جز
جایگزینی متن - 'ولیکن' به 'لکن'
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-''']] ==جستارهای وابسته== +''']] {{پایان منابع}} ==جستارهای وابسته==)) |
جز (جایگزینی متن - 'ولیکن' به 'لکن') |
||
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{نبوت}} | {{نبوت}} | ||
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اتفاق در قرآن]] - [[اتفاق در حدیث]] - [[اتفاق در نهج البلاغه]] - [[اتفاق در کلام اسلامی]] - [[اتفاق در اخلاق اسلامی]] - [[اتفاق در عرفان اسلامی]]| پرسش مرتبط = ابدی (پرسش)}} | |||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
*"اتفاق" در معانی متعددی به کار میرود. اهم آنها به قرار ذیل است: | *"اتفاق" در معانی متعددی به کار میرود. اهم آنها به قرار ذیل است: | ||
#'''نفی [[علت]] فاعلی:''' مانند سخن [[ملحدان]] که میگفتند: پیدایش [[جهان هستی]] اتفاقی است. | # '''نفی [[علت]] فاعلی:''' مانند سخن [[ملحدان]] که میگفتند: پیدایش [[جهان هستی]] اتفاقی است. | ||
#'''نفی ایجاب فاعل:''' این دیدگاه کسانی است که رابطه ضروری میان [[علت]] و معلول را [[انکار]] میکنند. به این معنا که اگر [[علت]]، تحقق یابد، به وجود آمدن معلول تخلفناپذیر نیست، و معلول در ظرف وجود [[علت]] اتفاقی است<ref>ملاصدرای شیرازی این معنا را برای اتفاق برگزیده است. (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج۲، ص۲۵۳).</ref>. | # '''نفی ایجاب فاعل:''' این دیدگاه کسانی است که رابطه ضروری میان [[علت]] و معلول را [[انکار]] میکنند. به این معنا که اگر [[علت]]، تحقق یابد، به وجود آمدن معلول تخلفناپذیر نیست، و معلول در ظرف وجود [[علت]] اتفاقی است<ref>ملاصدرای شیرازی این معنا را برای اتفاق برگزیده است. (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج۲، ص۲۵۳).</ref>. | ||
#'''نفی [[علت]] غایی:''' این قول کسانی است که میان فاعل و [[غایت]]، رابطه ضروری و تخلفناپذیر [[معتقد]] نیستند، یعنی آنچه فاعل برای آن [[اراده]] و تلاش میکند، غیر از چیزی است که به عنوان [[هدف]] و [[غایت]] رخ میدهد. | # '''نفی [[علت]] غایی:''' این قول کسانی است که میان فاعل و [[غایت]]، رابطه ضروری و تخلفناپذیر [[معتقد]] نیستند، یعنی آنچه فاعل برای آن [[اراده]] و تلاش میکند، غیر از چیزی است که به عنوان [[هدف]] و [[غایت]] رخ میدهد. | ||
#'''امر [[حقیقی]]:''' چیزی است که خود، [[علت]] برخی حوادث میباشد. در واقع اتفاق، در اینجا، اتفاق در کنار علل چهارگانه فاعلی، صوری، مادی و غایی، خود یک [[علت]] مستقل است. اتفاق در همه معانی چهارگانه پیش گفته [[باطل]] و مردود است<ref>شیروانی، شرح مصطلحات فلسفی، ص۹ - ۸.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۰-۲۱.</ref>. | # '''امر [[حقیقی]]:''' چیزی است که خود، [[علت]] برخی حوادث میباشد. در واقع اتفاق، در اینجا، اتفاق در کنار علل چهارگانه فاعلی، صوری، مادی و غایی، خود یک [[علت]] مستقل است. اتفاق در همه معانی چهارگانه پیش گفته [[باطل]] و مردود است<ref>شیروانی، شرح مصطلحات فلسفی، ص۹ - ۸.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۰-۲۱.</ref>. | ||
==رابطه اتفاق و بخت== | == رابطه اتفاق و بخت == | ||
*وجه مشترک "اتفاق" و "بخت" آن است که این دو بر پدیدههایی اطلاق میشوند که علل تصادفی در آنها کارگر است. میان این دو فرقهایی است، از جمله: | * وجه مشترک "اتفاق" و "بخت" آن است که این دو بر پدیدههایی اطلاق میشوند که علل تصادفی در آنها کارگر است. میان این دو فرقهایی است، از جمله: | ||
