جایگاه اخلاق: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۱۸

مقدمه

عالمان اسلامی مجموع تعالیم اسلامی را به سه بخش عقاید، اخلاق و احکام تقسیم کرده‌اند. بخش عقاید را «علم کلام»، بخش فقه را «علم فقه» و بخش اخلاق را «علم اخلاق» عهده‌دار است^[۱]. از این روی اخلاق یکی از سه دسته معارف اسلامی بوده که رسالت آن تزکیه نفس وتهذیب باطن انسان می‌باشد؛ زیرا انسان دارای سه نشئه و سه مقام و عالم است؛ اول نشئه آخرت و عالم غیب و مقام روحانیت و عقل، دوم نشئه برزخ و عالم متوسط بین دو عالم و مقام خیال، و سوم نشئه دنیا و مقام ملک و عالم شهادت و هر کدام از آنها کمال و تربیتی مخصوص و عملی متناسب با مقام خود دارد. از این‌رو تمامی علوم به سه علم تقسیم می‌شود، علم مربوط به کمالات عقلی و وظایف روحی. متکفل این علم پس از انبیا و اولیا (ع)، فلاسفه و حکما و اهل معرفت و عرفان می‌باشند. علم مربوط به اعمال قلبی و وظایف آن؛ یعنی، علم به محاسن و قبایح اخلاق؛ متکفل آن پس از انبیا و اوصیا (ع)، علمای اخلاق و اصحاب ریاضات و معارف‌اند و علم مربوط به اعمال قالبیه و وظایف نشئه ظاهره نفس و متکفل آن فقها و محدثان می‌باشند^[۲]. این سه دسته با یکدیگر در ارتباط بوده و تمامی آنها یک حقیقت است که دارای مظاهر مختلفی است و بدون اعمال ظاهری و عبادات قالبی نمی‌توان به ایمان کامل یا اخلاق تهذیب شده دست یافت و یا بدون تزکیه و تهذیب اخلاق نمی‌توان اعمال را تمام و ایمان را کامل نمود^[۳]. در حدیثی از رسول خدا (ص) علم به سه دسته؛ آیه محکمه، فریضه عادله و سنت قائمه تقسیم شده است^[۴]. که موارد یاد شده در حدیث، بر سه دسته از علوم تطبیق شده است؛ «آیه محکمه» به علوم عقلی، عقاید صحیح و معارف الهی، «فریضه عادله» به علم اخلاق و تصفیه قلوب و «سنت قائمه» به علم ظاهر و علوم آداب قالبیه (علم فقه) تعبیر شده است^[۵].^[۶]

منابع

گرامی، علی، مقاله «اخلاق»، مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی‌

پانویس

↑ ر. ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۵۷-۵۸؛ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.
↑ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.
↑ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۷-۳۸۸.
↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، ج۱، ص۳۲.
↑ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۹۱.
↑ گرامی، علی، مقاله «اخلاق»، مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی، ص ۴۶.

[1] ر. ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۵۷-۵۸؛ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.

[2] امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.

[3] امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۷-۳۸۸.

[4] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، ج۱، ص۳۲.

[5] امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۹۱.

