جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم
(←مقدمه) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
== | {{مدخل مرتبط | ||
[[ | | موضوع مرتبط = ایلاء | ||
| عنوان مدخل = [[ایلاء]] | |||
| مداخل مرتبط = [[ایلاء در قرآن]] - [[ایلاء در معارف و سیره رضوی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
== مقدمه == | |||
واژه ایلاء از ریشه «ا ـ ل ـ ی» به معنای [[سوگند]] یاد کردن به طور مطلق <ref>ترتیب العین، ص۵۱ ـ ۵۲، «الی»؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۹۵، «الو».</ref> یا سوگندی است که اقتضای [[مسامحه]] و کوتاهی درباره کار مورد سوگند داشته باشد <ref>مفردات، ص۸۴، «الی».</ref> و در اصطلاح [[فقه]] سوگند زوج بر ترک آمیزش با [[همسر]] دائمی است که با وی مباشرت کرده باشد، به طور مطلق یا [[مقید]] به زمانی بیش از ۴ ماه. <ref>تفسیر قرطبی، ج۳، ص۶۹ - ۷۰؛ التعریفات، ص۵۹؛ جواهرالکلام، ج ۳۳، ص۲۹۷.</ref> پیشینه ایلاء به [[عصر جاهلیت]] باز میگردد که زوج برای زیان رساندن به همسر خود، بر ترک آمیزش با وی تا مدتی سوگند یاد میکرد و با این کار او را هم از [[حق]] استمتاع با خود و هم از حق [[ازدواج]] با دیگری [[محروم]] میکرد و گاه پس از پایان مدت باز سوگند را تکرار میکرد. <ref>التفسیر الکبیر، ج ۶، ص۸۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۶۸؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۶۹.</ref> این [[سنت]] [[ناپسند]] [[جاهلی]] مدتی پس از [[اسلام]] نیز ادامه داشت؛ لکن در [[سال ۴ هجری]] با [[نزول آیات]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> برداشته شد و برای [[حمایت]] از [[حقوق]] زوجه، [[احکام]] ایلاء [[تشریع]] گردید. | |||
برخی [[مفسران]] در [[شأن نزول آیات]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت بگو: اگر خواستار زندگی این جهان و آرایههای آن هستید بیایید شما را برخوردار سازم و با شیوهای نیکو رهایتان کنم» سوره احزاب، آیه ۲۸.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«و اگر خدا و پیامبرش و سرای واپسین را میخواهید، بیگمان خداوند برای نیکوکاران شما پاداشی سترگ آماده کرده است» سوره احزاب، آیه ۲۹.</ref> گفتهاند که [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در پی درخواست [[نفقه]] و وسایل [[زندگی]] از سوی برخی از [[همسران]] خود، بر ترک مباشرت یک ماهه با آنان سوگند یاد کرد؛<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۵۵۴؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۶۸؛ الدرالمنثور، ج ۶، ص۵۹۶. </ref> ولی بر فرض [[صحت]] این ماجرا، با توجه به نبودن شرایط ایلای اصطلاحی در این مورد نمیتوان آن را مصداق ایلاء دانست.<ref>[[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۸۲ - ۱۸۳.</ref> | |||
[[ظهار]] و [[ایلاء]] از کارهای [[زشت]] [[جاهلیّت]] بود. [[ظهار]]، یعنی مرد به همسرش میگفت: {{عربی|"أَنْتِ عَلَيَّ كَظَهْرِ أُمِّي"}}"؛ تو برای من همچون پشت مادرم هستی<ref>جواهرالکلام، ج۳۳، ص۹۹.</ref> و در پی آن، [[زن]] برای همیشه بر همسرش حرام میشد و حتّی نمیتوانست [[همسر]] دیگری را برگزیند. [[آیات]] {{متن قرآن|الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسَائِهِمْ مَا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْكَرًا مِنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ}}<ref>«کسانی از شما که زنان خود را ظهار میکنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زادهاند نمیباشند و اینان بیگمان سخنی ناپسند و نادرست میگویند و باری، خداوند به یقین در گذرندهای آمرزنده است» سوره مجادله، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ}}<ref>«و آنان که زنان خود را ظهار میکنند سپس به آنچه گفتهاند باز میگردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بندهای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده میشوید و خداوند به آنچه میکنید آگاه است» سوره مجادله، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن|فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۴.