نام حضرت فاطمه: تفاوت میان نسخهها
←جستارهای وابسته
(←منابع) |
|||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
#[[صدوق]] از [[جعفر بن محمد بن عمار]] و او از پدرش [[روایت]] کرده است که گفت: از [[امام صادق]]{{ع}} درباره نامگذاری [[فاطمه]]{{س}} به اسم [[زهرا]] پرسیدم، [[حضرت]] فرمود: زیرا هر گاه در [[محراب]] [[عبادت]] میایستاد، نورش برای [[آسمانیان]] مثل درخشش [[نور]] [[ستارگان]] بر [[اهل]] [[زمین]]، میدرخشید<ref>{{متن حدیث|و قال أيضاً: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْجَلُودِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زَكَرِيَّا الْجَوْهَرِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} عَنْ فَاطِمَةَ لِمَ سُمِّيَتِ الزَّهْرَاءَ؟ فَقَالَ لِأَنَّهَا كَانَتْ إِذَا قَامَتْ فِي مِحْرَابِهَا زَهَرَ نُورُهَا لِأَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا تَزْهَرُ نُورُ الْكَوَاكِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ}}؛ علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۱، ح۳.</ref>. | #[[صدوق]] از [[جعفر بن محمد بن عمار]] و او از پدرش [[روایت]] کرده است که گفت: از [[امام صادق]]{{ع}} درباره نامگذاری [[فاطمه]]{{س}} به اسم [[زهرا]] پرسیدم، [[حضرت]] فرمود: زیرا هر گاه در [[محراب]] [[عبادت]] میایستاد، نورش برای [[آسمانیان]] مثل درخشش [[نور]] [[ستارگان]] بر [[اهل]] [[زمین]]، میدرخشید<ref>{{متن حدیث|و قال أيضاً: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْجَلُودِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زَكَرِيَّا الْجَوْهَرِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} عَنْ فَاطِمَةَ لِمَ سُمِّيَتِ الزَّهْرَاءَ؟ فَقَالَ لِأَنَّهَا كَانَتْ إِذَا قَامَتْ فِي مِحْرَابِهَا زَهَرَ نُورُهَا لِأَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا تَزْهَرُ نُورُ الْكَوَاكِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ}}؛ علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۱، ح۳.</ref>. | ||
#صدوق با واسطه از [[اسحاق بن جعفر]] نقل کرده است: امام صادق{{ع}} فرمود: [[حضرت فاطمه]]{{س}} از اینرو [[محدثه]] نامیده شده که [[فرشتگان]] از [[آسمان]]، بر ایشان فرود میآمدند و مثل [[حضرت مریم]]{{س}}، او را فرا خوانده، به [[سخن گفتن]] با وی مینشستند و میگفتند: ای فاطمه! [[خدای متعال]]، تو را برگزید و [[پاکیزه]] ساخت و بر [[زنان]] [[جهان]] [[برتری]] بخشید. ای فاطمه! از پروردگارت [[اطاعت]] نما و [[سجده]] کن و با [[نمازگزاران]] [[نماز]] بگزار. آنگاه حضرت فاطمه{{س}} با آنان [[گفتوگو]] میکرد و آنان نیز با او، همسخن میگشتند. شبی آن حضرت از فرشتگان پرسید: آیا سروَر زنان جهان، [[مریم دختر عمران]] نیست؟ فرشتگان پاسخ دادند: [[مریم]] [[سرور زنان]] [[زمان]] خود بود؛ در حالی که [[خداوند]]، تو را سرور زنان زمان خودت و زمان او و سرور زنان اولین و آخرین قرار داده است<ref>{{متن حدیث|و قال أيضاً: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ السُّكَّرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَكَرِيَّا الْجَوْهَرِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ وَاقِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ: إِنَّمَا سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ{{س}} مُحَدَّثَةً لِأَنَّ الْمَلَائِكَةَ كَانَتْ تَهْبِطُ مِنَ السَّمَاءِ فَتُنَادِيهَا كَمَا تُنَادِي مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ، فَتَقُولُ: يَا فَاطِمَةُ اللَّهُ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ، يَا فَاطِمَةُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَ اسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ، فَتُحَدِّثُهُمْ وَ يُحَدِّثُونَهَا، فَقَالَتْ لَهُمْ ذَاتَ لَيْلَةٍ: أَ لَيْسَتِ الْمُفَضَّلَةُ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ؟ فَقَالُوا: إِنَّ مَرْيَمَ كَانَتْ سَيِّدَةَ نِسَاءِ عَالَمِهَا، وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَكِ سَيِّدَةَ نِسَاءِ عَالَمِكِ وَ عَالَمِهَا وَ سَيِّدَةَ نِسَاءِ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ}}؛ علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۲، ح۱.</ref>.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[فرهنگ شهادت معصومین ج۱ (کتاب)|فرهنگ شهادت معصومین]]، ج۱ ص ۲۷۳.</ref> | #صدوق با واسطه از [[اسحاق بن جعفر]] نقل کرده است: امام صادق{{ع}} فرمود: [[حضرت فاطمه]]{{س}} از اینرو [[محدثه]] نامیده شده که [[فرشتگان]] از [[آسمان]]، بر ایشان فرود میآمدند و مثل [[حضرت مریم]]{{س}}، او را فرا خوانده، به [[سخن گفتن]] با وی مینشستند و میگفتند: ای فاطمه! [[خدای متعال]]، تو را برگزید و [[پاکیزه]] ساخت و بر [[زنان]] [[جهان]] [[برتری]] بخشید. ای فاطمه! از پروردگارت [[اطاعت]] نما و [[سجده]] کن و با [[نمازگزاران]] [[نماز]] بگزار. آنگاه حضرت فاطمه{{س}} با آنان [[گفتوگو]] میکرد و آنان نیز با او، همسخن میگشتند. شبی آن حضرت از فرشتگان پرسید: آیا سروَر زنان جهان، [[مریم دختر عمران]] نیست؟ فرشتگان پاسخ دادند: [[مریم]] [[سرور زنان]] [[زمان]] خود بود؛ در حالی که [[خداوند]]، تو را سرور زنان زمان خودت و زمان او و سرور زنان اولین و آخرین قرار داده است<ref>{{متن حدیث|و قال أيضاً: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ السُّكَّرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَكَرِيَّا الْجَوْهَرِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ وَاقِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ: إِنَّمَا سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ{{س}} مُحَدَّثَةً لِأَنَّ الْمَلَائِكَةَ كَانَتْ تَهْبِطُ مِنَ السَّمَاءِ فَتُنَادِيهَا كَمَا تُنَادِي مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ، فَتَقُولُ: يَا فَاطِمَةُ اللَّهُ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ، يَا فَاطِمَةُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَ اسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ، فَتُحَدِّثُهُمْ وَ يُحَدِّثُونَهَا، فَقَالَتْ لَهُمْ ذَاتَ لَيْلَةٍ: أَ لَيْسَتِ الْمُفَضَّلَةُ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ؟ فَقَالُوا: إِنَّ مَرْيَمَ كَانَتْ سَيِّدَةَ نِسَاءِ عَالَمِهَا، وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَكِ سَيِّدَةَ نِسَاءِ عَالَمِكِ وَ عَالَمِهَا وَ سَيِّدَةَ نِسَاءِ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ}}؛ علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۲، ح۱.</ref>.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[فرهنگ شهادت معصومین ج۱ (کتاب)|فرهنگ شهادت معصومین]]، ج۱ ص ۲۷۳.</ref> | ||
==معنای نامهای دیگر زهرا{{س}}== | |||