[6] گرامی، علی، مقاله «اخلاق»، مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی، ص ۴۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[جایگاه اخلاق در قرآن]] - [[جایگاه اخلاق در حدیث]] - [[جایگاه اخلاق در تاریخ اسلامی]] - [[جایگاه اخلاق در کلام اسلامی]] - [[جایگاه اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط  = جایگاه اخلاق (پرسش)}}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
-[[عالمان]] [[اسلامی]] مجموع [[تعالیم اسلامی]] را به سه بخش [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[احکام]] تقسیم کرده‌اند. بخش عقاید را «[[علم کلام]]»، بخش [[فقه]] را «[[علم]] فقه» و بخش اخلاق را «[[علم اخلاق]]» عهده‌دار است<ref>ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۵۷-۵۸؛ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.</ref>. از این روی اخلاق یکی از سه دسته [[معارف اسلامی]] بوده که [[رسالت]] آن [[تزکیه نفس]] وتهذیب [[باطن]] [[انسان]] می‌باشد؛ زیرا انسان دارای سه نشئه و سه [[مقام]] و عالم است؛ اول نشئه [[آخرت]] و [[عالم غیب]] و مقام [[روحانیت]] و [[عقل]]، دوم نشئه [[برزخ]] و عالم متوسط بین دو عالم و مقام [[خیال]]، و سوم نشئه [[دنیا]] و مقام [[ملک]] و [[عالم شهادت]] و هر کدام از آنها کمال و [[تربیتی]] مخصوص و عملی متناسب با مقام خود دارد. از این‌رو تمامی [[علوم]] به سه علم تقسیم می‌شود، علم مربوط به [[کمالات]] [[عقلی]] و [[وظایف]] [[روحی]]. متکفل این علم پس از [[انبیا]] و [[اولیا]]{{عم}}، [[فلاسفه]] و [[حکما]] و [[اهل معرفت]] و [[عرفان]] می‌باشند. علم مربوط به [[اعمال]] [[قلبی]] و وظایف آن؛ یعنی، علم به [[محاسن]] و [[قبایح]] اخلاق؛ متکفل آن پس از انبیا و [[اوصیا]]{{عم}}، علمای اخلاق و [[اصحاب]] ریاضات و معارف‌اند و علم مربوط به اعمال قالبیه و وظایف نشئه ظاهره نفس و متکفل آن [[فقها]] و [[محدثان]] می‌باشند<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.</ref>. این سه دسته با یکدیگر در [[ارتباط]] بوده و تمامی آنها یک [[حقیقت]] است که دارای مظاهر مختلفی است و بدون اعمال ظاهری و [[عبادات]] قالبی نمی‌توان به [[ایمان کامل]] یا اخلاق [[تهذیب]] شده دست یافت و یا بدون [[تزکیه]] و [[تهذیب اخلاق]] نمی‌توان اعمال را تمام و [[ایمان]] را کامل نمود<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۷-۳۸۸.</ref>. در [[حدیثی]] از [[رسول خدا]]{{صل}} علم به سه دسته؛ [[آیه محکمه]]، [[فریضه عادله]] و [[سنت]] قائمه تقسیم شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، ج۱، ص۳۲.</ref>. که موارد یاد شده در [[حدیث]]، بر سه دسته از [[علوم]] [[تطبیق]] شده است؛ «[[آیه محکمه]]» به [[علوم عقلی]]، [[عقاید]] صحیح و [[معارف الهی]]، «[[فریضه عادله]]» به [[علم اخلاق]] و [[تصفیه]] [[قلوب]] و «[[سنت]] قائمه» به [[علم]] ظاهر و علوم [[آداب]] قالبیه (علم [[فقه]]) تعبیر شده است<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۹۱.</ref>.<ref>[[علی گرامی|گرامی، علی]]، [[اخلاق - گرامی (مقاله)| مقاله «اخلاق»]]، [[مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی (کتاب)|مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی]]، ص ۴۶.</ref>
+[[عالمان]] [[اسلامی]] مجموع [[تعالیم اسلامی]] را به سه بخش [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[احکام]] تقسیم کرده‌اند. بخش عقاید را «[[علم کلام]]»، بخش [[فقه]] را «[[علم]] فقه» و بخش اخلاق را «[[علم اخلاق]]» عهده‌دار است<ref>ر. ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۵۷-۵۸؛ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.</ref>. از این روی اخلاق یکی از سه دسته [[معارف اسلامی]] بوده که [[رسالت]] آن [[تزکیه نفس]] وتهذیب [[باطن]] [[انسان]] می‌باشد؛ زیرا انسان دارای سه نشئه و سه [[مقام]] و عالم است؛ اول نشئه [[آخرت]] و [[عالم غیب]] و مقام [[روحانیت]] و [[عقل]]، دوم نشئه [[برزخ]] و عالم متوسط بین دو عالم و مقام [[خیال]]، و سوم نشئه [[دنیا]] و مقام [[ملک]] و [[عالم شهادت]] و هر کدام از آنها کمال و [[تربیتی]] مخصوص و عملی متناسب با مقام خود دارد. از این‌رو تمامی [[علوم]] به سه علم تقسیم می‌شود، علم مربوط به [[کمالات]] [[عقلی]] و [[وظایف]] [[روحی]]. متکفل این علم پس از [[انبیا]] و [[اولیا]] {{عم}}، [[فلاسفه]] و [[حکما]] و [[اهل معرفت]] و [[عرفان]] می‌باشند. علم مربوط به [[اعمال]] [[قلبی]] و وظایف آن؛ یعنی، علم به [[محاسن]] و [[قبایح]] اخلاق؛ متکفل آن پس از انبیا و [[اوصیا]] {{عم}}، علمای اخلاق و [[اصحاب]] ریاضات و معارف‌اند و علم مربوط به اعمال قالبیه و وظایف نشئه ظاهره نفس و متکفل آن [[فقها]] و [[محدثان]] می‌باشند<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۶-۳۸۷.</ref>. این سه دسته با یکدیگر در [[ارتباط]] بوده و تمامی آنها یک [[حقیقت]] است که دارای مظاهر مختلفی است و بدون اعمال ظاهری و [[عبادات]] قالبی نمی‌توان به [[ایمان کامل]] یا اخلاق [[تهذیب]] شده دست یافت و یا بدون [[تزکیه]] و [[تهذیب اخلاق]] نمی‌توان اعمال را تمام و [[ایمان]] را کامل نمود<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۸۷-۳۸۸.</ref>. در [[حدیثی]] از [[رسول خدا]] {{صل}} علم به سه دسته؛ [[آیه محکمه]]، [[فریضه عادله]] و [[سنت]] قائمه تقسیم شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، ج۱، ص۳۲.</ref>. که موارد یاد شده در [[حدیث]]، بر سه دسته از [[علوم]] [[تطبیق]] شده است؛ «[[آیه محکمه]]» به [[علوم عقلی]]، [[عقاید]] صحیح و [[معارف الهی]]، «[[فریضه عادله]]» به [[علم اخلاق]] و [[تصفیه]] [[قلوب]] و «[[سنت]] قائمه» به [[علم]] ظاهر و علوم [[آداب]] قالبیه (علم [[فقه]]) تعبیر شده است<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۹۱.</ref>.<ref>[[علی گرامی|گرامی، علی]]، [[اخلاق - گرامی (مقاله)| مقاله «اخلاق»]]، [[مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی (کتاب)|مقالاتی از اندیشه‌نامه انقلاب اسلامی]]، ص ۴۶.</ref>
 == منابع ==