خانه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

خانه در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۱

۱۶٬۶۹۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۸ اکتبر ۲۰۲۲

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۳۲

ویرایش

@@ خط ۲۰۶: / خط ۲۰۶: @@
 بعد از آنکه [[خدای تعالی]] [[رسول]] گرامیش را [[مبعوث]] فرمود؛ [[مردم قریش]] [[بی‌نیاز]] از سفر شدند، چون از اطراف [[حجاز]] [[مردم]] رو به آن جناب نهاده، هم آن [[حضرت]] را [[زیارت]] می‌کردند و هم [[خانه خدا]] را و لذا در این [[سوره]] فرمود: {{متن قرآن|فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ * الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ...}}<ref>«پس باید پروردگار این خانه را بپرستند * همان که آنان را در گرسنگی خوراک داد و از بیم امان بخشید» سوره قریش، آیه ۳-۴.</ref>.
 با استفاده از بحث روایتی مذکور، دو مجهول [[آیه]] به خوبی روشن می‌شود، که طرف خطاب، [[قوم]] [[قریش]] و [[مکه]] هستند و غرض از [[بیت]]؛ [[خانه کعبه]] است.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۹۷.</ref>
+==[[بیت]]==
+#{{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>.
+#{{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند):» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>.
+#{{متن قرآن|إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ...}}<ref>«بی‌گمان صفا و مروه از نشانه‌های (بندگی) خداوند است پس هر کس حج خانه (ی کعبه) بجای آورد یا عمره بگزارد بر او گناهی نیست که میان آن دو را بپیماید و هر که خود خواسته کاری نیک انجام دهد، خداوند سپاسگزاری داناست» سوره بقره، آیه ۱۵۸.</ref>.
+#{{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>.
+#{{متن قرآن|...وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ...}}<ref>«در آن نشانه‌هایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بی‌گمان خداوند از جهانیان بی‌نیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>.
+#{{متن قرآن|وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ}}<ref>«و نماز آنان نزد خانه (ی کعبه) جز سوت کشیدن و کف زدن نبود پس عذاب را برای کفری که می‌ورزیدید بچشید!» سوره انفال، آیه ۳۵.</ref>.
+#{{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ...}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>.
+#{{متن قرآن|فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ}}<ref>«پس باید پروردگار این خانه را بپرستند» سوره قریش، آیه ۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۳۳۶.</ref>
+===بیان [[آیات]]===
+[[روح]] مطلب در میان این آیات یکی است؛ زیرا هر کدام در جای مخصوص به خود از یک محل، گفتنی دارند. [[آیه]] ۱۲۵ [[سوره بقره]]، بعد از آیه‌ای است که پیرامون [[مقام]] والای [[حضرت ابراهیم]] سخن رفته است و در این آیه [[خداوند]] اشاره به خانه‌ای دارد که مرکز [[امنیت]] است و آن [[خانه]] را خانه خود می‌خواند. در آیه ۱۲۷ همین [[سوره]]؛ ساخت و احداث خانه‌ای را بیان می‌کند که توسط حضرت ابراهیم و [[حضرت اسماعیل]] بنا می‌شود.
+آیه ۱۵۸ سوره بقره هم خانه‌ای را به کار برده است که در آن [[حج]] به عمل می‌آید. در آیه بعد یعنی ۹۶ [[سوره آل عمران]] صحبت از خانه‌ای است که اساسش در «[[بکه]]» بالا می‌رود و نیز در آیه بعدی یعنی آیه ۱۷۵ سوره آل عمران از مکانی نام می‌برد که برای همه کس و هم چیز مرکز [[امن]] و [[امان]] است.