نامها نشانه است و نامگذاری، نوعی [[تشخص]] و نشانهگذاری است. [[لقب]] هم عنوانی گویا از [[مدح]] و [[ذم]] افراد است که ریشه در نهاد و عملکرد وی دارد. [[کنیهها]] هم جایگزین نامها هستند که منشاء آنها نامهای [[پدر]]، [[مادر]]، فرزند، [[خواهر]]، [[برادر]] و مانند آنهاست. نامگذاری از ابتدای [[آفرینش]] از سنتهای جاری و ساری در بین [[مردم]] بوده است. برخی از نامها زمینی و بعضی آسمانی و منتخب [[خداوند]] هستند. به تصریح [[قرآن مجید]]، خداوند بر بعضی از اولیای خود نام نهاده مانند [[آدم]]، [[عیسی]] و [[یحیی]]{{عم}}<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ * وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ * قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ * قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ * وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ * وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ * فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ * فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}} «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: میخواهم جانشینی در زمین بگمارم، گفتند: آیا کسی را در آن میگماری که در آن تباهی میکند و خونها میریزد در حالی که ما تو را با سپاس، به پاکی میستاییم و تو را پاک میشمریم؛ فرمود: من چیزی میدانم که شما نمیدانید * و همه نامها را به آدم آموخت سپس آنان را بر فرشتگان عرضه کرد و گفت: اگر راست میگویید نامهای اینان را به من بگویید * گفتند: پاکاکه تویی! ما دانشی جز آنچه تو به ما آموختهای، نداریم، بیگمان تویی که دانای فرزانهای * فرمود: ای آدم! آنان را از نامهای اینان آگاه ساز! و چون آنان را از نامهای اینان آگاهانید فرمود: آیا به شما نگفته بودم که من نهان آسمانها و زمین را میدانم و از آنچه آشکار میکنید و پوشیده میداشتید آگاهم؟ * و (یاد کنید) آنگاه را که به فرشتگان گفتیم: برای آدم فروتنی کنید، همه فروتنی کردند جز ابلیس که سرباز زد و سرکشی کرد و از کافران شد * و گفتیم: ای آدم! تو و همسرت در بهشت جای گیرید و از (نعمتهای) آن، از هر جا خواهید فراوان بخورید اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمگران گردید * شیطان، آنان را از آن فرو لغزاند و از جایی که بودند بیرون راند و ما گفتیم: فرود آیید دشمن یکدیگر! و در زمین تا روزگاری، آرامشگاه و برخورداری خواهید داشت * آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبهپذیر بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۳۰-۳۷؛ {{متن قرآن|إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ}} «آنگاه فرشتگان گفتند: ای مریم! خداوند تو را به کلمهای از خویش نوید میدهد (که) نامش مسیح پسر مریم است، در این جهان و در جهان واپسین آبرومند و از نزدیکشدگان (به خداوند) است» سوره آل عمران، آیه ۴۵؛ {{متن قرآن|يَا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا}} «ای زکریّا! ما تو را به پسری نوید میدهیم که نام او یحیی است؛ پیش از این همنامی برای او نگماردهایم» سوره مریم، آیه ۷.</ref> که به نوعی نشانگر [[تکریم]] [[شخصیت]] آنان است. در این میان [[حضرت زهرا]]{{س}} نیز دارای نامها، [[القاب]] و کنیههای فراوانی است که نمایانگر [[فضایل]] و ویژگیهای بیمثال اوست. [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: «وقتی، که دختر گرامی [[پیامبر]] متولد شد [[خداوند]] بر [[فرشته وحی]] کرد که نام [[فاطمه]] را بر زبان پیامبر جاری کند و این سان شد که [[رسول الله]] نام او را فاطمه نهاد<ref>کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج۱، ص۴۶۰؛ علل الشرایع، شیخ صدوق، ج۱، ص۱۷۹.</ref>. | |||
