فمینیسم: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

فمینیسم (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۵

۴٬۵۷۴ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{خرد}}
-{{نبوت}}
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فمینیسم در قرآن]] | [[فمینیسم در حدیث]] | [[فمینیسم در نهج البلاغه]] | [[فمینیسم در کلام اسلامی]] | [[فمینیسم در عرفان اسلامی]]</div>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[فمینیسم (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
-<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
-*فمینیسم از مفاهیم غربی است که بر اندیشه‌های اومانیستی (انسان‌محوری) [[استوار]] است. بنابر دیدگاه فمینیستی، [[زنان]] باید در همه جنبه‌های [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[اجتماعی]] و غیره، به [[فرصت‌ها]] و امتیازات برابر با مردان دست یابند<ref>فرهنگ واژه‌ها، ۴۲۳.</ref>. فمینیست کسی است که [[معتقد]] است [[زنان]] به [[دلیل]] جنسیت خود دچار [[تبعیض]] هستند و نیازهای مشخصی دارند که نادیده گرفته شده‌اند و لازمه برآوردن این نیازها، تغییر اساسی در نظام‌های [[جامعه]]- همچون [[نظام حقوقی]]، [[نظام سیاسی]] و [[نظام]] [[فرهنگی]]- است<ref>مسئله زن‌، اسلام و فمینیسم‌، ۲۴۷.</ref>. هر چند آرا و گرایش‌های [[فکری]] فمینیستی یکسان نیستند، همه آنها بر دو اصل پای می‌فشارند:
-#[[زنان]] تحت [[ستم]] و تبعیض‌اند و این، ناشی از جنسیت آنها است؛
-#[[ستم]] و تبعیضی که به [[زنان]] روا می‌شود، اصالت ندارد و باید از میان برود<ref>فرهنگ واژه‌ها، ۴۲۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 367.</ref>.
-*موج نخست فمینیسم از [[جوامع]] [[مسیحی]] برخاست که نگاه سخت‌گیرانه و تحقیرآمیزی به [[حقوق]] [[زنان]]- از جمله [[حقوق]] [[مالی]] و [[سیاسی]]- داشتند<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 368.</ref>.
-*[[تفکر]] فمینیستی در موج دوم روی به [[افراط]] نهاد و شعارهایی همانند [[زنان]] بدون مردان، تحسین تجرد و تقبیح [[ازدواج]] را برگزید که عملًا [[اخلاق]] فردی و [[اجتماعی]] را به چالش می‌کشاندند. پای‌فشاری فمینیسم در این دوره بیش‌تر بر ایفای نقش [[اجتماعی]] برای [[زنان]] بود. فمینیست‌ها [[معتقد]] بودند ستمی که بر [[زنان]] می‌شود، تنها در وضع [[قوانین]] نیست؛ بلکه همه حوزه‌های حیات انسانی را در بر می‌گیرد و از این رو، لازم است تغییراتی اساسی انجام پذیرد و همه تمایزات میان موجود مؤنث و مذکر از میان برود. کار تا جایی پیش رفت که فمینیست‌ها، به نوعی برترانگاری [[زنان]] [[اعتقاد]] یافتند<ref>کتاب نقد، ۱۷/ ۱۵۷؛ مسئله زن، اسلام و فمنیسم‌، ۲۵۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 368.</ref>.
-*موج سوم فمنیسم، به [[میانه‌روی]] گرایید؛ ولی همچنان بر این [[باور]] ماند که با [[فرهنگ]] مردسالاری باید جنگید و راه جنگیدن با آن، قطع [[وابستگی]] [[زن]] از شوهر، [[پدر]] و [[برادر]] است و [[زنان]] باید زبان و شیوه‌های [[تفکر]] جدیدی برای [[هویت]] خویش بیابند و خویشتن را از زیر بار معانی ستمگرانه تحمیلی مردان، رها سازند<ref>مسئله زن، اسلام و فمنیسم‌، ۲۵۶.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 368.</ref>.
-*فمنیست‌ها برای رسیدن به اهداف خویش و رفع [[تبعیض]] از [[زنان]]، راهبردهایی عملی پیش کشیده‌اند. برخی [[راهبرد]] مذکرمحورانه را برگزیده‌اند به این معنا که [[زنان]] را [[تشویق]] می‌کنند صفاتی را در خویش بپرورانند که به گونه سنتی به مردان منسوب می‌شوند. برخی دیگر، [[راهبرد]] مذکر- مؤنث را برساخته‌اند. بر اساس آن، باید صفات منسوب به [[زنان]] و مردان، فارغ از [[تبعیض]] و سلسله مراتب، در هم آمیخته شوند. [[راهبرد]] سوم، مؤنث‌محورانه است که صفات منسوب به [[زنان]] را [[برتر]] می‌داند و [[زنان]] را [[تشویق]] به حفظ آنها می‌کند. در واپسین [[راهبرد]]، برخی پای می‌فشارند که هر چند [[زنان]] و مردان با یکدیگر متفاوت‌اند، تفاوت آنها گونه‌ای حُسن است و نباید در پی [[انکار]] آن برآمد و این دو موجود با هم برابرند<ref>ایدئولوژی سیاسی‌، ۳۴۸.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 368.</ref>.