+در سه آیه بعدی نیز لفظ «خانه» حامل نکات دیگری می‌شود. در یکی از آیات<ref>انفال / ۳۵.</ref> [[نماز]] مشرکانی بیان شده است که «جز ملعبه‌ای از سوت کشیدن و دست زدن»<ref>خلاصه تفاسیر، ص۴۷۱.</ref> نیست. در یکی دیگر<ref>حج / ۲۶.</ref> آیه نشان می‌دهد که مکان [[عبادت]] و به تعبیری دیگر خانه‌ای که برای عبادت مدنظر گرفته می‌شود توسط خداوند به حضرت ابراهیم [[ابلاغ]] می‌گردد و بالاخره در آیه بعد<ref>قریش / ۳.</ref> می‌افزاید: خدای خانه مورد نظر باید مورد [[پرستش]] قرار گیرد.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۳۳۸.</ref>
+===حسن مطلب===
+در بین [[علما]] و [[مفسران]] [[قرآن]] هیچ اختلافی در این نیست که واژه [[بیت]] به کار رفته در آیات مورد بحث - چه با الف لام تعریف و چه بدون آن - اختصاص به [[خانه کعبه]] دارند. اما در خصوص اینکه خداوند [[جسم]] نیست و نیاز به خانه ندارد پس چرا تعبیر {{متن قرآن|بَيْتِيَ}} (خانه من) را به کار برده است [[رجوع]] می‌کنیم به بیان شیوای برخی از [[علما]]: در [[آیه]] ۱۲۵ [[سوره بقره]] از [[خانه کعبه]] به عنوان {{متن قرآن|بَيْتِيَ}} ([[خانه]] من) تعبیر شده در حالی که روشن است [[خداوند]] نه [[جسم]] است و نه نیاز به خانه دارد. منظور از این اضافه همان «اضافه تشریفی» است به این معنی که برای بیان [[شرافت]] و [[عظمت]] چیزی آن را به [[خدا]] نسبت می‌دهند. [[ماه رمضان]] را «[[شهر]] [[الله]]» و خانه کعبه را «[[بیت الله]]» می‌گویند»<ref>آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱، ص۴۵۰.</ref>.
+علاوه بر اینکه [[صفا و مروه]] دو کوهی هستند که سعی میان آنها جزو [[مناسک حج]] است و «نخستین خانه‌ای که به منظور [[پرستش]] خداوند برای [[مردم]] ساخته شد در [[سرزمین مکه]] بود»<ref>تفسیر نمونه، ج۲، ص۴۵۴.</ref>. این که این [[مراسم]] مخصوص را «[[حج]]» نامیده‌اند برای این است که به هنگام حرکت برای شرکت در این مراسم «قصد [[زیارت]] [[خانه خدا]]» می‌کنند و به همین دلیل در آیه فوق<ref>آیه ۱۵۸.</ref> اضافه به «[[بیت]]» (خانه کعبه) شده است<ref>تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۶.</ref>.
+و اما اینکه خانه کعبه اولین خانه‌ای است که روی [[زمین]] بنا شده تا مردم از آن منتفع شوند و قبل از آن خانه دیگری ساخته نشده باشد معنایی است که لفظ آیه به آن دلالتی ندارد<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۵۷۴.</ref>.
+[[مشرکان]] که خود را متولی [[مسجدالحرام]] می‌دانستند [[نماز]] و عبادتی داشتند اما [[عبادت]] آنها جز ملعبه‌ای از سوت کشیدن و دست زدن نبود<ref>خلاصه تفاسیر، ص۴۷۱.</ref> ملعبه‌های آنها در خانه خدا صورت می‌گرفت. «خداوند مکان خانه کعبه را که در [[زمان]] [[آدم]] ساخته شده بود و در [[طوفان نوح]] ویران و آثارش محو گشته بود، به [[ابراهیم]] نشان داد، طوفانی وزید و خاک‌ها را به عقب برد و پایه‌های خانه آشکار گشت یا قطعه ابری آمد و در آنجا سایه افکند و یا به هر وسیله دیگر، خداوند محل اصلی خانه را برای ابراهیم{{ع}} معلوم و آماده ساخت و او با [[همیاری]] فرزندش «اسماعیل» آن را تجدید بنا نمود<ref>تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۸۰.</ref> چرا می‌فرماید که باید [[خداوند]] این [[خانه]] را بپرستند؟ برای اینکه «الفتی بین [[قریش]] و [[سرزمین مکه]] به وجود بیاید که در طول [[سفر]] تابستان و زمستان برقرار باشد و هیچ شرایطی [[عشق]] و علاقه به این کانون [[مقدس]] را از [[دل]] [[نبرد]] و به خاطر امنیتش به سوی آن باز گردند و تحت تأثیر مزایای [[زندگی]] [[سرزمین یمن]] و [[شام]] قرار نگیرند و به آن دیار کوچ نکنند»<ref>خلاصه تفاسیر، ص۱۵۷۳.</ref>.
+حاصل مطالب بالا و تلفیق [[آیات]] ذکر شده این است که مراد از [[بیت]]، «[[کعبه]]» می‌باشد.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۳۳۹.</ref>
+==بیت==
+{{متن قرآن|كَمَا أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَارِهُونَ}}<ref>«چنان که پروردگارت تو را از خانه‌ات به درستی بیرون آورد با آنکه بی‌گمان دسته‌ای از مؤمنان ناخرسند بودند» سوره انفال، آیه ۵.</ref>.
+===نکات درخور یادآوری===