باید دانست که برخی از [[پیامبران]] و [[برگزیدگان الهی]]، پیش از [[تولد]]، نامشان در [[ملکوت]] عالم نهاده شده و سپس به اندازه سعه وجودی خود متناسب با نامها [[ظهور]] و بروز زمینی مییابند. در واقع، نام هرکس ناظر به [[حقیقت]] [[ملکوتی]] و نوری اوست مانند [[خمسه طیبه]]<ref>ر.ک: بحارالانوار، ج۲۵، ص۱- ۳۵ (آفرینش نوری خمسه طیبه).</ref>. | |||
در [[حدیث قدسی]] آمده: «من [[فاطر]] ([[خالق]]) [[زمین]] و [[آسمان]] هستم و در [[روز قیامت]] [[محروم]] کننده دشمنانم از رحمتم و جدا کننده دوستانم، از هرچه آنها را میآزارد و [[ناپسند]] دارند، هستم؛ پس نام فاطمه{{س}} را از نام خود مشتق نمودم»<ref>{{متن حدیث|هَذِهِ فَاطِمَةُ وَ أَنَا فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ فَاطِمُ أَعْدَائِي عَنْ رَحْمَتِي يَوْمَ فَصْلِ قَضَائِي وَ فَاطِمُ أَوْلِيَائِي عَمَّا يَعْتَرِيهِمْ وَ يَشِينُهُمْ فَشَقَقْتُ لَهَا اسْماً مِنِ اسْمِي}}؛ بحارالانوار، ج۲۶، ص۳۲۶.</ref>. | |||
[[پیامبر گرامی اسلام]] به [[فاطمه زهرا]]{{س}} فرمود: {{متن حدیث|شَقَّ اللَّهُ لَكِ يَا فَاطِمَةُ اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ الْفَاطِرُ وَ أَنْتِ فَاطِمَةُ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۵.</ref>؛ «ای فاطمه! خداوند برای تو اسمی از اسمهای خود برگرفته است. خداوند فاطر است و تو فاطمه». به نظر میرسد تنها نام فاطمه برای [[دختر پیامبر]] [[انتخاب]] شده و بقیه موارد از القاب و [[کنیهها]] و [[حقایق]] نوری آن [[مخدره]] علیّه باشد. چنانچه برخی از منابع بر این امر تصریح و [[صدیقه]]، [[مبارکه]]، [[طاهره]]، [[زکیه]]، [[راضیه]]، [[مرضیه]]، [[محدثه]] و [[زهرا]] را از القاب شمردهاند<ref>علل الشرایع، شیخ صدوق، ج۱، ص۱۷۸؛ دلائل الامامه، طبری امامی، ص۷۹-۸۰.</ref>. | |||
امام صادق{{ع}} درباره [[نامهای حضرت فاطمه]]{{س}} میفرماید: فاطمه زهرا{{س}} در بارگاه [[خدا]] دارای ۹ نام است: [[فاطمه]]، [[صدیقه]]، [[مبارکه]]، [[طاهره]]، [[زکیه]] (پیراسته شده)، [[راضیه]] ([[خرسند]] از [[خداوند]])، [[مرضیه]] (مورد پسند خدا)، [[محدثه]] (هم صحبت با [[فرشتگان]]) و [[زهرا]] ([[نور]] عالمتاب)»<ref>{{متن حدیث|لِفَاطِمَةَ{{س}} تِسْعَةُ أَسْمَاءَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاطِمَةُ وَ الصِّدِّيقَةُ وَ الْمُبَارَكَةُ وَ الطَّاهِرَةُ وَ الزَّكِيَّةُ وَ الرَّاضِيَةُ وَ الْمَرْضِيَّةُ وَ الْمُحَدَّثَةُ وَ الزَّهْرَاءُ...}}؛ بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج۴۳، ص۱۰.</ref>. | |||
آری [[بانوی بانوان]] به تناسب وسعت [[شخصیت]] خود، نامهای متفاوت دارد که هر یک از این نامها اشاره به بُعدی از ابعاد شخصیت کامل و بیهمانند اوست. [[امام صادق]]{{ع}} در خصوص علت و [[فلسفه]] نام فاطمه{{س}} از [[رسول الله]]{{صل}} میفرماید: | |||
{{متن حدیث|إِنَّ جَبْرَئِیلَ قَالَ لَهُ: سُمِّيَتْ فِي الْأَرْضِ فَاطِمَةَ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ شِيعَتُهَا مِنَ النَّارِ}}<ref>بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج۴۳، ص۱۸.</ref>؛ [[فرشته وحی]] برای او [[پیام]] آورد که این دختر گرانمایه در [[زمین]] فاطمه نامگذاری شد؛ چراکه [[پیروان]] او از [[آتش]] شعلهور [[دوزخ]] در [[امان]] داشته شدهاند. | |||
