خبیر (اسم الهی): تفاوت میان نسخه‌ها

[[همراهی]] اسم خبیر در برخی از [[آیات]] با بعضی دیگر از اسمای حسنای [[الهی]]، دارای جهات ویژه است که [[تأمل]] و [[تدبّر]] در محتوای [[آیات]] این جهات را مشخص می‌کند؛ برای نمونه:

#در پایان [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند گواه بس؛ که او به بندگان خویش آگاهی بیناست» سوره اسراء، آیه ۹۶.</ref> که درباره [[شهادت]] [[خدا]] در موضوعات اختلافی است، دو اسم [[خبیر]] و [[بصیر]] یاد شده‌اند؛ زیرا شهادت وابسته به اطلاع دقیق و جامع از [[شهود]] و [[بصیرت]] به آن است.

#در آیه {{متن قرآن|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>، که سخن از [[درک]] نشدن خدا با چشم ظاهری و [[ادراک]] خدا به همه [[ابصار]] است، در پایان آیه، دو نام لطیف و خبیر آمده‌اند؛ زیرا درک نشدن خدا با چشم با اسم لطیف و ادراک ابصار از سوی وی با اسم خبیر تناسب دارد.

#در آیات {{متن قرآن|وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و اگر خداوند بلایی به تو رساند بلاگردانی جز خود وی برای آن نیست و اگر خیری به تو رساند او بر هر کاری تواناست» سوره انعام، آیه ۱۷.</ref>، {{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ}}<ref>«و اوست که بر بندگان خویش چیره است و او فرزانه آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۸.</ref> می‌فرماید اگر خدا به کسی زیانی برساند، کسی جز او برطرف کننده آن نیست؛ چنانچه خیری برساند، او بر همه چیز تواناست؛ سپس مطلب با دو اسم [[حکیم]] و خبیر پایان می‌پذیرد؛ یعنی تقدیرات خدا برای [[بندگان]] همگی بر پایه [[حکمت]] واطلاع دقیق اویند.

#در آیه {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}<ref>«بی‌گمان، تنها خداوند است که دانش رستخیز نزد اوست و او باران را فرو می‌فرستد و از آنچه در زهدان‌هاست آگاه است و هیچ کس نمی‌داند فردا چه به دست خواهد آورد و هیچ کس نمی‌داند در کدام سرزمین خواهد مرد؛ بی‌گمان خداوند دانایی آگاه است» سوره لقمان، آیه ۳۴.</ref> برای [[علم الهی]] مواردی بر می‌شمرد و در پایان بر دو اسم [[علیم]] و خبیر تأکید می‌کند؛ یعنی [[فراگیری علم]] الهی به گونه‌ای است که جزئی‌ترین جزئیات و مخفی‌ترین امور را نیز دربرمی‌گیرد.

