(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
#تغییر_مسیر [[سعیر (جهنم)]]
{{امامت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[سعیر در قرآن]] - [[سعیر در تاریخ اسلامی]]</div>
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[سعیر (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
==واژهشناسی لغوی==
واژه "سَعیر" فعیل به معنای مفعول،<ref>منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ کنز الدقائق، ج۳، ص۳۴۱؛ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰.</ref> به معنای [[آتش]] شعلهور شده <ref>روح البیان، ج۱۰، ص۸۲؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ نمونه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> و برگرفته از "سَعْر" به معنای شعلهور ساختن آتش <ref>مفردات، ص۴۱۱، "سعر".</ref> است و با توجه به صفت مشبهه بودن آن،<ref>روح المعانی، ج۱۱، ص۲۶۷.</ref> به معنای آتشی است که به شدت شعلهور باشد. به گفتهای اصل واژه به معنای گسترش شدید یک چیز است <ref> التبیان، ج۹، ص۴۵۲.</ref> و از این رو ویژگی شدت برای دیگر مشتقات واژه، غیر از صفت مشبهه نیز ذکر شده است، چنان که افروختن شدید آتش را "اِسعار" گویند.<ref> مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۶؛ الاصفی، ج۲، ص۱۴۱۱؛ کنزالدقائق، ج۱۴، ص۱۵۱.</ref> برخی "سَعْر" را به "زبانه آتش" و "[[سعیر]]" را به آتش دارای زبانه معنا کردهاند.<ref> روان جاوید، ج۲، ص۲۱.</ref> [[مفسران]]، همسو با [[اهل]] لغت "سعیر" را با عبارات گوناگونی مانند آتش <ref>تفسیر سمرقندی، ج۲، ص۴۴۹؛ تفسیر جلالین، ص۴۸۶؛ البحر المدید، ج۳، ص۵۱۲.</ref> وقتی به شدت شعلهور <ref>مجمع البیان، ج۳، ص۹۶؛ کنزالدقائق، ج۱۰، ص۴۴۵؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۱۴۲.</ref> یا به نهایت [[درجه]] حرارت رسیده باشد،<ref>ارشاد الاذهان، ص۸۳.</ref> آتش سوزنده،<ref> خلاصة المنهج، ج۳، ص۲۹۳.</ref> شعلهور <ref>التبیان، ج۳، ص۱۲۷؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ تبیین القرآن، ص۸۹.</ref> یا افروخته <ref> تفسیر هدایت، ج۲، ص۲۹؛ انوار درخشان، ج۴، ص۷۱.</ref> که زبانه میکشد،<ref> التبیان، ج۷، ص۲۹۰؛ منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ المیزان، ج۱۶، ص۳۴۶.</ref> [[عذاب]] سوزان،<ref> التفسیرالکاشف، ج۵، ص۳۱۰؛ اطیبالبیان، ج۱۱، ص۷.</ref>[[جهنم]] مُوقَده،<ref> جامع البیان، ج۱۷، ص۸۹.</ref> [[نار]] وَقود <ref> الدرالمنثور، ج۲، ص۱۲۴؛ مراح لبید، ج۲، ص۶۶.</ref> و وَقود <ref>تفسیر مقاتل، ج۳، ص۱۱۵؛ جامعالبیان، ج۵، ص۹۰؛ التفسیر الکبیر، ج۱۰، ص۱۰۵.</ref> معنا کردهاند. بنابر اینکه "وَقود" (به [[فتح]] واو) اسم و به معنای شعله آتش باشد،<ref>لسان العرب، ج۳، ص۴۶۵، "وقد".</ref>مقصود از آن را آتشی دانستهاند که [[کافران]] را شعلهور ساخته و میسوزاند <ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۱۷۴؛ روحالمعانی، ج۱۵، ص۲۶۰.</ref>. در [[ادعیه]] مأثوره [[نجات]] از [[سعیر]]،<ref> اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۱۷.</ref> [[عذاب]] سعیر <ref>الصحیفة السجادیه، ص۱۳۰، ۲۶۵، ۵۹۳؛ مصباحالمتهجد، ص۲۶۸.</ref> یا آتشی که دارای سعیر است <ref>الکافی، ج۲، ص۵۴۶؛ مصباحالمتهجد، ص۵۴.</ref> مکرر از [[خدای متعال]] درخواست شده است.
