اسماعیل بن عیاش عنسی

آشنایی اجمالی

اسماعیل بن عیاش بن سلیم العنسی^[۱] با کنیه «ابوعتبه الحمصی»^[۲]، ملقب به «الأحول»^[۳] و «الأزرق» نیز یاد شده است^[۴]، از راویان اهل سنت در منطقه شام بود که در طبقه پنجم راویان قرار دارد. شیخ طوسی وی را از اصحاب امام صادق(ع) برشمرده است^[۵] و از آن حضرت روایت کرده است. اسماعیل بن عیاش، از محدثانی همچون جویبر، یحیی بن سعید الأنصاری و عبدالله بن عثمان بن حثیم^[۶] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابوهوذه، سلیمان الأعمش و یزید بن هارون می‌باشند.

رجالیان اهل سنت بر وثاقت اسماعیل بن عیاش تأکید کرده و او را با تعابیری چون فقیه، عادل و داناترینِ مردم به حدیث شام ستوده‌اند^[۷]. ذهبی نوشته است: وی از دریاهای علم، راست‌گفتار، استوار در دین، پایبند به سنت، باجلالت و باوقار بود^[۸]. با این حال، برخی علما میان روایات وی تفکیک قائل شده و بر این باورند که احادیث او از شامیان، مستقیم و پذیرفته است، اما در روایت از اهل حجاز و عراق دچار آشفتگی و اضطراب می‌شود^[۹]. طبق روایتی که عثمان بن صالح سهمی نقل می‌کند، مردم حمص از امام علی(ع) عیب‌جویی می‌کردند، تا آنکه اسماعیل بن عیاش در میان آنان پرورش یافت و احادیث فضائل آن حضرت را برایشان بیان کرد و آنان از این کار دست کشیدند^[۱۰]. وی در حدود سال ۱۸۱ یا ۱۸۲ هجری قمری درگذشت^[۱۱].^[۱۲]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ سمعانی: العنسی: بفتح العین المهملة و سکون النون و فی آخرها سین مهملة، هذه النسبة إلی عنس، و هو عنس بن مالک بن أدد ابن زید، و هو من مذحج فی الیمن، و جماعة منهم نزلت الشام و أکثرهم بها، منهم... أبو عتبة إسماعیل بن عیاش العنسی، الحمصی؛ سمعانی، الأنساب، ج۹، ص۳۹۵، ش۲۸۲۵.
↑ سمعانی دو گونه ضبط برای کلمه حمصی ذکر کرده است:
أ. الحِمصِی حمص بکسر الحاء و سکون المیم و الصاد غیر المنقوطة بلدة من بلاد الشام؛ سمعانی، الأنساب، ج۴، ص۲۴۸، ش۱۲۱۸.
ب. الحمصِی بکسر الحاء المهملة و تشدید المیم المکسورة و فی آخرها الصاد المهملة، هذه النسبة إلی الحمص و هو من الحبوب؛ سمعانی، الأنساب، ج۴، ص۲۵۱، ش۱۲۱۹.
اسماعیل بن عیاش الحِمصِی؛ منسوب به حمص از شهرهای شام است.
↑ الأحول بفتح الألف و سکون الحاء المهملة، هذا من الحول فی العین؛ سمعانی، الأنساب، ج۱، ص۱۲۸، ش۶۹.
↑ إکمال تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، ج۲، ص۱۹۶، ش۵۱۲.
↑ رجال الطوسی، ص۱۵۹، شماره ۱۷۸۷.
↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۲۴۱؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۱۹، ش۳۲۷۶.
↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۳.
↑ "وکان من بحور العلم، صادق اللهجة، متین الدیانة، صاحب سن واتباع وجلالة و وقار" سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۳۱۳ - ۳۱۴.
↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۳.
↑ تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۰.
↑ ر.ک: تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۲۶، ضمن شماره ۳۲۷۶.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۱۳-۲۲۰.

[1] سمعانی: العنسی: بفتح العین المهملة و سکون النون و فی آخرها سین مهملة، هذه النسبة إلی عنس، و هو عنس بن مالک بن أدد ابن زید، و هو من مذحج فی الیمن، و جماعة منهم نزلت الشام و أکثرهم بها، منهم... أبو عتبة إسماعیل بن عیاش العنسی، الحمصی؛ سمعانی، الأنساب، ج۹، ص۳۹۵، ش۲۸۲۵.

[2] سمعانی دو گونه ضبط برای کلمه حمصی ذکر کرده است:
أ. الحِمصِی حمص بکسر الحاء و سکون المیم و الصاد غیر المنقوطة بلدة من بلاد الشام؛ سمعانی، الأنساب، ج۴، ص۲۴۸، ش۱۲۱۸.
ب. الحمصِی بکسر الحاء المهملة و تشدید المیم المکسورة و فی آخرها الصاد المهملة، هذه النسبة إلی الحمص و هو من الحبوب؛ سمعانی، الأنساب، ج۴، ص۲۵۱، ش۱۲۱۹.
اسماعیل بن عیاش الحِمصِی؛ منسوب به حمص از شهرهای شام است.

[3] الأحول بفتح الألف و سکون الحاء المهملة، هذا من الحول فی العین؛ سمعانی، الأنساب، ج۱، ص۱۲۸، ش۶۹.

[4] إکمال تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، ج۲، ص۱۹۶، ش۵۱۲.

[5] رجال الطوسی، ص۱۵۹، شماره ۱۷۸۷.

[6] ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۲۴۱؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۱۹، ش۳۲۷۶.

[7] ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۳.

[8] "وکان من بحور العلم، صادق اللهجة، متین الدیانة، صاحب سن واتباع وجلالة و وقار" سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۳۱۳ - ۳۱۴.

[9] ر.ک: تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۳.

[10] تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۷۰.

[11] ر.ک: تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۲۶، ضمن شماره ۳۲۷۶.

[12] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۱۳-۲۲۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]