ایشان در روایتی دیگر میفرماید: امام صادق{{ع}} درباره [[آیه کریمه]] {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}<ref>«ما آن (قرآن) را در شب قدر فرو فرستادیم» سوره قدر، آیه ۱.</ref> فرمودند: مراد از لیله فاطمه{{س}} است و مراد از قدر خداوند است. پس هر کس [[فاطمه زهرا]]{{س}} را بشناسد آنگونه که باید بشناسد، [[شب قدر]] را [[درک]] کرده است. همانا او فاطمه نامیده شد؛ زیرا [[آفریدگان]] از [[شناخت]] او عاجزند»<ref>{{متن حدیث|{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}} «ما آن (قرآن) را در شب قدر فرو فرستادیم» سوره قدر، آیه ۱. اللَّيْلَةُ فَاطِمَةُ وَ الْقَدْرُ اللَّهُ فَمَنْ عَرَفَ فَاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِهَا فَقَدْ أَدْرَكَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ وَ إِنَّمَا سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ لِأَنَّ الْخَلْقَ فُطِمُوا عَنْ مَعْرِفَتِهَا}}؛ بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج۴۳، ص۶۵.</ref>. | |||
[[امام رضا]]{{ع}} نیز از طرف رسول الله{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث|يَا فَاطِمَةُ أَ تَدْرِينَ لِمَ سُمِّيتِ فَاطِمَةَ فَقَالَ عَلِيٌّ{{ع}} يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ سُمِّيَتْ قَالَ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ هِيَ وَ شِيعَتُهَا مِنَ النَّارِ}}<ref>بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج۴۳، ص۱۴.</ref>؛ فاطمه [[جان]]! میدانی چرا به این نام خوانده شدهای؟ [[امیرمؤمنان]] پرسید: چرا؟ فرمود: بدان دلیل که او و [[پیروان]] راستیناش از [[آتش دوزخ]] در [[امان]] نگهداشته شدهاند»<ref>فاطمة الزهراء من المهد الی اللحد، سید کاظم حائری قزوینی، ص۷۰.</ref>. | |||
در [[روایت]] [[یونس بن ظبیان]] از [[امام صادق]]{{ع}} پس از یادآوری این ۹ نام، آمده است که [[حضرت]] فرمود: «میدانی [[تفسیر]] [[فاطمه]] چیست؟ | |||
گفتم: ای [[سرور]] من، شما مرا به آن [[آگاه]] سازید. | |||
فرمود: به علت آنکه مفطوم ([[بریده]] شده) از [[شر]] است. سپس فرمود: اگر [[امیرالمؤمنین]] [[همسر]] او نمیگشت، تا [[روز قیامت]] بر پهنه [[زمین]]، از [[آدم]] گرفته تا غیر او همتایی برای او یافت نمیشد»<ref>امالی شیخ صدوق، ص۴۷۴؛ علل الشرایع، ج۱، ص۱۷۸؛ الخصال، شیخ صدوق، ص۴۱۴؛ روضة الواعظین، محمد بن حسن فتال نیشابوری، ج۱، ص۱۴۸.</ref>. | |||
همچنین از [[رسول الله]] روایت شده است که فرمود: [[خداوند]]، دخترم را به این لحاظ، و فاطمه نامید که پیوند او و دوستانش را از آتش دوزخ قطع ساخت<ref>الصواعق المحرقة، احمد بن حجر هیثمی مکی، ص۹۱.</ref>. در روایتی مشابه آمده است: «زیرا او، [[شیعیان]] و ذریهاش بریده و دور از [[آتش]] دوزخند»<ref>فضائل الخمسة من الصحاح الستة، سید مرتضی حسینی فیروزآبادی، ج۳، ص۱۵۵ و ۱۵۶.</ref>. اما «[[صدیقه]] به آن جهت که [[راستگو]] و مورد [[تصدیق]] خداوند بود به گونهای که [[عایشه]] میگفت: هیچ کس را راستگوتر از او، غیر از پدرش ندیدم»<ref>إحقاق الحق و إزهاق الباطل، سید نورالله حسینی مرعشی تستری، ج۱۹، ص۷.</ref>. | |||
[[امام رضا]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث|إِنَّ فَاطِمَةَ صِدِّيقَةٌ شَهِيدَةٌ}}<ref>مرأة العقول، محمد باقر مجلسی، ج۵، ص۳۱۵.</ref>؛ «[[فاطمه زهرا]]{{س}} زنی بسیار راستگو بودند و [[شهید]] از این [[دنیا]] رفتند». | |||
علت نامگذاری آن حضرت به [[مبارکه]] نیز آن است که در [[نسل]] او [[برکت]] قرار داده شده است که کنایه از بسیاری ذراری و [[فرزندان]] [[سیده زنان]] عالم است. خداوند میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ}}<ref>«ما به تو «کوثر» دادیم» سوره کوثر، آیه ۱.</ref>. خود رسول الله{{صل}} فرمودند: «نسل هر [[پیامبری]] از پشت او میباشد و نسل و [[خاندان]] من از دخترم [[فاطمه]]{{س}} است. [[خداوند متعال]] در [[نسل]] او تا [[روز قیامت]] [[برکت]] قرار داده است از این رو هیچ یک از افراد [[بشر]] همانند [[امیرالمؤمنین]] و فاطمه{{عم}} چنین نسل [[فرخنده]] و پربرکتی نداشتهاند؛ تا آنجا که [[شرق]] و [[غرب]] عالم از کثرت آنان پر شده است»<ref>مجموعه مقالات الزهراء، سید عبدالرزاق کمونه حسینی و شیخ علی اکبر نهاوندی، ص۳۸.</ref>. | |||