#اتفاق، اعم از بخت است. بخت به [[انسان]] اختصاص دارد و حداکثر ممکن است در مورد حیوانات هم گفته شود: حیوانات خوشبخت و حیوانات بدبخت؛ ولی [[قدر]] [[مسلم]] اینکه اصطلاح بخت در غیر مورد جاندار اطلاق نمیشود؛ ولی اتفاق را در غیر جاندار هم به کار میبرند؛ کما اینکه در [[خلقت]] عالم، برخی میگویند: [[خلقت]] عالم بر اساس اتفاق بوده است. | # اتفاق، اعم از بخت است. بخت به [[انسان]] اختصاص دارد و حداکثر ممکن است در مورد حیوانات هم گفته شود: حیوانات خوشبخت و حیوانات بدبخت؛ ولی [[قدر]] [[مسلم]] اینکه اصطلاح بخت در غیر مورد جاندار اطلاق نمیشود؛ ولی اتفاق را در غیر جاندار هم به کار میبرند؛ کما اینکه در [[خلقت]] عالم، برخی میگویند: [[خلقت]] عالم بر اساس اتفاق بوده است. | ||
#مبدأ بخت، [[اراده]] شخص [[صاحب]] [[اختیار]] [[عاقل]] بالغ است؛ اما اتفاق، مبدأ طبیعی دارد و به خودی خود واقع میشود؛ مگر اینکه به مبدأ دیگری که ارادی باشد، سنجیده شود؛ زیرا امور اتفاقی، تصادماتی است که میان دو یا چند چیز واقع میشود، و در هر تصآدمی، یا هر دو شیء متحرکند، یا یکی ساکن و دیگری متحرک به سوی اوست. پس ممکن است دو حرکت از دو مبدأ اتفاق افتد که یکی طبیعی و دیگری ارادی باشد و در غایتِ واحدی تصادم کنند که آن [[غایت]] واحد، نسبت به مبدأ ارادی، خیر یا شری باشد. در آن صورت، نسبت به محرک ارادی "بخت" خواهد بود؛ | # مبدأ بخت، [[اراده]] شخص [[صاحب]] [[اختیار]] [[عاقل]] بالغ است؛ اما اتفاق، مبدأ طبیعی دارد و به خودی خود واقع میشود؛ مگر اینکه به مبدأ دیگری که ارادی باشد، سنجیده شود؛ زیرا امور اتفاقی، تصادماتی است که میان دو یا چند چیز واقع میشود، و در هر تصآدمی، یا هر دو شیء متحرکند، یا یکی ساکن و دیگری متحرک به سوی اوست. پس ممکن است دو حرکت از دو مبدأ اتفاق افتد که یکی طبیعی و دیگری ارادی باشد و در غایتِ واحدی تصادم کنند که آن [[غایت]] واحد، نسبت به مبدأ ارادی، خیر یا شری باشد. در آن صورت، نسبت به محرک ارادی "بخت" خواهد بود؛ لکن نسبت به محرک طبیعی، "اتفاق" شمرده خواهد شد<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۱.</ref>. | ||
==بخت بد و سوء [[تدبیر]]== | == بخت بد و سوء [[تدبیر]] == | ||
*"سوء [[تدبیر]]" آن است که [[انسان]] سببی را [[اختیار]] کند که اکثر اوقات به غایتِ مذموم منجر گردد. "بخت بد" آن است که [[انسان]] سببی را که [[اختیار]] کرده است غالباً به [[غایت]] مذموم منجر نگردد؛ | *"سوء [[تدبیر]]" آن است که [[انسان]] سببی را [[اختیار]] کند که اکثر اوقات به غایتِ مذموم منجر گردد. "بخت بد" آن است که [[انسان]] سببی را که [[اختیار]] کرده است غالباً به [[غایت]] مذموم منجر نگردد؛ لکن آن [[غایت]] مذموم نصیب شخص شود. بنابراین، بخت بد با سوء [[تدبیر]] تفاوت دارد. "امر میمون" آن است که با حصول آن، حصول اسباب مساعد بخت، مکرر شود و "امر مشئوم" آن است که با حصول آن، حصول اسباب [[بدبختی]] مکرر گردد<ref>مطهری، الهیات شفا، ج۱، ص۱۷۲ - ۱۶۷.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۲.</ref>. | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{منابع}} | |||
* [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']] | * [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']] | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
== پانویس == | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:اتفاق]] | [[رده:اتفاق]] | ||