مشتقات مصدر "سَعْر" ۱۹ بار در ۱۵ سوره از [[قرآن کریم]] آمدهاند که ۱۶ مورد آن به شکل "سعیر"، دو مورد آن به شکل "سُعُر" (جمع سعیر) و یک مورد به شکل "سُعِّرتْ" (فعل ماضی) است و همه موارد درباره عذاب آخرتاند، جز [[آیات]] {{متن قرآن|وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ}}<ref>«آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.</ref>، {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref>، زیرا برخی [[مفسران]] مراد از {{متن قرآن|عَذَابَ السَّعِيرِ}}}} را در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.</ref> که مربوط به [[جنیان]] [[متمرد از دستور]] [[سلیمان]]{{ع}} است، عذاب سوزان در [[دنیا]] <ref>تفسیر مقاتل، ج۳، ص۵۲۷؛ تفسیر لاهیجی، ج۳، ص۶۷۴؛ اطیب البیان، ج۱۰، ص۵۴۹.</ref> و در آیه {{متن قرآن| وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ}}<ref>«آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.</ref> تیرهای شهاب و رجوم <ref>تقریب القرآن، ج۵، ص۴۶۸؛ قاموس قرآن، ج۳، ص۲۶۷.</ref> و در آیه {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref> لفظ {{متن قرآن|سُعُرٍ}}}} را جمع سعیر ندانسته، بلکه متناسب با [[سیاق آیه]]،<ref>المیزان، ج۱۹، ص۷۹.</ref> آن را مفرد <ref>لسان العرب، ج۴، ص۳۶۵، "سعر".</ref> و به معنای [[جنون]] <ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۲۸۹؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳.</ref> یا [[رنج]] <ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۱؛ معانی القرآن، ج۳، ص۱۰۸؛ فتح القدیر، ج۵، ص۱۵۱.</ref> دانستهاند، گرچه برخی دیگر آن را جمع سعیر دانسته و با توجه به اینکه [[مشرکان]] [[آتش]] [[آخرت]] را قبول نداشتند، برآناند که مشرکان با این جمله از سر [[لجبازی]]، [[سخن]] [[صالح]]{{ع}} را به خودش بازگردانده، <ref>الاصفی، ج۲، ص۱۲۳۶؛ روحالبیان، ج۹، ص۲۷۷؛ روح المعانی، ج۱۴، ص۸۸.</ref> یا آنکه از لفظ سعیر به گونه مَجاز، معنای [[ذلت]] و [[بندگی]] [[اراده]] کردهاند.<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.</ref> در آیه {{متن قرآن|إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.</ref> نیز احتمال هر دو معنا ([[جنون]] <ref>التبیان، ج۹، ص۴۵۲؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳؛ تفسیر ثعالبی، ج۵، ص۳۴۰.</ref> و [[رنج]])<ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۰؛ جامع البیان، ج۲۷، ص۵۹؛ تفسیر بغوی، ج۴، ص۳۳۴.</ref> داده شده است. در [[آیات]]{{متن قرآن|إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.</ref>، {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref> لفظ {{متن قرآن|سُعُرٍ}} در صورتی که جمع و به معنای آتشهای [[آخرت]] <ref>التبیان، ج۹، ص۴۵۲، ۴۶۰؛ الکشاف، ج۴، ص۴۳۷، ۴۴۰؛ الصافی، ج۵، ص۱۰۴.</ref> باشد، این احتمال مطرح است <ref> التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.</ref> که در [[جهنم]] درکات متعددی به نام [[سعیر]] یا در درکات متعددی از جهنم [[آتش]] سعیر وجود داشته باشد.
واژه سعیر [[مذکر]] است و بازگشت [[ضمیر]] مؤنث به آن در [[آیه]] {{متن قرآن|إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا}}<ref>«هنگامی که آنان را از دور ببیند، خشم آهنگ و خروشی از آن میشنوند» سوره فرقان، آیه ۱۲.</ref> به اعتبار معنای آتش است<ref>مجاز القرآن، ج۲، ص۷۰؛ زاد المسیر، ج۳، ص۳۱۳؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۲۷۸.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]]، [[محمد صادق صالحیمنش|صالحیمنش]]، [[سعیر (مقاله)|مقاله «سعیر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>