[[امام باقر]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِنَّمَا سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ الطَّاهِرَةَ لِطَهَارَتِهَا مِنْ كُلِّ دَنَسٍ وَ طَهَارَتِهَا مِنْ كُلِّ رَفَثٍ وَ مَا رَأَتْ قَطُّ يَوْماً حُمْرَةً وَ لَا نِفَاساً}}<ref>بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، ج۴۳، ص۱۹.</ref>؛ «[[فاطمه زهرا]]{{س}} چون از هرگونه [[پلیدی]] و [[گناه]] [[پاک]] بودند «[[طاهره]]» نامیده شدند. فاطمه زهرا{{س}} هرگز [[خون]] حیض و نفاس ندیدند. چنانکه [[آیه تطهیر]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> در [[شأن]] او، [[پدر]]، [[همسر]] و فرزندانش نازل شده است»<ref>عوالم العلوم، شیخ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، ج۱۱، ص۳۵. </ref>. | |||
[[امام صادق]]{{ع}} هم فرمود: {{متن حدیث|حَرَّمَ اللَّهُ النِّسَاءَ عَلَى عَلِيٍّ{{ع}} مَا دَامَتْ فَاطِمَةُ{{س}} حَيَّةً قَالَ قُلْتُ كَيْفَ قَالَ لِأَنَّهَا طَاهِرَةٌ لَا تَحِيضُ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۵۳.</ref>؛ تا [[حضرت فاطمه زهرا]]{{س}} زنده بودند [[ازدواج]] [[مجدد]] بر علی{{ع}} [[حرام]] بود. [[راوی]] گوید: چرا اینگونه بود؟ | |||
[[امام]] فرمود: زیرا [[حضرت زهرا]]{{س}} هیچگاه حیض نمیشد و همیشه طاهره بود». | |||
اما «[[زکیه]]»<ref>الزکی زکیه: هره پاکیزه و در حال رشد باشد. زکیه در لغت پاکیزه بودن و رشد و نمو معنا میدهد.</ref> به این خاطر که از هر پیرایه و [[کژی]] (در [[خوی]]، [[اخلاق]] و [[کردار]]) [[تزکیه]] شده است و [[شاهد]] بر این، آیه تطهیر است و [[راضیه]] نامیده شد؛ زیرا به دادههای [[خداوند]] [[راضی]] و [[خشنود]] بود و مرضیهاش گفتند؛ زیرا خداوند متعال [[پاداش]] [[بلایا]] و [[مصایب]] وارده بر او در [[دنیا]] را به [[حضرت]] [[مرحمت]] فرمود و بهتر آن است که گفته شود: [[خدای متعال]] و پیامبرش از او [[راضی]] و [[خشنود]] بودند و [[محدثه]] است، چون [[فرشتگان]] با او سخن میگفتند. [[حضرت فاطمه]]{{س}} آنها را بر [[امیرالمؤمنین]] [[املاء]] میکرد و آن [[حضرت]] مینوشت یا بدان سبب که در شکم [[مادر]] با وی سخن میگفت و مونس او میگشت<ref>عوالم العلوم، شیخ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، ج۱۱، ص۳۶؛ مجموعه مقالات الزهراء، سید عبدالرزاق کمونه حسینی و شیخ علی اکبر نهاوندی، ص۳۸ و ۳۹.</ref>. | |||
[[امام باقر]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|قَالَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ: إِنِّي فَطَمْتُكِ بِالْعِلْمِ}}. باید گفت: حضرت فاطمه{{س}}، [[صدیقه]] است، چون [[راستی]] و [[راستگویی]] [[منش]] همیشگی اوست؛ [[مبارکه]] است، چون [[خدا]] در وجود گرانمایه او انواع [[برکات]] را قرار داد و [[نسل]] پرافتخار [[پیامبر]] را از او آفرید و خیر بسیاری در نسل او قرار داد. [[طاهره]] است، چون به خاطر [[پاکی]] و [[پاکیزگی]] از هر [[ناپاکی]] و عارضهای مصون است. [[زکیه]] است، چون بوستان وجودش، مشحون از مفاهیم [[پاک]] و [[پاکیزه]] و به دور از هرگونه [[کاستی]] و ناخوشایندی است. [[مرضیه]] است؛ زیرا این [[مقام]] والای [[بندگان]] شایستهای است که [[خداوند]] از آنان خشنود است. [[راضیه]] است؛ به علت اینکه از همه فراز و نشیبها و ناگواریهای [[زندگی]]، خشنود و راضی بود. محدثه است؛ زیرا فرشتگان از [[آسمان]] فرود آمده و با او [[گفتگو]] میکردند همان گونه که با [[مریم]] سخن میگفتند و سرانجام زهراست، چون [[نور]] وجودش برای فرشتگان میدرخشد؛ درست همانگونه که [[ستارگان]] برای زمینیان نورافشانی میکنند<ref>نسیم بهشت، دکتر سعیده کرمی، ص۶۲-۷۵.</ref>. | |||
