تفسیر معتزله: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
خط ۲: خط ۲:
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[تفسیر معتزله در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[تفسیر معتزله در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}


==مقدمه==
== مقدمه ==
[[معتزله]] یکی از [[فرقه‌های کلامی]] است که در اواخر [[قرن اول]] و اوایل [[قرن دوم هجری]] در عصر [[اموی]] پیدا شد. [[رئیس]] این [[فرقه]]، [[واصل بن عطاء]] است.
[[معتزله]] یکی از [[فرقه‌های کلامی]] است که در اواخر [[قرن اول]] و اوایل [[قرن دوم هجری]] در عصر [[اموی]] پیدا شد. [[رئیس]] این [[فرقه]]، [[واصل بن عطاء]] است.


خط ۱۱: خط ۱۱:
معتزله در تفسیر قرآن همه آرای خود را صحیح می‌دانستند و بنا به دیدگاه [[اجتهادی]] خود آنجا که از یک [[آیه]] احتمال‌های مختلفی به [[ذهن]] می‌رسید، همه آنها را موافق [[اجتهاد]] صحیح می‌شمردند. در [[حقیقت]]، [[رسالت]] [[تفسیر]] در پپشگاه معتزله، [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]] است که با عقاید آنان سازگار نیست.
معتزله در تفسیر قرآن همه آرای خود را صحیح می‌دانستند و بنا به دیدگاه [[اجتهادی]] خود آنجا که از یک [[آیه]] احتمال‌های مختلفی به [[ذهن]] می‌رسید، همه آنها را موافق [[اجتهاد]] صحیح می‌شمردند. در [[حقیقت]]، [[رسالت]] [[تفسیر]] در پپشگاه معتزله، [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]] است که با عقاید آنان سازگار نیست.


معتزله گاهی برای توجیه عقایدشان قرائت مشهور را رها کرده، به قرائت شاذ روی آوردند، چنان که در قول [[خداوند]] {{متن قرآن|وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا}}<ref>«موسی با خداوند بی‌میانجی سخن گفت» سوره نساء، آیه ۱۶۴.</ref> برای [[تنزیه]] [[خدا]] [[الله]] را به [[فتح]] می‌خوانند و [[موسی]] را، با تقدیر ضمه، فاعل تلقی می‌کردند تا فاعل تکلم موسی باشد، نه الله<ref>گلدتسیهر، ایگناتس، مذاهب التفسیر الاسلامی، صفحه (۱۲۱-۱۹۹)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر والمفسرون، جلد۱، صفحه ۳۶۷؛ جوینی، مصطفی الصاوی، مناهج فی التفسیر،صفحه ۱۰۷؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن،صفحه (۴۳۳-۴۴۷)؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن،صفحه ۲۹۴؛ جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیر قرآن کریم، صفحه (۱۵۶-۱۶۴).</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۸۳۴.</ref>
معتزله گاهی برای توجیه عقایدشان قرائت مشهور را رها کرده، به قرائت شاذ روی آوردند، چنان که در قول [[خداوند]] {{متن قرآن|وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا}}<ref>«موسی با خداوند بی‌میانجی سخن گفت» سوره نساء، آیه ۱۶۴.</ref> برای [[تنزیه]] [[خدا]] [[الله]] را به [[فتح]] می‌خوانند و [[موسی]] را، با تقدیر ضمه، فاعل تلقی می‌کردند تا فاعل تکلم موسی باشد، نه الله<ref>گلدتسیهر، ایگناتس، مذاهب التفسیر الاسلامی، صفحه (۱۲۱-۱۹۹)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر والمفسرون، جلد۱، صفحه ۳۶۷؛ جوینی، مصطفی الصاوی، مناهج فی التفسیر، صفحه ۱۰۷؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن، صفحه (۴۳۳-۴۴۷)؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، صفحه ۲۹۴؛ جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیر قرآن کریم، صفحه (۱۵۶-۱۶۴).</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۸۳۴.</ref>


==مفسّران معتزله==
== مفسّران معتزله ==
«معتزله» فرقه‌ای از مسلمانان پیرو واصل بن عطا هستند که به آزادی اراده و اختیار یا تفویض معتقدند. برخی از معتزله که به تفسیر قرآن همت گماشته‌اند عبارتند از:
«معتزله» فرقه‌ای از مسلمانان پیرو واصل بن عطا هستند که به آزادی اراده و اختیار یا تفویض معتقدند. برخی از معتزله که به تفسیر قرآن همت گماشته‌اند عبارتند از:
# [[ابوبکر احمد بن علی رازی جصاص]]، از علمای حنفی مذهب صاحب [[تفسیر احکام القرآن (کتاب)|تفسیر احکام القرآن]]؛
# [[ابوبکر احمد بن علی رازی جصاص]]، از علمای حنفی مذهب صاحب [[تفسیر احکام القرآن (کتاب)|تفسیر احکام القرآن]]؛
#قاضی [[عبدالجبار همدانی معتزلی]] از علمای شافعی مذهب و صاحب تفسیر [[تنزیه القرآن عن المطاعن (کتاب)|تنزیه القرآن عن المطاعن]]؛
# قاضی [[عبدالجبار همدانی معتزلی]] از علمای شافعی مذهب و صاحب تفسیر [[تنزیه القرآن عن المطاعن (کتاب)|تنزیه القرآن عن المطاعن]]؛
# [[محمود بن عمر بن محمد بن احمد خوارزمی زمخشری]] مشهور به [[زمخشری]]، از علمای حنفی مذهب و نگارنده [[الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل]]
# [[محمود بن عمر بن محمد بن احمد خوارزمی زمخشری]] مشهور به [[زمخشری]]، از علمای حنفی مذهب و نگارنده [[الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل]]
# [[ابوالحسن علی بن محمد بن حبیب ماوردی بصری]]، از علمای شافعی مذهب معتزله، صاحب تفسیر [[النکت و العیون (کتاب)|النکت و العیون]] معروف به «[[تفسیر ماوردی]]»؛
# [[ابوالحسن علی بن محمد بن حبیب ماوردی بصری]]، از علمای شافعی مذهب معتزله، صاحب تفسیر [[النکت و العیون (کتاب)|النکت و العیون]] معروف به «[[تفسیر ماوردی]]»؛
۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش