جمع قرآن در علوم قرآنی: تفاوت میان نسخه‌ها

#در روایات نام عده‌ای (۴ یا ۶ نفر یا بیشتر) <ref>نک: حقائق هامه، ص۹۰ - ۱۰۰. </ref> از [[صحابه]] آمده که قرآن را در [[زمان رسول خدا]]{{صل}} جمع کرده‌اند. <ref>المحبر، ص۲۸۶؛ صحیح البخاری، ج ۶، ص۱۰۳؛ مجمع الزوائد، ج ۱۰، ص۴۱ - ۴۲. </ref> ادعا شده این کار زیر نظر آن حضرت بوده است <ref>لباب التأویل، ج ۱، ص۹؛ ر. ک: حقائق هامه، ص۹۰ - ۱۰۰. </ref> و حمل جمع در این روایات بر [[حفظ]]،<ref>نک: التمهید، ج ۱، ص۲۸۵. </ref> بعید به نظر می‌‌رسد؛ زیرا دلیلی بر آن نیست،<ref>البیان، ص۲۵۱؛ دراسات قرآنیه، ص۷۵ - ۷۶، ۸۲. </ref> بلکه دلیل برخلاف آن است؛ به ویژه که می‌‌دانیم [[حافظان قرآن]] در [[عصر رسالت]] به مراتب بیش از این تعداد بوده‌اند. <ref> دراسات قرآنیه، ص۷۵؛ مباحث فی علوم القرآن، ص۶۵ - ۶۸. </ref> برخی روایات که از رسول خدا{{صل}} نقل شده و [[تلاوت قرآن]] را از روی مصحف [[تشویق]] می‌‌کند <ref> نک: وسائل الشیعه، ج ۶، ص۲۰۴؛ حقائق هامه، ص۸۲ - ۸۶. </ref> تأییدی بر این مطلب است؛<ref>دراسات قرآنیه، ص۸۴. </ref> ولی بر فرض مراد از «جمّاع القرآن» نگارندگان آن باشد، [[نگارش]] و نیز تشویق به تلاوت قرآن از روی مصحف در زمان پیامبر{{صل}} هیچ دلالتی بر یکسان بودن ترتیب سور آن با ترتیب کنونی ندارد.

#[[رسول خدا]]{{صل}} فرموده است: {{متن حدیث|لَا صَلَاةَ إِلَّا بِفَاتِحَةِ الْکِتَابِ}}<ref>سنن الترمذی، ج ۱، ص۱۵۶. </ref> و چون [[سوره حمد]] نخستین [[سوره]] نازل شده نیست، پس [[فاتحة الکتاب]] بودن آن به علت ترتیب کنونی [[قرآن]] در [[زمان]] آن [[حضرت]] است؛<ref>مقدمتان فی علوم القرآن، ص۴۱ - ۴۲؛ دراسات قرآنیه، ص۸۲؛ نمونه، ج ۱، ص۸ - ۹. </ref> ولی این دلیل نیز تمام نیست، چون اولاً برخی سوره حمد را نخستین سوره در [[ترتیب نزول]] دانسته‌اند و شاید عنوان فاتحه الکتاب بدین سبب باشد. ثانیاً این [[روایت]] حداکثر توقیفی بودن سوره حمد در آغاز قرآن را ثابت می‌‌کند؛ لذا [[باقلانی]] با اینکه در جاهای مختلف الانتصار بر [[اجتهادی]] بودن ترتیب [[سوره‌ها]] [[اصرار]] دارد،<ref>نک: الانتصار، ج ۱، ص۶۰، ۲۷۹، ۲۸۸. </ref> احتمال توقیفی بودن آغاز و پایان قرآن را تقویت می‌‌کند؛ زیرا در آغاز و پایان همه مصاحف فاتحه الکتاب والناس بوده است. <ref>الانتصار، ج ۱، ص۲۸۷. </ref>

#روایتی از [[رسول خدا]]{{صل}} که [[قرآن]] را با ترتیب کنونی به ۴ قسمت (سبع طُوَل، مئین، [[مثانی]] و مُفصّلات) قسمت کرده است <ref>الکافی، ج ۲، ص۶۰۱؛ مسند احمد، ج ۴، ص۱۰۷؛ برای دیدن منابع این حدیث نک: البرهان، ص۲۴۴. </ref> و از [[نظم]] قرآن در مجموعه‌ای منسجم با ترتیب کنونی حکایت می‌‌کند؛ ولی [[اضطراب]] متن [[روایت]] در نقل‌های مختلف، [[اجمال]] و قابلیت انطباق آن با مصحف [[عثمانی]] و [[مصحف]] [[ابن مسعود]] <ref> برای دیدن ترتیب مصحف ابن مسعود نک: التمهید، ج ۱، ص۳۱۲ - ۳۱۴، ۳۲۶ - ۳۳۱. </ref> و [[اُبیّ بن کعب]] <ref>برای دیدن ترتیب مصحف ابی نک: التمهید، ج ۱، ص۳۲۳ - ۳۲۴، ۳۲۶ - ۳۳۱. </ref> از اشکالاتی‌اند که بر روایت مذکور، وارد شده‌اند. <ref>برای تفصیل بحث نک: پژوهشی در مصحف علی{{ع}}، ص۱۷۶ - ۱۷۸. </ref>

#بنا به [[نقلی]] [[پیامبر]]{{صل}} ۷ [[سوره]] طولانی قرآن <ref>المصنف، ابن ابی شیبه، ج ۱، ص۴۰۴؛ المصنف، عبدالرزاق، ج ۲، ص۱۴۷ - ۱۴۸. </ref> را در یک رکعت خواند. این نقل، ۷ سوره را با ترتیب کنونی یاد می‌‌کند. مشابه این روایت در سوره‌های مفصل نیز آمده است <ref>المصنف، ابن ابی شیبه، ج ۱، ص۴۰۴. </ref> که موارد یاد شده بر شناخته شدن ترتیب کنونی در آن [[زمان]] دلالت دارند؛ نیز روایتی که دلالت دارد قرآن در [[زمان رسول خدا]]{{صل}} به ۷ جزء تقسیم شده بود <ref>نک: مسند احمد، ج ۴، ص۳۴۳؛ البرهان، ج ۱، ص۲۴۷، ۲۵۰؛ مناهل العرفان، ج ۱، ص۳۵۵. </ref> و [[ابن حجر]] بعد از نقل آن، آن را دلیل توقیفی بودن ترتیب [[سوره‌ها]] می‌‌داند. <ref>فتح الباری، ج ۹، ص۳۶ - ۳۷. </ref> به نظر می‌‌رسد نقل‌های یاد شده، بر فرض [[صحت]]، توقیفی بودن همه [[سوره‌های قرآن]] را به گونه موجبه کلیه ثابت نمی‌کنند، چنان که [[زرقانی]] ذیل [[حدیث]] تقسیم قرآن به ۷ جزء به این مطلب تصریح کرده است،<ref>مناهل العرفان، ج ۱، ص۳۶۰ - ۳۶۱. </ref> افزون بر اینکه خواندن [[رسول خدا]] ۷ [[سوره]] طولانی (بیش از ۱۰ جزء) را در یک رکعت بعید به نظر می‌‌رسد.