درباره نام «منصوره» نیزامام صادق{{ع}} فرمودند: [[جبرئیل]] به [[رسول خدا]] گفت: به [[درستی]] که [[فاطمه]]{{س}} در آسمان موسوم به «منصوره» است و این [[کلام]] [[خداوند متعال]] است که: {{متن قرآن|وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ}}<ref>«در چند سال؛ کار گذشته و آینده با خداوند است و در آن روز مؤمنان شاد میشوند * به یاری خداوند» سوره روم، آیه ۴-۵.</ref> که مقصود [[یاری]] فاطمه{{س}} در [[روز قیامت]] نسبت به دوستانش است<ref>عوالم العلوم، ج۱۱، ص۳۵.</ref>. | |||
زهرا ممکن است اشتقاق [[زهره]] از شیء زاهر و درخشنده باشد. در [[قرآن کریم]] آمده: {{متن قرآن|زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا}}<ref>«و به آنچه با آن دستههایی از آنان را بهرهمند گرداندهایم چشم مدوز، آراستگی زندگی این جهان را (به آنان دادهایم) تا آنان را در آن بیازماییم و روزی پروردگارت بهتر و پایاتر است» سوره طه، آیه ۱۳۱.</ref>. | |||
[[جابر بن عبدالله]] از [[امام باقر]]{{ع}} نقل میکند که فرمود: [[خداوند]] [[فاطمه]]{{س}} را از این رو [[زهرا]] نامید که خداوند صاحب [[عزت و جلال]] او را از ([[نور]]) [[عظمت]] خود آفرید؛ چون نور او جلوهگر شد، [[آسمانها]] و [[زمین]] از فروغش روشن گشتند. این نور، چشمان [[فرشتگان]] را هم [[خیره]] ساخت و آنان به [[سجده]] افتادند و عرضه داشتند: ای [[خدا]] و [[سرور]] ما! این نور چیست؟ خدا به ایشان [[وحی]] فرمود: این نور، از نور من است که آن را از عظمت خود آفریدم و در آسمانم ساکن میگردانم. او را از پشت [[پیامبری]] از پیامبرانم بیرون میآورم و بر تمامی [[پیامبران]] برترش میسازم. از آن نور، امامانی بیرون میآورم که امر مرا برپا میدارند و خلقم را به سوی من [[هدایت]] میکنند. من آنان را [[جانشینان]] خود در زمین قرار میدهم. سپس امام باقر{{ع}} فرمود: «به خدا قسم، [[خداوند تبارک و تعالی]]، او را به [[علم]]، از شیر برگرفته و از [[ناپاکی]] [[زنان]] محفوظ داشته است»<ref>إحقاق الحق و إزهاق الباطل، سید نورالله حسینی مرعشی تستری، ج۱۰، ص۲۴۴؛ عوالم العلوم، ج۱۱، ص۳۰.</ref>. | |||
علت نامگذاری آن بانوی [[مطهر]] به «[[بتول]]»، آن بود که هرگز دچار [[عادت]] زنان نشد. [[ابن عباس]] از [[رسول خدا]] نقل میکند که: دخترم فاطمه{{س}} بشری حوریه صفت است که دچار حیض نمیشود. «[[محب]] الدین [[طبری]]» از [[اسماء]] نقل میکند: «هنگامی که فاطمه{{س}} حسن{{ع}} را به [[دنیا]] آورد، به رسول خدا عرضه داشتم: ای [[پیامبر خدا]]، من خونی از او در حیض و نفاس ندیدم! فرمود: آیا نمیدانی که دخترم [[پاک]] و [[مطهر]] است و از او خونی در حیض و نفاس [[مشاهده]] نمیشود»<ref>الصواعق المحرقة، أحمد بن حجر هیثمی مکی، ص۶۶؛ ذخائر العقبی، محب الدین أحمد بن عبدالله طبری، ص۴۴.</ref>. | |||
[[راضیه]]، رضیه، [[مرضیه]]، [[حوراء انسیه]]، مشکوه، [[کوکب دری]]، امه [[الله]]، [[بقیه الله]]، بضعه النبی، مهجة [[قلب]] النبی، کریمه النبی، [[ریحانه]] الرسول [[سیده]] النساء العالمین و... از دیگر [[القاب]] [[حضرت]] هستند. | |||
