ابریشم در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = ابریشم

| عنوان مدخل = [[ابریشم]]

| مداخل مرتبط = [[ابریشم در قرآن]] - [[ابریشم در معارف و سیره رضوی]]

| پرسش مرتبط  =  

== مقدمه ==

در [[قرآن]] ۷ [[آیه]] درباره حریر هست: سه آیه با واژه حریر، سه آیه با کلمات سندس و استبرق و یک آیه با واژه استبرق آمده است که ۶ آیه درباره وصف لباس [[بهشتیان]] و یک آیه در مورد جنس آستر تخت‌هایی است که بهشتیان بر آنها تکیه می‌زنند.<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۱۴.</ref> [[پوشش]] [[قارون]] در قرآن، بیانگر [[فخرفروشی]] او هنگام ظاهر شدن بر قومش [[بنی اسرائیل]] است: {{متن قرآن|فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ}}<ref>«آنگاه با زیورهایش در پیش قوم خویش آشکار شد» سوره قصص، آیه ۷۹.</ref> او با تمام [[زینت]] خود و لباس زرّین و ابریشمی با اسبانی آراسته به [[ابریشم]] قرمز رنگ بر آنان ظاهر می‌شد.<ref>الجلالین، ص ۳۹۸؛ الکشاف، ج ۳، ص ۱۹۱.</ref> در دسته‌ای از [[آیات]]، لباس بهشتیان حریر دانسته شده که [[پاداش]] [[صبر]] [[ابرار]] است: {{متن قرآن|وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا}}<ref>«و به آنان برای شکیبی که ورزیده‌اند بهشت و (پوشاک) پرنیان پاداش می‌دهد» سوره انسان، آیه ۱۲.</ref> این [[آیه در شأن حضرت علی]] و [[خانواده]] ایشان {{عم}} و در داستان [[وفا]] به [[نذر]] و [[روزه]] داشتن و بخشیدن غذایشان هنگام [[افطار]] به [[مسکین]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] نازل شده است.<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۶۷۰؛ البرهان، ج ۵، ص ۵۵۲؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۱۳۲.</ref> تعیین پاداش پوشش حریر در کنار [[بهشت]]، نشان از اهمیت این نوع پوشش در [[جامعه]] [[عرب]] دارد، بنابراین [[پوشیدن لباس]] حریر از [[نعمت‌های ویژه خدا]] به بهشتیان معرفی شده است: {{متن قرآن|يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ}}<ref>«در آنجا به دستبندهایی زرّین و مروارید نشان آراسته می‌گردند و تنپوش آنان در آنجا پرند است» سوره حج، آیه ۲۳.</ref>؛ {{متن قرآن|جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ}}<ref>«بهشت‌هایی جاودان که بدان درآیند و آنجا به دستبندهایی زرّین و (زیورهایی از) مروارید آراسته گردند و تن‌پوششان در آن پرند است» سوره فاطر، آیه ۳۳.</ref>؛ لکن [[پوشیدن]] آن در [[دنیا]] برای مردان [[حرام]] است، جز در موارد اندکی در [[جنگ‌ها]].<ref>شرایع الاسلام، ص ۶۹؛ تحریر الاحکام، ج ۱، ص ۱۹۵ - ۱۹۶.</ref>

