آسیب‌های تربیتی مهدویت کدامند؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

| مدخل بالاتر      = [[مهدویت]] / [[آشنایی با معارف مهدویت]] / [[ کلیاتی از مهدویت]] / [[فرهنگ مهدویت]]  

[[پرونده:13681078.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[مجتبی تونه‌ای]]]]

«[[مهدویت]] تنها مسأله‌ای [[اعتقادی]] نیست، بلکه بعد تربیتی نیز دارد. هنگامی که ما مشخص می‌کنیم بر اساس متون روایی، [[اعتقاد]] به وجود و [[ظهور]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} ضروری است، مجموعه دانشی را برای افراد فراهم نموده‌ایم. اما هنگامی که این مجموعه، به همراه خود، تحوّلات هیجانی، عاطفی و عملی معینی را ایجاد می‌کند که ضمن آن، افراد می‌کوشند خود را برای یاوری [[امام مهدی]] {{ع}} مهیا سازند، چهره تربیتی [[مهدویت]] آشکار می‌گردد. وقتی به جنبه تربیتی [[مهدویت]] واقف شدیم، باید [[آسیب‌شناسی تربیتی مهدویت]] را مورد تأمل قرار دهیم:  

#'''حصاربندی و حصارشکنی'''، از آسیب‌های تربیتی [[مهدویت]] است. برخی معتقدند [[پیروان]] [[حق]]، باید بریده و برکنار از [[پیروان]] [[باطل]]، [[انتظار]] بکشند تا لحظه وقوع واقعه فرارسد. در این تصور، [[دوران غیبت]] به مثابه "اتاق [[انتظار]]" است که باید در آن، به دور از [[اهل باطل]] نشست و [[منتظر]] بود تا [[صاحب]] امر بیاید و کار را یکسره کند. تنها [[تلاش]] افراد در این‌جا برای دور نگاه داشتن و مصون داشتن خود و دیگران، از [[اهل باطل]] است. این آسیب از [[کج‌فهمی]] نسبت به [[مهدویت]] نشأت گرفته است؛ چون اگر [[مهدویت]]، ناظر به [[غلبه]] نهایی [[حق]] بر [[باطل]] است، باید این [[غلبه]] را در پرتو قانون کلی چالش میان [[حق]] و [[باطل]] [[فهم]] کرد. در چالش با [[باطل]] است که [[حق]] غالب می‌گردد. حصارشکنی هم از آسیب‌هاست. در حصارشکنی هر مرزی را برمی‌دارند و بی‌مرزی را [[حاکم]] می‌کنند. نمونه این بی‌مرزی و التقاط‍‌ در عرصه [[مهدویت]]، ان است که کسانی [[معتقد]] شوند، "[[مهدی]]" اسم خاصی برای فرد معینی نیست، بلکه نمادی کلی برای اشاره به چیرگی نهایی [[حق]] و [[عدالت]] بر [[باطل]] و [[بیدادگری]] است و مصداق این نماد می‌تواند هرکسی باشد.  

#'''کمال‌گرایی (غیر واقع‌گرا) و سهل‌انگاری''': این‌که کمال‌گرایی چگونه در عرصه [[تربیت]] [[مهدوی]] آشکار می‌گردد، زمینه این امر آن است که [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} عهده‌دار رسالتی سترگ است و این [[رسالت]]، جز با یارانی نستوه به انجام نمی‌رسد. در نظر بودن چنین غایت بلندی در مسأله [[مهدویت]]، زمینه‌ساز آسیب تربیتی کمال‌گرایی می‌گردد. مربیان، بدون توجه به وسع فهمی و عملی افراد، انان را از همان ابتدا به [[فتح]] این قله عظیم می‌خوانند، لذا فرد از همان آغاز از مقصد و مقصود اعراض می‌کند. در نقطه مقابل کمال‌گرایی، سهل‌انگاری است؛ یعنی جایی برای [[مهدویت]]، در ذهن و ضمیر فرد فراهم نمی‌آید و سهل‌انگاری نسبت به [[مهدویت]] در [[تربیت دینی]]، به منزله از دست نهادن این تأثیر عظیم تحول‌بخش در شخصیت افراد است.  

#'''گسست و دنباله‌روی''': هنگامی که مباحث و مطالب مربوط‍‌ به [[مهدویت]]، به زبانی مهجور مطرح گردد یا با مسائل و مباحثی که نسل جدید با آنها درگیر است ارتباط‍‌ نیابد، گسست رخ می‌دهد. در نقطه مقابل، [[قطب]] آسیب‌زای دیگر، دنباله‌روی نسل پیشین نسبت به نسل جدید است که می‌تواند در عرصه [[مهدویت]] به دو شکل آشکار شود: اول؛ سخن نگفتن از آن، به سبب این‌که به ذائقه نسل جدید، خوش نمی‌آید، دوم؛ فروکاستن [[مهدویت]] به شکل‌های رایج [[حکومت]]، مانند [[دموکراسی]]. هیچ‌یک از دو روش مطلوب نیست. پس کسانی که مسأله [[مهدویت]] را در جریان [[تربیت دینی]] مطرح می‌کنند، باید هم تناسب و هماهنگی آن را با ذهن و زبان نسل جدید بازشناسی کنند و هم مراقب باشند که آن را به امیال و آرای رایج آنان فرونکاهند.  