در مجموع نامها، [[القاب و کنیههای حضرت فاطمه]] زهرا{{س}} را چنین ذکر نمودهاند: سیده، [[انسیه]]، حَوراء، نوریه، هانیه، عَذراء، کریمه، رحیمه، شهیده، [[عفیفه]]، قانعه، رشیده، شریفه، حبیبه، محترمه، صابره، سلیمه، مُکرَّمه، [[صفیه]]، [[عالمه]]، علیمه، [[معصومه]]، مغضوبه، مظلومه، [[میمونه]]، منصوره، محتشمه، [[جمیله]]، جلیله، مُعظمه، حامله البَلوی بغیر شکوی، حلیفه العباده و التقوی، [[حبیبة]] الله، بنت الصفوة، رکن الهدی، [[آیة]] النبوه، شفیعة العصاة، أم الخیرة، تُفَّاحة الجنه، المطهره، [[سیدة النساء]]، بنت المصطفی، صَوة ربها، موطن الهدی، قُرة عین المصطفی، بضعته، مهجة قلبه، بقیته، [[حکیمه]]، فهیمه، [[عقیله]]، محزونه، مکروبه، علیله، عابده، زاهده، قوامه، باکیه، صابره، صوامه، عطوفه، رئوفه، حنانه، البرَّة، الشفیقه، الأمانة، والدة السّبطین، دوحَة النبی، [[نور]] سماواتی، زوجة [[الوصی]]، [[بدر]] التمام، غرة غراء ابیه، ذرَّة بیضاءه، واسطة قلادة الوجود، دُرة بحر الشرف و الجود، ولیه الله، سرّ الله، [[امینة]] الوحی، [[عین الله]]، مکینة فی عالم السماء الجمال، دُرة بحرالعلم و الکمال، جوهرة العزة والجلال، [[قطب]] رحی، المفاخر السنیه، مجموعة الماثر، العلیه، مشکوة [[نور الله]]، الزجاجة، کعبة الامال لاهل الحاجة، لیلة قدر، لیلة [[مبارکه]]، ابنة من صلت به الملائکه، قرار قلب، أمها المعظمه، [[عالیة]] المحل، سر العظمه، مکسوره الضلع، رضیض الصدر، مغصوبه الحق، خفی القبر<ref>جنة العاصمة در تاریخ ولادت و حالات حضرت فاطمه{{س}}، سید محمد حسین میرجهانی طباطبایی، ص۶۶.</ref>. | |||
گفتنی است که ریحانه [[پیامبر]]، نامهای دیگری همچون [[بتول]]، [[عذرا]]، [[حانیه]] و... دارد که جای بررسی و [[تأمل]] بیشتر دارد. بسیاری از نامها و القاب در [[صلوات]] مخصوص آن حضرت آمده است: | |||
{{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ صَلِّ عَلَى الْبَتُولِ الطَّاهِرَةِ الصِّدِّيقَةِ الْمَعْصُومَةِ التَّقِيَّةِ النَّقِيَّةِ الرَّضِيَّةِ الزَّكِيَّةِ الرَّشِيدَةِ الْمَظْلُومَةِ الْمَقْهُورَةِ الْمَغْصُوبَةِ حَقُّهَا الْمَمْنُوعَةِ إِرْثُهَا الْمَكْسُورَةِ ضِلْعُهَا الْمَظْلُومِ بَعْلُهَا الْمَقْتُولِ وَلَدُهَا فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِكَ وَ بَضْعَةِ لَحْمِهِ وَ صَمِيمِ قَلْبِهِ وَ فِلْذَةِ كَبِدِهِ وَ النُّخْبَةِ مِنْكَ لَهُ وَ التُّحْفَةِ خَصَصْتَ بِهَا وَصِيَّهُ وَ حَبِيبَةِ الْمُصْطَفَى وَ قَرِينَةِ الْمُرْتَضَى وَ سَيِّدَةِ النِّسَاءِ وَ مُبَشَّرَةِ الْأَوْلِيَاءِ حَلِيفَةِ الْوَرَعِ وَ الزُّهْدِ وَ تُفَّاحَةِ الْفِرْدَوْسِ وَ الْخُلْدِ الَّتِي شَرَّفْتَ مَوْلِدَهَا بِنَسَاءِ الْجَنَّةِ وَ سَلَلْتَ مِنْهَا أَنْوَارَ الْأَئِمَّةِ وَ أَرْخَيْتَ دُونَهَا حِجَابَ النُّبُوَّةِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهَا صَلَاةً تَزِيدُ فِي مَحَلِّهَا عِنْدَكَ وَ شَرَفِهَا لَدَيْكَ وَ مَنْزِلَتِهَا مِنْ رِضَاكَ وَ بَلِّغْهَا مِنَّا تَحِيَّةً وَ سَلَاماً وَ آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ فِي حُبِّهَا فَضْلًا وَ إِحْسَاناً وَ رَحْمَةً وَ غُفْرَاناً إِنَّكَ ذُو الْعَفْوِ الْكَرِيمِ}}<ref>اقبال الاعمال، ابن طاووس، ج۳، ص۱۶۵ – ۱۶۶.</ref>؛ | |||
در مورد [[کنیهها]] مشهورترین آن [[ام ابیها]] و از دیگر کنیهها: [[ام الحسن]]، ام الحسین، ام السبطین و ام الحسنین است یا ام الدمه و ام الساده الائمه و ام احباء [[الله]] و اصفیائه است<ref>کامل الزیارات، ابن قولویه، ص۳۰۴؛ مصباح المتهجد، شیخ طوسی، ص۷۱۱ و ۴۰۱؛ مناقب آل أبی طالب، ابن شهر آشوب، ج۳، ص۱۳۲.</ref>.<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[فرهنگنامه فاطمی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه فاطمی]]، ج۱، ص ۲۴۴.</ref> | |||
==جستارهای وابسته== | ==جستارهای وابسته== | ||