-==دیدگاه [[اسلام]]==
-*بنابر آموزه‌های [[دین اسلام]]، [[زن]] و مرد در [[آفرینش]] از یک گوهرند و مردان از این لحاظ هیچ مزیتی بر [[زنان]] ندارند<ref>زن در آیینه جلال و جمال‌، ۳۶.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 369.</ref>.
-*ملاک [[برتری]] در [[آیین اسلام]]، تنها [[پرهیزگاری]] است<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ }}؛ سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref>.[[زن]] از نظر [[شرافت]] و حیثیت انسانی با مرد برابر است؛ اما از نظر [[طبیعت]] و [[خلقت]] تفاوت‌هایی با او دارد. این تفاوت‌ها موجب می‌شود که [[تکالیف]]، [[حقوق]] و برخی مسائل مربوط به او متفاوت گردند. البته تفاوت میان [[زن]] و مرد، تفاوت به [[نقص]] و کمال نیست<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 369.</ref>.
-*[[خداوند]] از گذر این تفاوت، مرد و [[زن]] را برای [[زندگی]] با یکدیگر آماده ساخته است<ref>نظام حقوق زن در اسلام‌، ۱۲۶- ۱۰۹؛ ۱۶۹، ۱۷۰.</ref>. فمنیست‌ها بر خلاف جریان [[فطرت]] و [[طبیعت]]، خواهان برقراری تشابه و یکنواختی [[حقوق]] و مسائل [[زن]] و مردند و از این رو، نه تنها [[توفیق]] نیافته‌اند ستمی را از [[زنان]] دفع کنند، بلکه خود بر آنان [[ستم]] روا داشته‌اند؛ زیرا خواسته یا ناخواسته باری را بر دوش [[زنان]] نهاده‌اند که آنان از نظر طبیعی [[توانایی]] برداشتن آن را ندارند<ref>کتاب نقد، ۱۷/ ۱۵۲ و ۱۵۳.</ref>. [[اسلام]] بر آن است که [[عدالت]] [[راستین]] در [[حق]] [[زن]]، آن گاه برقرار خواهد شد که طبق [[سرشت]] و خلقتش با او [[رفتار]] کنند و چیزی بیش‌تر از توانایی‌ها و ظرفیت‌هایش از او نخواهند<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 369.</ref>.
-==منابع==
+== چیستی فمینیسم ==
+*"فمینیسم"، از ریشۀ "femin"، به معنای "زنانه"، لغتی است فرانسوی و به معنای [[زن]] و جنس مؤنث و حالات و کیفیات زنانه است. این لغت، بر جنبش [[زنان]] در امریکا و اروپا اطلاق شده و فرانسوی بودن آن، به خاطر آغاز [[انقلاب]] [[آزادی]] [[زنان]]، از [[کشور]] فرانسه است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۶.</ref>.
+* فمینیسم، مفهوم غربی است که تعریف اصطلاحی واحدی ندارد؛ اما [[رفع ظلم]] و [[تبعیض]] نسبت به [[زنان]] را می‌‌توان وجه مشترک همۀ رویکردهای آن دانست. فمینیسم [[معتقد]] است [[زنان]] باید به [[فرصت‌ها]] و امکانات مساوی با مردان در تمام جنبه‌های [[سیاسی]]، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] دست پیدا کنند. معادل آن در [[فارسی]]، زن‌گرایی، زن‌باوری و زنانه‌نگری و به عنوان جنبش [[اجتماعی]]، "[[نهضت]] [[زنان]]" یا "[[نهضت]] [[آزادی]] [[زنان]]" است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۶؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۷.</ref>.
+== امواج فمینیسم ==
+* فمینیسم، در طول دو قرن به لحاظ [[تاریخی]] از نظر جامعه‌شناسان به امواج سه‌گانه تقسیم می‌‌شود که هر موج شامل [[گرایش‌ها]] و نظریات متعدد فمینیستی است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۷.</ref>.