#'''مریدپروری و تکروی''': مریدپروری، صورتِ تحریف‌شده [[امامت]] است، یعنی افراد، [[امامان]] را چنان بستایند که گویی آنان، منشأ اولیه [[حق]] و حقیقت‌اند (محبِّ غال). افراطی‌گری آنان در این است که [[امام]] را از حد خویش فراتر می‌برند و او را به [[مقام]] الوهی برمی‌کشند، در حالی که [[حضرت]]، [[کارگزار]] و فرمانبر خداست. [[قطب]] دوم آسیب، تکروی است، یعنی نفی [[امامت]] یا تعمیم [[امامت]]. در حالت تکروی، فرد تربیت‌شونده در حد خود محدود می‌شود و از بهره جستن از نمونه‌ها و الگوهای برجسته باز می‌ماند.  

#'''[[قشری‌گری]] و عقل‌گرایی''': [[قشری‌گری]] در [[دین]]، مانع [[فهم]] عمق [[معارف دینی]] می‌گردد و از این رو، بستری برای رشد [[کج‌فهمی]] و [[انحراف]] و [[بدعت]] است (مانند [[خوارج]] که در زمان [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} حاضر نشدند بر ورق‌های کاغذین [[قرآن]] تعرض کنند.) در [[دوران غیبت]] هم، قشری بودن افراد، آنان را به تعبیرهای نادرست از [[احکام دینی]] خواهد کشاند؛ چنان‌که [[هنگام ظهور]] [[حضرت]]، سخنان او و [[احکام دینی]] که او مطرح می‌سازد، در نظر [[مردم]]، جدید و ناشناخته است. از سوی دیگر، عقل‌گرایی نیز یکی دیگر از ورطه‌های لغزش است؛ یعنی این‌که [[انسان]] در عرصه [[دین]]، همه چیز را پس از اثبات قطعی [[عقل]] بپذیرد. چنین تصوری نه با واقعیت [[عقل]] هماهنگ است و نه با [[تربیت دینی]].  

#'''خرافه‌پردازی و [[راز]] زدایی''': خرافه‌پردازی یعنی حقایق ماورای طبیعی [[دین]]، دست‌خوش عوام‌زدگی گردد و بستر مناسبی برای خرافه‌پردازی فراهم آید و عده‌ای داعیه رؤیت [[حضرت]] در [[خواب]] و [[بیداری]] کنند؛ هرچند امکان این امر، در اصل منتفی نیست. [[راز]] زدایی هم یعنی امور، مانند اموری طبیعی نگریسته شوند و ردّ پای هر امر ماورای طبیعی در آنها محو گردد؛ مانند [[ابن خلدون]] که [[معتقد]] است مراد از [[ظهور]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}}، پیدایش حکومتی مبتنی بر [[اتحاد]] قبایل [[سادات]] اطراف [[مدینه]] و [[حجاز]] است.  

#'''انحصارگرایی و کثرت‌گرایی''': انحصارگرایی یعنی [[اعتقاد]] به [[حکومت عدل]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}}، موجب [[تحریم]] هر حکومتی -حتی عدل- پیش از آن گردد، که متأسفانه این دیدگاه عملا در میان برخی از معتقدان به [[مهدویت]] آشکار شده است، و این‌که هر حکومتی قبل از [[حکومت]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} [[طاغوت]] است، فهمی آسیب‌زا از [[مهدویت]] است، چون پیامد عملی چنین فهمی، عدم [[تلاش]] برای برقراری [[حکومت]] عادلانه [[پیش از ظهور]] است و حاصل عملی آن، تمکین نسبت به هرگونه [[حکومت]] جورپیشه خواهد بود. در مقابل، کثرت‌گرایی نیز [[قطب]] دوم آسیب است. کثرت‌گرایی به مفهوم برابر دانستن طریقه‌های مختلف، می‌تواند به این نتیجه منجر شود که هر وضع موجودی، شروع تلقی شود و بالاخره کثرت‌گرایی به تجویز هر حکومتی ختم خواهد شد<ref>برترین‌هاى فرهنگ مهدویت در مطبوعات، ص ۳۳.</ref>»<ref>[[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص ۴۳.</ref>.

[[رده:پرسش‌]]