از نظر [[سند]] معتبر است و [[سند]] آن به [[امام صادق]] {{ع}} می‌رسد<ref>[[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، مهدی‌پور، ص ۶۳.</ref>.

::::::علمای بسیاری چون حاج [[شیخ]] [[عباس قمی]]، [[سید محسن امین]]، [[شیخ]] [[محمد باقر فقیه ایمانی]]، میرزا [[محمد تقی موسوی اصفهانی]]، میرزا [[حسین نوری]]، [[صدرالاسلام همدانی]]، [[سید محمد طباطبایی یزدی]]، [[سید حیدر کاظمی]]، [[سید ابن طاووس]]، و [[ابن مشهدی]]، [[دعای ندبه]] را در کتاب‌های ارزشمند خود [[نقل]] کرده‌اند که این نیز می‌تواند دلیلی بر مستند بودن آن باشد. در حدود سی سال پیش، کتابچه بی‌سروتهی به نام "بررسی [[دعای ندبه]]" از نویسنده ناشناخته‌ای با نام مستعار "[[علی احمد موسوی]]" در [[تهران]] منتشر گردید، که در [[سند]] آن ابراز تشکیک کرده، و به مطالب آن ناجوانمردانه تاخته بود. از این‌روی، [[عالمان]] متعهّد و مرزبانان دردآشنا، خود را موظف دیدند که این تهاجم ناجوانمردانه را بی‌پاسخ نگذارند، لذا آثار ارزشمندی در [[دفاع]] از [[سند]]، متن و دیگر ابعاد مربوط‍‌ به [[دعای ندبه]]، به رشته تحریر درآوردند و اعتراض‌های پوچ و بی‌محتوای او را [[پاسخ]] گفتند<ref>همان، ص ۱۶۶.</ref>.  

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۷. آقای رضوانی (پژوهشگر حوزه علمیه قم)؛

| تصویر = 15207.jpg

::::::«روش عرف و عقلا در مسائل تاریخی، قبول هر خبری است که در کتب تاریخی معتبر یا مشهور [[نقل]] شده باشد. ولی علمای [[اسلام]] در قبول [[اخبار]] و روایاتی که مربوط به [[احکام شرع]] و [[معارف دینی]] است به این مقدار اکتفا نمی‌کنند، بلکه درصدد بحث و تحقیق برآمده و در [[سند]] [[احادیث]] و [[عدالت]] و [[وثاقت]] [[راویان حدیث]] بررسی کامل می‌کنند، و مادامی که [[اطمینان]] کامل و [[وثوق]] به [[احادیث]] پیدا نکنند به آن عمل نمی‌نمایند. این دقت و تحقیق به جهت حصول [[اطمینان]] به صدور [[حدیث]] از [[معصوم]] در مورد [[تکالیف]] الزامی، اعم از [[وجوب]] و [[حرمت]] دو چندان می‌شود، ولی در مورد [[مستحبات]] احتیاج مبرم به این گونه بررسی نیست. مورد [[ادعیه]] از این قسم است، زیرا به جهت استحباب قرائت آن احتیاج مبرمی به بررسی سندی ندارد، بلکه قرائت آن به رجا و [[امید]] مطلوبیّت کافی است، و می‌توان از قوت متن و الفاظ و مضامین [[دعا]] پی به اعتبار آن برد؛ زیرا این مضامین در [[آیات]] و [[روایات معتبر]] نیز وارد شده است. خصوصاً آنکه مطابق [[اخبار]] من بلغ که دلالت بر [[تسامح]] در [[ادله]] [[سنن]] و [[مستحبات]] دارد، احتیاج چندانی به بررسی [[سند]] [[ادعیه]] مستحبّه نیست»<ref>[[علی ‎اصغر رضوانی|رضوانی، علی ‎اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۸۷.</ref>.

:::::*«[[دعای ندبه]] را عده‌ای از [[علما]] و [[محدثین]] [[نقل]] کرده‌اند از آن جمله:

| عنوان پاسخ‌دهنده = ۸. پژوهشگران مؤسسه آینده روشن؛

| تصویر = 151828.jpg

::::::«[[دعای ندبه]] از دعاهای معتبری است که از [[ناحیه]] [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است و [[علما]] و [[محدثین]] به آن توجه داشته‌اند و در آثارشان آن را [[نقل]] نموده‌اند و برخی از فقها نیز به بخش‌هایی از این [[دعا]] [[تمسک]] کرده‌اند. ضمن آن که مضامین عالی موجود در [[دعا]]، حکایت صدور از [[ناحیه]] [[معصوم]] دارد. در این رابطه تاکنون چند اثر به زیور طبع آراسته شده که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

:::::#[[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، نوشته [[علی اکبر مهدی پور]]، انتشارات [[موعود]] تهران.