[[مفسران]] معتقدند که آیه {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ}}<ref>«به یقین خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند به بوستان‌هایی درمی‌آورد که از بن آنها جویبارها جاری است، در آنجا به دستبندهایی زرّین و مروارید نشان آراسته می‌گردند و تنپوش آنان در آنجا پرند است» سوره حج، آیه ۲۳.</ref> در [[جنگ بدر]] در فضیلت جانفشانی [[حضرت علی]] {{ع}} و [[حمزه]] و [[عبیدة بن حارث بن عبدالمطلب]] فرود آمده است.<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص ۱۲۳؛ کشف الاسرار، ج ۶، ص ۳۴۸.</ref> همچنین [[قرآن]] در بیان نوع و جنس [[لباس]] ابریشمی [[بهشتیان]] بیشتر سخن گفته است که [[پاداش]] [[ایمان]] و [[عمل صالح]] آنان است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا}}<ref>«آنان که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند بی‌گمان ما پاداش کسانی را که کاری نیکو کنند، فرو نمی‌نهیم» سوره کهف، آیه ۳۰.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا}}<ref>«آنان بهشت‌هایی جاویدان خواهند داشت که از بن (کاخ‌های) آنان، جویبارها روان است؛ در آنجا به دستبندهایی زرّین آراسته می‌گردند و جامه‌هایی سبز از دیبای نازک و دیبای ستبر می‌پوشند در حالی که بر تخت‌ها پشت می‌دهند؛ آن پاداش، خوب و (آن بهشت) آسایشگاهی نیکوس» سوره کهف، آیه ۳۱.</ref> لباس حریر بهشتیان از هر دو جنس حریر نازک و ضخیم است: {{متن قرآن|يَلْبَسُونَ مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَقَابِلِينَ}}<ref>«از دیبای نازک و دیبای ستبر جامه می‌پوشند در حالی که رویاروی یکدیگرند» سوره دخان، آیه ۵۳.</ref> [[عرب]] [[پوشیدن]] انواع گوناگون لباس ابریشمی را [[آرزو]] داشته است.<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۱۰۴.</ref> آیاتی نیز لباس بهشتیان را از جنس حریر سبزرنگ و برّاق دانسته‌اند: {{متن قرآن|عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا}}<ref>«بر تن آنان جامه‌هایی سبز از دیبای نازک و دیبای ستبر است و به دستبندهایی سیمین آراسته‌اند و پروردگارشان به آنان شرابی پاک می‌نوشاند» سوره انسان، آیه ۲۱.</ref> این لباس با رنگ سبز، مانند برگ درختان، مایه طراوت و [[شادی]] بهشتیان می‌شود.<ref> التبیان، ج ۱۰، ص ۲۱۸؛ نمونه، ج ۲۵، ص ۳۷۱.</ref> آستر تخت‌های بهشتی از جنس [[ابریشم]] ضخیم برّاق است که از دیگر [[نعمت‌های بهشتی]] خداست: {{متن قرآن|مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ}}<ref>«بر بسترهایی پشت داده‌اند که آسترهای آنها از دیبای ستبرند و میوه‌های چیدنی آن دو بهشت در دسترسند» سوره الرحمن، آیه ۵۴.</ref><ref> تفسیر سور آبادی، ج ۲، ص ۱۴۲۴؛ الکشاف، ج ۴، ص ۴۵۲.</ref> در [[دنیا]] معمولاً برای آستر از پارچه [[پست‌تر]] استفاده می‌کنند؛ اما در [[بهشت]] حتی آستر فرش‌ها از ابریشم است؛<ref> المیزان، ج ۱۹، ص ۱۸۵؛ نمونه، ج ۲۳، ص ۱۶۶.</ref> همچنین در [[آیه]] {{متن قرآن|مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ}}<ref>«(بهشتیان) بر بالش‌های سبز و گستردنی‌های دیبای رنگارنگ پشت می‌دهند» سوره الرحمن، آیه ۷۶.</ref> برخی عبقریّ [[حسان]] را دیباج یعنی حریر و ابریشم معنا کرده‌اند<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۲۰؛ روح المعانی، ج ۲۷، ص ۱۹۰.</ref><ref>[[مریم عین‌الکمالی|عین‌الکمالی، مریم]]، [[حریر (مقاله)|مقاله «حریر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>

# [[پرونده: 1100514.jpg|22px]] [[محمد علی سلطانی|سلطانی، محمد علی]]، [[ابریشم (مقاله)|مقاله «ابریشم»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه امام رضا ج۱''']]