</ref> و {{متن قرآن|مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْوَاهِكُمْ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ}}<ref>«خداوند در درون هیچ کس دو دل ننهاده است؛ و آن همسرانتان را که «ظهار» میکنید مادران (راستین) شما و فرزند خواندگانتان را پسران (راستین) شما نکرده است؛ این تنها گفتار شما بر زبانتان است و خداوند است که حقّ میگوید و اوست که راه را نشان میدهد» سوره احزاب، آیه ۴.</ref>، به بحث ظهار پرداختهاند. ایلاء، [[سوگند]] یادکردن بر ترک آمیزش جنسی با همسر است <ref>جواهرالکلام، ج۳۳، ص۲۹۷.</ref> آیات {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref>، به آن پرداختهاند. بسیاری ظهار و ایلاء را در فهرست روافع [[نکاح]] آوردهاند؛<ref> مسالکالافهام، ج۴، ص۹۳ و ۱۰۷.</ref> درحالی که این دو از نظر [[اسلام]]، نکاح را فسخ نمیکنند؛ بلکه فقط [[حرمت]] آمیزش را تا زمانی که کفّاره پرداخت نشود، در پی دارند.<ref>فقهالقرآن، ج۲، ص۱۹۶؛ جواهرالکلام، ج۳۳، ص۱۴۷.</ref><ref>[[سید مصطفی اسدی|اسدی، سید مصطفی]]، [[ازدواج (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب) |دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref> | |||
== شرایط تحقق ایلا == | |||
برخی از این شروط به خود ایلاء باز میگردد و برخی دیگر به مُولی (ایلاء کننده) و شماری دیگر به مُولی منها (ایلاء شونده) و مستند پارهای از آنها [[آیات قرآن]] است: | |||
# ایلاء کننده باید به [[خدا]] [[سوگند]] یاد کند. بعضی، از اتصال [[آیات]] سوگند: {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«(نام) خداوند را دستاویزی برای سوگندهای خویش قرار ندهید تا (با آن) از نکوکاری و پرهیزگاری و اصلاح میان مردم شانه خالی کنید و خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۴.</ref>، {{متن قرآن|لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ}}<ref>«خداوند شما را در سوگندهای بیهوده بازخواست نمیکند امّا از آنچه با دل آگاهی است، بازخواست میکند و خداوند آمرزندهای بردبار است» سوره بقره، آیه ۲۲۵.</ref> به [[آیه ایلاء]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> [[لزوم]] تحقق این شرط را نتیجه گرفتهاند. <ref>ایضاح الفوائد، ج ۳، ص۴۲۲؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۷۸ ـ ۷۰۷۹؛ سلسلهالینابیع، ج ۲۰، ص۴۹۲، «قواعد الاحکام».</ref> | |||
# زوج قصد اضرار (زیان رساندن) به زوجه داشته باشد. <ref>منهاج الصالحین، ج ۲، ص۳۱۷.</ref> برخی این شرط را از مفهوم [[آیه]] {{متن قرآن| فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} استفاده کردهاند، با این بیان که [[مغفرت الهی]] در جایی است که گناهی محقق شده باشد و زوج آنگاه [[گناهکار]] است که قصد زیان رساندن به زوجه را داشته باشد؛<ref>احکام القرآن، ج ۱، ص۴۸۶؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۷۹.</ref> ولی برخی دیگر این شرط را نپذیرفته و گفتهاند: آیه عام است و شامل زوجی که بدون قصد [[ضرر]] سوگند خورده باشد نیز میشود، افزون بر این که در صورت بازگشت از سوگند، [[کفاره]] بر ایلاءکننده [[واجب]] است چه قصد ضرر کرده باشد یا نکرده باشد. <ref> احکام القرآن، ج ۱، ص۴۸۶.</ref> | |||
# معدودی از [[فقها]] [[خشم]] زوج را به هنگام سوگند، در ایلاء شرط کردهاند؛ ولی بیشتر آنان به دلایلی از جمله عموم آیه ایلاء که حالت غیر [[غضب]] را نیز شامل است آن را نپذیرفتهاند. <ref> الخلاف، ج ۴، ص۵۱۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۰ ـ ۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۰.</ref> | |||
# برخی به استناد عموم آیه، ایلاء را تنها ویژه [[مسلمانان]] ندانسته و [[کافران]] [[ذمی]] را نیز مشمول آن میدانند؛<ref>المبسوط، ج ۵، ص۱۴۱؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۵۷؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۸۰۷۰. </ref> هرچند [[پیروان]] [[مذهب]] مالک با این استناد که [[کافر]] بخشوده نمیشود ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> [[حکم]] ایلاء را درباره وی جاری نمیدانند. <ref>الفقهالاسلامی، ج ۹، ص۸۰۷۰. </ref> عموم [[آیه ایلاء]] برده را نیز شامل میشود،<ref> تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۳۲.</ref> چنان که برخی به استناد همین عموم، ایلاء زوج غایب را نیز معتبر میدانند. <ref>المبسوط، ج ۵، ص۱۳۷.</ref> | |||
# بیشتر [[فقها]] با این [[استدلال]] که آیه {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> از طلاق سخن گفته و نیز با بهره جستن از تعبیر {{متن قرآن|نِسَائِهِمْ}} حکم ایلاء را به زوجه دائمی منحصر کرده و آن را شامل زوجه در [[عقد موقت]] و نیز [[ملک]] [[یمین]] نمیدانند؛<ref>تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۴؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۳۴ ـ ۱۳۵؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص۲۹۳.</ref> ولی برخی به استناد عموم آیه و برداشت مفهومی عام از {{متن قرآن|نِسَائِهِمْ}} زوجه موقت و ملک یمین را نیز مشمول [[حکم]] ایلاء دانستهاند. <ref>کشفالرموز، ج ۲، ص۲۵۲ ـ ۲۵۳؛ مسالکالافهام، ج ۱۰، ص۱۳۴ ـ ۱۳۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱.</ref> | |||
# برخی یکی دیگر از شرایط ایلاء را آن میدانند که پیشتر با زوجه مباشرت شده باشد؛ زیرا بازگشت (فیء) هنگامی تحقق مییابد که قبلاً آمیزش صورت گرفته باشد؛ ولی بسیاری با استناد به عموم آیه که از مطلق [[همسران]] یاد کرده این شرط را لازم ندانستهاند<ref>السرائر، ج ۲، ص۷۲۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۰.</ref><ref>[[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۸۳ - ۱۸۵.</ref> | |||
== [[احکام]] ایلا == | |||
[[فقها]] بخش مهمی از احکام ایلاء را از [[آیات]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> و مواردی را از آیات دیگر [[استنباط]] کردهاند. به موجب این دو [[آیه]]، زوج پس از ایلاء تنها تا ۴ ماه میتواند بر [[سوگند]] خود باقی باشد و پس از آن یا باید به [[زندگی]] [[زناشویی]] خود بازگردد یا [[همسر]] خود را [[طلاق]] دهد. «فیء» در لغت به معنای بازگشتن است <ref>لسانالعرب، ج ۱۰، ص۳۶۰ ـ ۳۶۱، «فیأ»؛ القاموس المحیط، ج ۱، ص۱۳۵، «الفی».</ref> و فقها مقصود از آن را در این آیه مباشرت یا ابراز قصد آن در صورت وجود موانع [[شرعی]] یا [[بیماری]] دانستهاند.<ref>احکام القرآن، ج ۱، ص۴۸۸؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص۲۹۳.</ref> برخی برای [[حرمت]] تکلیفی ایلاء به فقره {{متن قرآن|فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} ذیل آیه {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> استناد کردهاند.<ref>الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۱.</ref> درباره اینکه مدت ۴ ماه از چه زمانی آغاز میشود دو نظر وجود دارد: | |||
# از [[زمان]] سوگند خوردن مرد. | |||
# از هنگام مراجعه زوجه به [[قاضی]]. | |||
برخی فقها ظاهر آیه {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> را مستند نظر نخست دانستهاند.<ref> تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۰؛ مختلفالشیعه، ج ۷، ص۴۳۹؛ الروضهالبهیه، ج ۶، ص۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref> به نظر مشهور [[فقهای شیعه]] و [[اهل سنت]] <ref>تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۳؛ جواهرالکلام، ج ۳۳، ص۳۲۳؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۸۶.