برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اسماعیل بن عیاش در تراجم و رجال]] | پرسش مرتبط = }}
| | #تغییر_مسیر [[اسماعیل بن عیاش عنسی]] |
| == آشنایی اجمالی ==
| |
| اسماعیل بن عیاش<ref>ر.ک: أ. منابع [[شیعی]]: [[تنقیح المقال]]، ج۱۰، ص۲۶۶، ش۲۳۷۷؛ الإفصاح عن أحوال رواة الصحاح، ج۱، ص۱۳۵، ش۱۱۹؛ مستدرکات [[علم رجال الحدیث]]، ج۱، ص۶۵۷، ش۳۸۸، ص۶۵۸، ش۳۸۹؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۹۶، ش۸۶۳.
| |
| ب. منابع [[سنی]]: [[تاریخ]] ابن معین، ج۲، ص۳۱۸، ش۵۰۳۲؛ التاریخ [[الکبیر]] ([[بخاری]])، ج۱، ص۳۶۹، ش۱۱۶۹؛ الضعفاء والمتروکین، ص۱۵۱، ش۳۴؛ ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۸۸، ش۱۰۲؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۱۹۱، ش۶۵۰؛ المجروحین ([[ابن حبان]])، ج۱، ص۱۲۴؛ [[الکامل]] ([[ابن عدی]])، ج۱، ص۲۹۱، ش۱۲۷؛ تاریخ [[اسماء]] الثقات، ص۲۷، ش۹؛ علل الترمذی الکبیر، ص۳۹۰، ش۶۶؛ الأنساب ([[سمعانی]])، ج۹، ص۳۹۵، ش۲۸۲۵؛ [[تاریخ مدینة دمشق]]، ج۹، ص۳۵، ش۷۵۶؛ [[تهذیب الکمال]]، ج۳، ص۱۶۳، ش۴۷۲؛ الکاشف فی معرفة من له روایة فی کتب السته، ج۱، ص۲۴۸، ش۴۰۰؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۱۲۸، ش۶۹۷؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۵۳، ش۲۴۰؛ [[سیر]] اعلام النبلاء، ج۸، ص۳۱۲، ش۸۳؛ [[میزان]] الاعتدال، ج۱، ص۲۴۰، ش۹۲۳؛ [[العبر]] فی خبر من غبر، ج۱، ص۲۷۸، ش۱۸۱؛ [[تاریخ الاسلام]]، ج۱۲، ص۷۰؛ إکمال تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، ج۲، ص۱۹۶، ش۵۱۲؛ [[تقریب]] التهذیب، ج۱، ص۹۸، ش۴۷۴؛ [[تهذیب]] التهذیب، ج۱، ص۲۸۰، ش۵۸۴؛ طبقات المدلسین، ص۳۷، ش۶۸؛ لسان [[المیزان]]، ج۷، ص۱۷۸، ش۲۳۳۲.</ref>، تنها در یک سند [[تفسیر کنز الدقائق]] و به نقل از [[تأویل الآیات الظاهرة]] ذکر شده است:
| |
| | |
| {{متن حدیث|قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكَاتِبُ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ خُزَيْمَةَ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ أَبِي هَوْذَةَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ جُوَيْبِرٍ عَنِ الضَّحَّاكِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ}}<ref>آیا جز این امید دارید که چون (از کتاب خداوند) رو بگردانید، در زمین تباهی انگیزید و پیوندتان را با خویشاوندان بگسلید؟ سوره محمد، آیه ۲۲.</ref> قَالَ نَزَلَتْ فِي بَنِي هَاشِمٍ وَ بَنِي أُمَيَّةَ. {{متن قرآن|أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ}}<ref>آیا به قرآن نیک نمیاندیشند که اگر از سوی (کسی) جز خداوند میبود در آن اختلاف بسیار مییافتند سوره نساء، آیه ۸۲.</ref> یتصفحون القرآن و ما فیه من المواعظ و الزواجر، حتی لا یجترئوا علی المعاصی}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۲۴۱ به نقل از تأویل الآیات الظاهره، ص۵۶۸.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 213-214.</ref>
| |
| | |
| ==شرح حال [[راوی]]==
| |
| مراد از راوی، [[اسماعیل بن عیاش بن سلیم العنسی]]<ref>سمعانی: {{عربی|العنسی: بفتح العین المهملة و سکون النون و فی آخرها سین مهملة، هذه النسبة إلی عنس، و هو عنس بن مالک بن أدد ابن زید، و هو من مذحج فی الیمن، و جماعة منهم نزلت الشام و أکثرهم بها، منهم... أبو عتبة إسماعیل بن عیاش العنسی، الحمصی}}؛ (الأنساب (سمعانی)، ج۹، ص۳۹۵، ش۲۸۲۵).</ref> [[ابو عتبه الحمصی]]<ref>[[سمعانی]] دو گونه ضبط برای کلمه [[حمصی]] ذکر کرده است:
| |
| أ. {{عربی|الحِمصِی حمص بکسر الحاء و سکون المیم و الصاد غیر المنقوطة بلدة من بلاد الشام}}؛ (الأنساب (سمعانی)، ج۴، ص۲۴۸، ش۱۲۱۸).
| |
| ب. {{عربی|الحمصِی بکسر الحاء المهملة و تشدید المیم المکسورة و فی آخرها الصاد المهملة، هذه النسبة إلی الحمص و هو من الحبوب}}؛ (الأنساب (سمعانی)، ج۴، ص۲۵۱، ش۱۲۱۹).
| |
| [[اسماعیل بن عیاش]] الحِمصِی؛ منسوب به [[حمص]] از شهرهای [[شام]] است. </ref> از [[راویان]] [[سنی]] شامی است و شرح حال وی در [[کتابهای رجالی]] [[اهل سنت]] ذکر شده است. از وی با [[صفات]] «الأحول»<ref>{{عربی|الأحول بفتح الألف و سکون الحاء المهملة، هذا من الحول فی العین}}؛ (الأنساب (سمعانی)، ج۱، ص۱۲۸، ش۶۹).</ref> و «الأزرق» نیز یاد شده است<ref>إکمال تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، ج۲، ص۱۹۶، ش۵۱۲.</ref>.
| |
| | |
| اسماعیل بن عیاش در میان اهالی شام از نظر [[علمی]] بسیار [[محبوب]] بود<ref>تاریخ ابن معین، ج۲، ص۳۳۳، ش۵۱۴۶.</ref>؛ تا جایی که برخی معتقدند [[مردم]] شام، [[علم]] خود را از اسماعیل بن عیاش گرفتهاند<ref>تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۲۲، ش۳۲۷۶.</ref>، حتی برخی نوشتهاند که وی چهار هزار دینار از پدرش به [[ارث]] برد که همه آن را در راه [[طلب علم]] هزینه کرد <ref>المنتظم (ابن جوزی)، ج۹، ص۶۷، ش۹۸۳.</ref>.
| |
| | |
| اسماعیل بن عیاش مردی [[عابد]] بود که بسیار به [[حج]] میرفت<ref>تاریخ مدینة دمشق، ج۹، ص۳۶، ش۷۵۶.</ref> و شبها به [[عبادت]] میپرداخت<ref>{{عربی|عن أبی الیمان: کان منزل إسماعیل بن عیاش إلی جانب منزلی، و کان یحیی اللیل}}؛ (تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۶۹، ش۴۷۲).</ref>. ایشان برای شنیدن و [[نقل حدیث]] به شهرهایی همچون [[مکه]]<ref>المعرفة و التاریخ، ج۲، ص۴۲۳.</ref>، [[مدینه]]<ref>الکامل (ابن عدی)، ج۱، ص۲۹۲، ش۱۲۷.</ref>، [[بغداد]]<ref>تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۱۹، ش۳۲۷۶.</ref>، [[سامرا]]<ref>تاریخ بغداد، ج۵، ص۳۷۰، ذیل شماره ۲۹۲۴.</ref> و [[حجاز]]<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۱۹۲، ش۶۵۰.</ref>[[سفر]]، و در [[شهر]] بغداد در [[منزل]] [[سعید الجوهری]] [[سکونت]] کرد و در خیابانهای این شهر به قرائت [[حدیث]] برای [[مردم]] میپرداخت<ref>ر.ک: تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۲۰.</ref>. ایشان در میان [[خلفای عباسی]] نیز جایگاه ویژهای داشت، چنان که [[منصور عباسی]] او را در بغداد، [[مسئول]] [[انبار]] لباسها کرد<ref>ر.ک: المنتظم (ابن جوزی)، ج۹، ص۶۷، ش۹۸۳.</ref> و پس از مدتی وی را برای گرفتن [[خراج]]، به [[دمشق]] فرستاد<ref>ر.ک: تاریخ مدینة دمشق، ج۹، ص۳۶، ش۷۵۶.</ref>.
| |
| | |
| [[اسماعیل بن عیاش]] [[روایات]] فراوانی در [[فضائل امام علی]]{{ع}} نقل کرده است، چندان که مردم [[حمص]] بر اثر روایات او از تنقیص و عیبگویی [[امام علی]]{{ع}} [[دست]] کشیدند.
| |
| [[عثمان بن صالح السهمی]]<ref>ابن حجر عسقلانی: {{عربی|عثمان بن صالح السهمی أبو یحیی المصری من شیوخ البخاری و ثقه ابن معین و الدارقطنی و قال أبو حاتم شیخ...}}؛ (مقدمه فتح الباری، ص۴۲۲).</ref>: {{عربی|"وكان أهل حمص يتنقصون علي بن أبي طالب، حتى نشأ فيهم إسماعيل بن عياش، فحدثهم بفضائله، فكفوا عن ذلك"}}<ref>تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 214-216.</ref>
| |
| | |
| ==[[طبقه راوی]]==
| |
| بیشتر علمای [[اهل سنت]] [[تاریخ]] ولادت اسماعیل بن عیاش را سال ۱۰۲ هجری [[قمری]] و [[تاریخ]] وفاتش را ۱۸۱ [[هجری قمری]] میدانند<ref>ر.ک: تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۲۶، ضمن شماره ۳۲۷۶.</ref>. برخی هم معتقدند که وی در سال ۱۸۲ هجری قمری از [[دنیا]] رفته است.
| |
| | |
| [[شیخ طوسی]] از اسماعیل بن عیاش الحمصی در [[اصحاب]] [[امام صادق]]{{ع}} نام میبرد<ref>رجال الطوسی، ص۱۵۹، شماره ۱۷۸۷.</ref> و با توجه به سال [[وفات]] اسماعیل بن عیاش میتوان او را هم طبقه با [[اصحاب]] [[امام کاظم]]{{ع}} یعنی از [[راویان]] طبقه پنجم دانست؛ مؤیدش این است که [[آیت الله بروجردی]] از [[شرحبیل بن مسلم]]، که استاد [[حدیثی]] [[اسماعیل بن عیاش]] است، در طبقه چهارم<ref>طبقات رجال التهذیب، ص۴۷۸.</ref> نام برده است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 216-217.</ref>
| |
| | |
| ==[[استادان]] و [[شاگردان راوی]]==
| |
| اسماعیل بن عیاش از افراد متعددی [[روایت]] میکند؛ همچون [[جویبر]]، [[محمد بن زیاد الألهانی]]، [[شرحبیل بن مسلم]]، [[بحیر بن سعد]]، [[ابو بکر بن عبدالله بن ابی مریم]]، [[یحیی بن سعید الأنصاری]]، [[سهیل بن ابی صالح]] و [[عبدالله بن عثمان بن حثیم]]<ref>ر.ک: [[تفسیر کنز الدقائق]]، ج۱۲، ص۲۴۱؛ [[تاریخ]] [[بغداد]]، ج۶، ص۲۱۹، ش۳۲۷۶.
| |
| برای مطالعه بیشتر: ر.ک: [[تهذیب الکمال]]، ج۳، ص۱۶۳، ش۴۷۲.</ref> که از [[اساتید]] [[حدیثی]] ایشان شمرده میشوند؛ همچنین [[ابوهوذه]]، [[سلیمان الأعمش]]، [[فرج بن فضالة]]، [[عبدالله بن المبارک]]، [[یزید بن هارون]]، [[ابو داود الطیالسی]]، [[عبدالله بن صالح العجلی]]، [[محمد بن بکار بن الریان]]، [[ابو ابراهیم الترجمانی]]، [[داود بن عمرو الضبی]] و [[الحسن بن عرفة العبدی]]<ref>ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۲۴۱؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۱۹، ش۳۲۷۶.