+با مرور تمامی [[آیه]]، [[نارضایتی]] برخی آشکار می‌شود: «توضیح اینکه [[ارتباط]] آیات در این [[سوره انفال]] و تصریح به داستان [[بدر]] [[کشف]] می‌کند از اینکه [[سوره]] تمامش مربوط به [[جنگ بدر]] و کمی پس از آن نازل شده، حتی این عباس هم به طوری که از وی نقل شده سوره را سوره بدر نامیده است» <ref>تفسیر المیزان، ج۹، ص۱۰.</ref>.
+از [[غزوات]] [[حضرت رسول اکرم]]{{صل}} دو [[غزوه]] به بدر معروفند. یکی [[غزوه سفوان]] است که نام بدر اول بر خود گرفته است و در [[ربیع الاول]] [[سال دوم هجری]] به وقوع پیوست. دیگری [[غزوه بدر کبری]] است که در [[رمضان]] سال دوم هجری اتفاق افتاد. آیه پنجم سوره‌ای [[انفال]] ناظر به غزوه دومی است.
+درباره غزوه بدر کبری چند نکته درخور یادآوری است:
+#بعد از این که [[قریشیان]] [[املاک]] و [[اموال مسلمین]] را پس از مهاجرتشان به [[مدینه]] توقیف کردند، به همان اندازه که قریش در این [[اندیشه]] بود که چگونه مسیر تجارتش به شام را از تعرض مسلمانانی که نیروهایشان در مدینه گرد آمده بودند صیانت کند، [[مسلمانان]] هم به این [[فکر]] فرو رفتند که مسیر تجارتی قریشیان را ببندند. از این رو [[مسلمانان]] [[مدینه]] را به قصد بستن راه بر کاروان [[تجارت]] [[قریشیان]] ترک کردند. در واقع، این نوعی [[محاصره اقتصادی]] [[مشروع]] [[قریش]] توسط مسلمانان بود. نتیجه کار هم [[غزوه بدر کبری]] بود<ref>اطلس قرآن، ص۲۲۷.</ref>.
+#از آنجا که در پیش رو داشتن یک [[مبارزه]]، خوشایند جماعتی نبود [[وحی الهی]] [[تکلیف]] همه را مشخص کرد و [[فرمان]] خروج از [[شهر]] برای [[جنگ با کفار]] صادر گردید.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۳۴۲.</ref>
+===[[بدر]] جایگاه [[نصرت]] مسلمانان===
+«بدر» در اصل نام مردی بود که در [[سرزمین]] میان [[مکه]] و مدینه [[چاه]] آبی داشت؛ به همین جهت آن سرزمین به نام او «بدر» نامیده شده است. اما از نظر ریشه لغت، «بدر» به معنی پر و کامل است.
+از این رو ماه شب چهارده را «بدر» می‌نامند»<ref>برگزیده تفسیر نمونه، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.
+به نظر [[ابن اثیر]] بدر جایگاهی بود که [[عرب‌ها]] هر سال در آن بازار می‌ساختند»<ref>تاریخ کامل، ج۳، ص۹۴۹.</ref>. به نوشته [[عزیز]] [[الله]] کاسب «از بدر تا مدینه هشت [[منزل]] و دو میل راه است»<ref>عزالله کاسب، تاریخ انبیاء، ص۴۱۰.</ref>. او بنا به نوشته مؤلف [[اعلام قرآن]]: نام محلی است ما بین مکه و مدینه که [[جنگ]] معروف بدر در آن واقع شد این جنگ در [[ماه رمضان]] [[سال دوم هجرت]] [[روز جمعه]] یا [[دوشنبه]] هفدهم یا نوزدهم میان مسلمانان و [[مشرکین]] اتفاق افتاده و مسلمانان [[پیروز]] شدند<ref>محمد رسول کیانی، اعلام قرآن، ص۳۱.</ref>.
+برخی نویسندگان واضح‌تر به معرفی منطقه بدر می‌پردازند. او بر این [[باور]] است: منطقه بدر یعنی مکان نخستین [[رویارویی]] مسلمانان با [[مشرکان]] و نیز [[مدفن]] و آرامگاه شهدای این جنگ، در ۱۵۰ کیلومتری جنوب [[غربی]] مدینه واقع است. در گذشته، راه مدینه به مکه از این منطقه می‌گذشت و [[زائران]] به [[زیارت]] [[شهدای بدر]] می‌رفتند ولی اکنون با ساختن بزرگراه مدینه به مکه، این منطقه در کنار و حاشیه واقع شده است»<ref>قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص۱۶۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۳۴۴.</ref>
+===موضع [[خانه پیامبر]]===
+روشن شد که [[آیه]]، به خروج [[پیامبر]] از خانه‌اش اشاره دارد و آشکار گردید که خروج از مطلق [[مسکن]] و [[خانه]] برای [[جنگی]] بوده که به «[[بدر]]» [[شهرت]] یافت؛ لذا از آنجا که [[جنگ بدر]] در هفدهمین ماه [[هجرت پیامبر]] ([[هجرت]] از [[مکه]] به [[مدینه]]) حادث شده است [[پیامبر]] [[سکونت]] در «مدینه» داشت و [[خانه پیامبر]] در این [[شهر]] بوده است.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۳۴۵.</ref>
 == منابع ==