+# موج اول: جنبش [[حق]] [[رأی]] (۱۹۲۰م ـ ۱۸۰۰م): این موج در اثر نگاه سخت‌گیرانه و تحقیرآمیز [[جوامع]] [[مسیحی]] به [[حقوق]] [[زنان]] برخاست و بر [[لیبرالیسم]] مبتنی بود که [[زنان]] باید از [[حقوق]] و آزادی‌های مردان، به خصوص امتیازات [[سیاسی]] برخوردار باشند. آنها در عین‌ [[باور]] به تساوی [[زن]] و مرد، به نقش‌های مادری و همسری [[اعتقاد]] داشتند. از نتایج موج اول، دست یافتن [[زنان]] به [[حق]] [[رأی]] در برخی از کشورهای غربی بود<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۷؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۸.</ref>.
+# موج دوم: تساوی شغلی (۱۹۷۰م ـ ۱۹۶۰م): این موج که در فضای افراطی فمینیسم سربرآورد، با [[شعار]] [[زنان]] بدون مردان، تحسین تجرد و تقبیح [[ازدواج]] و [[برابری]] کامل [[زن]] و مرد در تمام زمینه‌های [[فرهنگی]] و [[اجتماعی]] بود که عملًا [[اخلاق]] فردی و [[اجتماعی]] را به چالش ‌کشاند و کار تا جایی پیش رفت که فمینیست‌ها، به نوعی برترانگاری [[زنان]] [[اعتقاد]] یافتند. در این مرحله، [[زنان]] به برخی اهداف در حوزۀ [[استقلال]] [[مالی]] و کاری خود دست یافتند<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۸؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۸.</ref>.
+# موج سوم: [[مخالفت]] با مدرنیته (۱۹۹۰م ـ ۱۹۷۰م): پیدایش این موج در فضای پست‌مدرن و در [[مخالفت]] با نظریه‌پردازی عام‌گرایانۀ مدرنیسم و با مبنای نسبی‌گرایی [[اخلاقی]] و معرفتی به وجود آمد که [[معتقد]] بودند راه جنگیدن با [[فرهنگ]] مردسالاری، قطع [[وابستگی]] [[زن]] از شوهر، [[پدر]] و [[برادر]] است و [[زنان]] باید خویشتن را از زیر بار معانی ستمگرانۀ تحمیلی مردان رها سازند. جهت [[فهم]] درست موج سوم لازم است از فمینیسم پست‌مدرن [[تبیین]] صحیح و منطقی صورت گیرد<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۸؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۸.</ref>.
+== گرایش‌های فمینیسم ==
+*"پست‌مدرن" با ارائۀ هرگونه دیدگاه‌های مطلق‌انگاری و عام مدرنیته دربارۀ [[زنان]] مخالف است؛ [[معتقد]] است به تعداد [[زنان]] [[جهان]]، فمینیسم وجود دارد و اساس ستم‌های وارد شده بر [[زنان]] از [[فرهنگ]] مردسالاری است و برای [[نجات]] از این [[فرهنگ]]، باید با نگاه [[زنان]] به [[جهان]] نگریسته و تفسیری زنانه از آن ارائه گردد، ازاین‌رو گرایش‌های خاص فمینیسمی مانند فمینیسم سیاه، فمینیسم صلح‌طلب، اکوفمینیسم، و فمینیسم [[اسلامی]] به وجود آمد<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۸.</ref>.
+* فمینیسم پست‌مدرن، باعث افول فمینیسم در اواخر قرن بیستم شد؛ چون فروکاستن این نظریه به گسترۀ وسیعی از نگرش‌های زنانه، بدون یک محور بنیادی و اساسی به [[شکست]] تدریجی [[تفکر]] فراگیر فمینیسم انجامید<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۸.</ref>.
+*"فمینیسم" نوعی جریان و رویکرد است؛ اما با توجه به زمان، جغرافیا و [[فرهنگ]] پیدایش و تفاوت‌ در مبانی [[فکری]]، دارای تشتت و تکثر آشکاری است تا جایی که برخی به جای واژه "فمینیسم"، از عبارت "فمینیسم‌ها" استفاده کردند و تا امروز * پنج [[گرایش]] فمینیسمی سر برآورده است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۸.</ref>:
+# فمینیسم [[لیبرال]]: این [[تفکر]] بر این اساس پدید آمد که [[زنان]] به [[علت]] جنسیت گرفتار تبعیض‌اند.
+# فمینیسم مارکسیستی: ترکیبی از تفکرات فمینیسم و مارکسیست با نگاه نفی [[سرمایه‌داری]]؛ جامعۀ طبقاتی را موجب [[ستم]] بر [[زنان]] می‌‌دانست.
+# فمینیسم رادیکال: این نظریه، براساس نفی جنسیتی و مردسالاری شکل گرفته و [[معتقد]] است هیچ انسانی [[زن]] یا مرد متولد نشده؛ بلکه [[هویت]] زنانه و مردانه را در طول [[تاریخ]] کسب می‌‌کنند. ازاین‌رو، تقسیم [[وظایف]] به زنانه و مردانه معنا ندارد. [[آرمان]] بنیان‌گذاران آن، تحقق جامعۀ فاقد جنسیت است.