</ref> در صورتی که زوج از سوگند خود بازگردد ـ خواه پیش از انقضای ۴ ماه یا پس از آن ـ باید [[کفاره]] بدهد. مستند آنان عموم آیه {{متن قرآن|ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ}}<ref>«این کفّاره سوگندهای شماست هرگاه سوگند خورید» سوره مائده، آیه ۸۹.</ref> و [[احادیث]] است. این کفاره به استناد همین آیه، [[اطعام]] ۱۰ [[مسکین]] یا [[لباس]] پوشاندن به آنان یا آزادسازی یک برده و اگر نتوانست سه [[روز]] [[روزه]] گرفتن است: {{متن قرآن|فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ}}<ref>«کفّاره (شکستن) آن، خوراک دادن به ده مستمند است از میانگین آنچه به خانواده خود میدهید یا (تهیّه) لباس آنان و یا آزاد کردن یک بنده؛ پس هر که (هیچیک را) نیابد (کفاره آن) سه روز روزه است» سوره مائده، آیه ۸۹.</ref>. | |||
برخی دیگر از [[فقها]] ادای کفّاره را به طور مطلق یا پس از انقضای مدت ۴ ماه، [[واجب]] ندانسته و بعضاً به ظاهر [[آیه]] {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> که از [[غفران الهی]] [[سخن]] گفته و از کفّاره سخنی به میان نیاورده، استناد کردهاند.<ref> الخلاف، ج ۴، ص۵۲۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۳؛ جواهرالکلام، ج ۳۳، ص۳۲۳.</ref> اگر شوهر تا پایان مدت ۴ ماه از [[سوگند]] خود باز نگشت به نظر برخی ـ با استناد به آیه {{متن قرآن|لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«کسانی که سوگند میخورند با همسران خود آمیزش نکنند، باید چهار ماه انتظار کشند، پس اگر بازگشتند خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۲۶.</ref> ـ [[حاکم اسلامی]] وی را میان بازگشت و [[طلاق]] دادن زوجه مخیّر میکند و اگر از هر دو کار خودداری کرد به نظر مشهور [[فقهای شیعه]]، با [[زندانی]] کردن و سخت گرفتن، وی را بر [[گزینش]] یکی از این دو راه مجبور میسازد.<ref> تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۰، ۷۴؛ کنزالعرفان، ج ۳، ص۲۹۲؛ تحریرالوسیله، ج ۲، ص۳۲۰.</ref> برخی از فقها بر آناند که در این صورت [[حاکم]] میتواند [[همسر]] او را طلاق دهد.<ref>الخلاف، ج ۴، ص۵۱۵؛ منهاجالصالحین، ج ۲، ص۳۱۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۹۰.</ref> | |||
فقهای شیعه و بیشتر [[فقیهان]] [[اهل سنت]] میگویند: پس از خودداری زوج از بازگشت به [[زندگی]] با همسر، طلاق و جدایی خود به خود حاصل نمیشود و زوج یا حاکم باید طلاق دهند؛ زیرا در آیه {{متن قرآن|وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و اگر آهنگ طلاق کردند بیگمان خداوند شنوایی داناست» سوره بقره، آیه ۲۲۷.</ref> طلاق به زوج نسبت داده شده، چنان که «فیء» در آیه قبل به او منتسب است؛ همچنین {{متن قرآن| فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} را شاهدی بر این مطلب دانستهاند؛<ref>غنیه، ص۳۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص۷۴؛ مسالک الافهام، ج ۱۰، ص۱۴۱.</ref> ولی برخی از اهل سنت از جمله [[حنفیان]] بر این نظرند که با گذشت ۴ ماه و عدم [[رجوع]] شوهر، این دو خود به خود از یکدیگر جدا میشوند و به اجرای صیغه طلاق نیازی نیست<ref>الخلاف، ج ۴، ص۵۱۰ ـ ۵۱۱؛ الفقه الاسلامی، ج ۹، ص۷۰۹۰ ـ ۷۰۹۱.</ref><ref>[[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۸۳ - ۱۸۵.</ref> | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده: 000053.jpg|22px]] [[سید مصطفی اسدی|اسدی، سید مصطفی]]، [[ازدواج (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب) |'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']] | |||
# [[پرونده: 000056.jpg|22px]] [[حسین علیپور|علیپور، حسین]]، [[ایلاء (مقاله)|مقاله «ایلاء»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۵''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:ایلاء]] | |||