| |
| برای مطالعه بیشتر: ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۶۳، ش۴۷۲.</ref> از اسماعیل بن عیاش روایت کردهاند که از [[شاگردان]] حدیثی وی به شمار میروند.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 217.</ref>
| |
| | |
| ==[[مذهب]] [[راوی]]==
| |
| با توجه به توصیف و [[توثیق]] فراوان اسماعیل بن عیاش نزد علمای [[اهل سنت]]<ref>در بحث جایگاه حدیثی راوی خواهد آمد.</ref>، [[سنی]] مذهب بودن اسماعیل بن عیاش امری مسلم به نظر میرسد<ref>در برخی نسخههای رجال شیخ طوسی، عنوان اسماعیل بن عیاش الحمصی دیده میشود. (ر.ک: الرجال، ص۱۵۹، ش۱۷۸۷) لیکن این عنوان تصحیف، و نام درست اسماعیل بن عیاش النصری است. (ر.ک: تنقیح المقال، ج۱۰، ص۲۶۸، ش۲۳۷۸؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۵۸، ش۳۹۰).</ref>. البته [[روایات]] ایشان درباره [[فضائل امام علی]]{{ع}} فراوان بوده و به [[محبت]] اسماعیل بن عیاش به [[امام علی]]{{ع}} اشاره میکند، چنانکه [[ذهبی]] مینویسد: {{عربی|"عن عثمان بن صالح، قال: كان أهل مصر ينتقصون عثمان حتى نشأ فيهم الليث بن سعد، فحدثهم بفضائل عثمان فكفوا عن ذلك، وكان أهل حمص ينتقصون عليا، حتى نشأ فيهم إسماعيل بن عياش، فحدثهم بفضائل علي، فكفوا عن ذلك"}}<ref>سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۳۱۶.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 217-218.</ref>
| |
| | |
| ==جایگاه حدیثی راوی==
| |
| گذشت که اسماعیل بن عیاش در [[کتابهای رجالی]] اهل سنت عنوان شده و [[سنی]] [[مذهب]] است. [[رجالیان سنی]] نیز به [[وثاقت]] او نظر دادند و با تعابیر مختلفی مانند {{عربی|"هذا فقيه"}}، {{عربی|"ثقة عدل"}}، {{عربی|"أعلم الناس بحديث الشام"}}، {{عربی|"ولا يدفعه دافع"}}، {{عربی|"ما رأيت أحفظ من إسماعيل بن عياش"}} و {{عربی|"ما رأيت شامياً و الا عراقياً أحفظ من إسماعيل بن عياش"}} به [[ستایش]] وی پرداختند<ref>ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۳.</ref>.
| |
| | |
| [[ذهبی]]: {{عربی|"وكان من بحور العلم، صادق اللهجة، متين الديانة، صاحب سن واتباع وجلالة و وقار"}}<ref>سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۳۱۳ - ۳۱۴.</ref>.
| |
| | |
| بعضی هم میان روایاتش فرق گذاشتند و چنین گفتند: {{عربی|"ليس به بأس في أهل الشام، و العراقيون يكرهون حديثه"}}؛ {{عربی|"إذا حدث عن الشاميين، وذكر الخبر، فحديثه مستقيم، و إذا حدث عن الحجازيين و العراقيين، خلط ما شئت"}}، {{عربی|"ثقة عند يحيى بن معين و أصحابنا"}}؛{{عربی|"في روايته عن أهل العراق و أهل المدينة اضطراب كبير"}}؛ {{عربی|"كان عالماً بناحيته"}}؛ {{عربی|"إذا حدث عن غیر أهل بلده، ففيه نظر"}}<ref>ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۳.</ref>.
| |
| | |
| چند نمونه از [[روایات]] [[اسماعیل بن عیاش]]:
| |
| #{{متن حدیث|... عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ: نَظَرَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيٌّ{{ع}} إِلَى الْحُسَيْنِ{{ع}} فَقَالَ إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ كَمَا سَمَّاهُ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} سَيِّداً وَ سَيُخْرِجُ اللَّهُ مِنْ صُلْبِهِ رَجُلًا بِاسْمِ نَبِيِّكُمْ يُشْبِهُهُ فِي الْخَلْقِ وَ الْخُلُقِ يَخْرُجُ عَلَى حِينِ غَفْلَةٍ مِنَ النَّاسِ وَ إِمَاتَةٍ لِلْحَقِّ}}<ref>الغیبه (نعمانی)، ص۲۱۴، ح۲.</ref>.
| |
| #{{متن حدیث|... إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ بِإِسْنَادِهِ أَنَّ عَلِيَّاً{{ع}} قَضَى عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} بقضية فَأَعْجَبَ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ الْحِكْمَةَ فِينَا أَهْلَ الْبَيْتِ}}<ref>شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار{{عم}}، ج۲، ص۳۰۹، ح۶۳۱.</ref>.
| |
| #{{متن حدیث|... قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ الْبَاهِلِيَّ يَقُولُ وَ اللَّهِ لَا يَمْنَعُنِي مَكَانَ مُعَاوِيَةَ أَنْ أَقُولَ الْحَقَّ فِي عَلِيٍّ{{ع}} سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} يَقُولُ عَلِيٌّ أَفْضَلُكُمْ وَ فِي الدِّينِ أَفْقَهُكُمْ وَ بِسُنَّتِي أَبْصَرُكُمْ وَ لِكِتَابِ اللَّهِ أَقْرَؤُكُمْ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّ عَلِيّاً فَأَحِبَّهُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّ عَلِيّاً فَأَحِبَّهُ}}<ref>الامالی (مفید)، ص۹۰، ح۶. </ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 218-220.</ref>
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده: IM009728.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|'''رجال تفسیری ج۴''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:اعلام]]
| |
| [[رده:رجال تفسیری]]
| |