+# سوسیال فمینیسم: این [[گرایش]] مرکب از دو دیدگاه مارکسیسم و رادیکال فمینیسم به وجود آمد و سردمداران آن بر این [[عقیده]] بودند که هم [[نظام اقتصادی]] [[سرمایه‌داری]] و هم جنسیتی پدرسالارانه [[علت]] [[ستم]] و [[سرکوب]] [[زنان]] است. از نظر آنها، تا زمانی که [[زنان]] [[برابری]] [[اجتماعی]] به دست نیاورند، کسب [[حقوق]] برابر بی‌معناست.
+# فمینیسم [[اسلامی]]: این [[گرایش]] در [[کشورهای اسلامی]] به ویژه در میان دگراندیشان [[ایران]] بر مبنای تفکرات سکولاریستی پدید آمد که [[اسلام]] فقاهتی را با توجه به [[مرد بودن]] همۀ [[مراجع]]، "[[اسلام]] مردسالارانه" می‌‌داند و باید پیرایه‌های مردسالارانه را از شیوه‌های اجتهادی بزداییم<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۹.</ref>.
+== اصول [[جهان‌بینی]] فمینیسم ==
+* اصول [[جهان‌بینی]] و [[معرفت‌شناسی]] فمینیسم، منشأ پیدایش و پیامدهای چالش‌برانگیزی بوده که اهم بن‌مایه‌های [[فکری]] آن عبارت اند:
+# [[سکولاریسم]]: بر مبنای دنیازدگی، دین‌زدایی و نفی [[حکومت دینی]] باعث کنار رفتن اصول [[اخلاقی]] مربوط به مادری و همسری و [[مخالفت]] با [[حقوق]] و [[تکالیف]] اختصاصی [[زنان]]، مانند [[ارث]] و دیه.
+# [[اومانیسم]]: [[انسان]] مادی و زمینی را معیار و مقیاس همه چیز می‌‌داند که لازمۀ آن لذت‌گرایی جنسی و عدم [[حرمت]] هر نوع روابط [[زن]] و مرد است
+# [[لیبرالیسم]]: مبنای این نظریه، [[آزادی]] و اصالت فرد است و نتیجه آن [[حاکمیت]] امیال و آزادی‌بخشی بی‌مبنا به [[زنان]]، از نظر [[مدیریت]] [[اجتماعی]] است.
+# نسبی‌گرایی [[اخلاقی]]: در این نگرش، هیچ اصل و [[قانون]] [[اخلاقی]] مطلق و ثابتی وجود ندارد که نتیجه آن بی‌اعتنایی به [[اخلاق الهی]]، اصل بودن روابط آزاد [[زن]] و مرد و ناسازگاری عفاف و [[حیا]] میان [[زن]] و مرد با [[روح]] فمینیسم است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۴۹.</ref>.
+== دیدگاه [[اسلام]] ==
+* بنابر آموزه‌های [[دین اسلام]]، [[زن]] و مرد در [[آفرینش]] و حیثیت انسانی از یک گوهرند و ملاک [[برتری]] تنها [[پرهیزگاری]] است<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}«ای مردم! ما شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را گروه‌ها و قبیله‌ها کردیم تا یکدیگر را باز شناسید، بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، به راستی خداوند دانایی آگاه است» سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref>، اما از نظر [[طبیعت]] و [[خلقت]] تفاوت‌هایی باهم دارند و این تفاوت‌ها موجب می‌شود [[تکالیف]]، [[حقوق]] و برخی مسائل مربوط به آنها متفاوت گردد. [[خداوند]] از گذر این تفاوت ها، مرد و [[زن]] را برای [[زندگی]] با یکدیگر آماده ساخته است ولی فمنیست‌ها بر خلاف جریان [[فطرت]] و [[طبیعت]]، خواهان برقراری تشابه و یکنواختی [[حقوق]] و مسائل [[زن]] و مردند و از این رو نتوانستند ستمی را از [[زنان]] دفع کنند، بلکه خواسته یا ناخواسته باری را بر دوش [[زنان]] نهاده‌اند که آنان از نظر طبیعی [[توانایی]] برداشتن آن را ندارند<ref>ر. ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۹.</ref>.
+== منابع ==
+{{منابع}}
 * [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
+* [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
+{{پایان منابع}}
-==جستارهای وابسته==
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
-==پانویس==
-{{یادآوری پانویس}}
-{{پانویس2}}
-[[رده:مدخل‌]]
 [[رده:فمینیسم]]