[[مفسران]] درباره [[همراهی]] اسم خبیر با دیگر [[اسماء]]، مطالب دیگری یاد کرده‌اند که نمی‌توان آنها را وجه این همراهی دانست، بلکه بیان معنای اسم خبیر در کنار دیگر اسماء در مورد خاص‌اند؛ از جمله درباره همجواری خبیر و بصیر {{متن قرآن|وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ}}<ref>«و اگر خداوند روزی را برای (همه) بندگانش فراخ می‌داشت در زمین سرکشی می‌ورزیدند اما هر چه را بخواهد به اندازه‌ای فرو می‌فرستد که او به بندگانش آگاهی بیناست» سوره شوری، آیه ۲۷.</ref>،  {{متن قرآن|وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ إِنَّ اللَّهَ بِعِبَادِهِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ}}<ref>«و آنچه از کتاب (آسمانی قرآن) به تو وحی کردیم راستین است و چیزی  را که پیش از آن بوده است راست می‌شمارد، بی‌گمان خداوند به بندگان خویش، آگاهی بیناست» سوره فاطر، آیه ۳۱.</ref> گفته‌اند خبیر به معنای علیم به احوال و بصیر، عالم به [[مصالح]] و [[مفاسد]] بندگان است؛<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۶۳۷؛ ج ۵، ص۴۶.</ref> یا خبیر را به معنای [[دانا]] به مصالح و احوال بندگان پیش از تقدیر آن مصالح و احوال و اسباب آنها و بصیر را به معنای عالم به احوال پس از تقدیر دانسته‌اند؛<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۵، ص۹۴.</ref> یا [[خبیر]] ناظر به [[علم الهی]] به [[گناهان]] [[بندگان]] و [[بصیر]] هشدار است که هر گناهی مجازاتی را در پی دارد {{متن قرآن|وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا}}<ref>«و چه بسیار از اقوام بعد از نوح را که نابود کردیم و (همین) بس، که پروردگارت به گناهان بندگانش آگاهی بیناست» سوره اسراء، آیه ۱۷.</ref>.<ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص۶۲۷؛ التحریر والتنویر، ج ۱۵، ص۵۷.</ref> یا خبیر به معنای [[علیم]] به [[نیت‌ها]] و [[حقایق]] و بصیر به معنای علیم به ذوات و حالات و مراد از آن، احاطه و شمول علم الهی به همه چیز است {{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند گواه بس؛ که او به بندگان خویش آگاهی بیناست» سوره اسراء، آیه ۹۶.</ref>؛<ref>مجمع البیان، ج ۶، ص۶۸۲؛ التحریر والتنویر، ج ۵، ص۲۱۴.</ref> یا خبیر به معنای عالم به باطن‌ها و بصیر به معنای [[دانا]] به ظاهرهاست.<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص۲۴.</ref> نیز درباره جمع میان خبیر و لطیف در [[آیه]] {{متن قرآن|يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ}}<ref>«پسرکم! بی‌گمان اگر (کرداری) همسنگ دانه خردلی باشد در دل تخته سنگی یا در آسمان‌ها یا در زمین، خداوند آن را می‌آورد که خداوند نازک‌بین دانایی‌ست» سوره لقمان، آیه ۱۶.</ref> گفته‌اند: [[خدا]] لطیف است، یعنی علمش به اعماق اشیا [[نفوذ]] دارد و به هر چیز پنهانی می‌رسد؛ و خدا خبیر است، یعنی کنه [[آفریدگان]] را می‌داند.<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۲۱۸.</ref> درباره [[همراهی]] این دو اسم در آیه {{متن قرآن|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref> گفته‌اند: خدا لطیف است، یعنی [[مدارا]] کننده و [[نیکوکار]] است؛ و خدا خبیر است، یعنی به موارد [[رفق]] و [[احسان]] و مستحقان آن [[آگاه]] است.<ref>التحریر والتنویر، ج ۷، ص۴۱۸.</ref> در مورد همجواری خبیر و علیم در آیه{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ}}<ref>«ای مردم! از پروردگارتان پروا کنید و از روزی بهراسید که هیچ پدری نیست که از فرزندش و هیچ فرزندی نیست که از پدرش چیزی را باز تواند داشت؛ بی‌گمان وعده خداوند، راستین است پس زندگانی این جهان شما را نفریبد و (زنهار!) آن فریبکار  شما را به (آمرزش) خداوند فریف» سوره لقمان، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}<ref>«بی‌گمان، تنها خداوند است که دانش رستخیز نزد اوست و او باران را فرو می‌فرستد و از آنچه در زهدان‌هاست آگاه است و هیچ کس نمی‌داند فردا چه به دست خواهد آورد و هیچ کس نمی‌داند در کدام سرزمین خواهد مرد؛ بی‌گمان خداوند دانایی آگاه است» سوره لقمان، آیه ۳۴.</ref> گفته‌اند: خدا به اندازه وعده‌های خود علیم و به احوال بندگان خود خبیر است.<ref> التحریر والتنویر، ج ۲۱، ص۱۹۹.</ref> درباره با هم آمدن [[حکیم]] و خبیر در آیه{{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ}}<ref>«و اوست که بر بندگان خویش چیره است و او فرزانه آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۸.</ref> گفته‌اند: حکیم به این معناست که کارهای خدا از روی [[جهل]] و گزاف نیست و خبیر بدین معناست که در کارهای خویش دچار [[خطا]] و [[اشتباه]] نمی‌شود؛<ref>المیزان، ج ۷، ص۳۶.</ref> یا حکیم درباره خدا یعنی [[افعال]] او محکم و متقن و از وجوه خلل و [[فساد]] در [[امان]] است و خبیر یعنی او به شی‌ء [[روایت]] شده یا چیزی که صحیح است از آن خبر داده شود، [[آگاه]] است<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۲، ص۱۷۲.</ref>.<ref>[[خبیر (مقاله)|مقاله «خبیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲، ص ۶۹- ۷۰</ref>