استغفار در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۴٬۴۵۴ بایت اضافه‌شده ،  ‏۸ ژانویهٔ ۲۰۲۴
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۲۰: خط ۲۰:
#درخواست [[آمرزش گناه]]، صفت [[پرهیزکاران]] معرّفی شده است: {{متن قرآن|قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>«بگو آیا (می‌خواهید) شما را به بهتر از آن آگاه سازم؟ برای کسانی که پرهیزگارند نزد پروردگارشان بوستان‌هایی است که از بن آنها جویباران روان است؛ در آنها جاودانند و (آنان را) همسرانی پاکیزه و خشنودی از سوی خداوند خواهد بود و خداوند به (کار) بندگان، بیناست» سوره آل عمران، آیه ۱۵.</ref>، {{متن قرآن|الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«آنان که می‌گویند: پروردگارا! به راستی ما ایمان آورده‌ایم پس، از گناهان ما درگذر و ما را از عذاب دوزخ نگاه دار!» سوره آل عمران، آیه ۱۶.</ref>.<ref>نمونه، ج ۲، ص۴۶۳.</ref>
#درخواست [[آمرزش گناه]]، صفت [[پرهیزکاران]] معرّفی شده است: {{متن قرآن|قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>«بگو آیا (می‌خواهید) شما را به بهتر از آن آگاه سازم؟ برای کسانی که پرهیزگارند نزد پروردگارشان بوستان‌هایی است که از بن آنها جویباران روان است؛ در آنها جاودانند و (آنان را) همسرانی پاکیزه و خشنودی از سوی خداوند خواهد بود و خداوند به (کار) بندگان، بیناست» سوره آل عمران، آیه ۱۵.</ref>، {{متن قرآن|الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«آنان که می‌گویند: پروردگارا! به راستی ما ایمان آورده‌ایم پس، از گناهان ما درگذر و ما را از عذاب دوزخ نگاه دار!» سوره آل عمران، آیه ۱۶.</ref>.<ref>نمونه، ج ۲، ص۴۶۳.</ref>


==آثار استغفار==
==آثار [[استغفار]]==
استغفار آثار مهم معنوی و مادّی را در پی دارد؛ مانند:
استغفار آثار مهم [[معنوی]] و [[مادّی]] را در پی دارد؛ مانند:
===پیشگیری از عذاب الهی===
===[[پیشگیری]] از [[عذاب الهی]]===
براساس آیه ۳۳ انفال / ۸ تا زمانی که مردم اهل استغفار باشند، خداوند آنان را عذاب نخواهد کرد: «... وما کانَ اللّهُ مُعَذِّبَهُم وهُم یَستَغفِرون». ابتدای آیه یاد شده، به عامل دیگر پیشگیری از عذاب، یعنی وجود رسول خدا {{صل}} در میان مردم اشاره دارد. مفسّران درباره این آیه، شأن نزولهای خاص و احتمالات گوناگونی ذکر کرده‌اند؛ ولی آیه، این قانون کلّی را دربردارد که وجود رسول خدا {{صل}} در میان مردم و استغفار مردم، هر دو عامل امنیّت آنان در برابر بلاهای سخت و سنگین و مجازاتهای دردناک طبیعی و غیر طبیعی، همانند سیل، زلزله و جنگ‌های ویرانگر است.<ref>نمونه، ج ۷، ص۱۵۴ ـ ۱۵۵.</ref> حضرت امیرمؤمنان {{ع}} می‌فرماید: در روی زمین، دو ابزار امنیّت از عذاب الهی وجود داشت: یکی از آن دو وجود پیامبر اسلام {{صل}} بود که با رحلت آن حضرت برداشته شد؛ ولی دیگری که استغفار است، همواره برای همگان وجود دارد، پس بدان تمسّک جویید. آنگاه آیه پیشین را تلاوت کردند.<ref>نهج البلاغه، حکمت ۸۸.</ref>
براساس [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ}}<ref>«و خداوند بر آن نیست تا تو در میان آنان هستی آنان را عذاب کند و تا آمرزش می‌خواهند خداوند بر آن نیست که عذاب کننده آنها باشد» سوره انفال، آیه ۳۳.</ref> تا زمانی که [[مردم]] [[اهل]] استغفار باشند، [[خداوند]] آنان را [[عذاب]] نخواهد کرد. ابتدای آیه یاد شده، به عامل دیگر پیشگیری از عذاب، یعنی وجود [[رسول خدا]]{{صل}} در میان مردم اشاره دارد. [[مفسّران]] درباره این آیه، [[شأن]] نزولهای خاص و احتمالات گوناگونی ذکر کرده‌اند؛ ولی آیه، این [[قانون]] کلّی را دربردارد که وجود رسول خدا{{صل}} در میان مردم و استغفار مردم، هر دو عامل [[امنیّت]] آنان در برابر بلاهای سخت و سنگین و مجازات‌های دردناک طبیعی و [[غیر طبیعی]]، همانند سیل، [[زلزله]] و جنگ‌های ویرانگر است.<ref>نمونه، ج ۷، ص۱۵۴ ـ ۱۵۵.</ref> حضرت [[امیرمؤمنان]]{{ع}} می‌فرماید: در روی [[زمین]]، دو ابزار امنیّت از عذاب الهی وجود داشت: یکی از آن دو وجود [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بود که با [[رحلت]] آن حضرت برداشته شد؛ ولی دیگری که استغفار است، همواره برای همگان وجود دارد، پس بدان تمسّک جویید. آنگاه آیه پیشین را [[تلاوت]] کردند.<ref>نهج البلاغه، حکمت ۸۸.</ref>


===آمرزش گناهان===
===[[آمرزش گناهان]]===
در آیه ۱۰ نوح / ۷۱ در پی فرمان حضرت نوح {{ع}} به استغفار، صفت بسیار بخشنده بودن خداوند مطرح شده است: «فَقُلتُ استَغفِروا رَبَّکُم اِنَّهُ کانَ غَفّارا». وصف غفّار، همانند اوصاف غفور، رحیم (نساء / ۴، ۱۱۰) و ودود (هود / ۱۱، ۹۰)... به وعده مهم و بشارت بزرگ الهی به آمرزش گناهان و نزول رحمت بر بندگان اشاره دارد.<ref>جامع البیان، مج ۴، ج ۵، ص۳۷۱.</ref> در روایتی استغفار از گناه، عامل زدوده شدن زنگارهای گناه از روح انسان و بخشیدن جلای معنوی به روح، دانسته شده است.<ref>عدة الداعی، ص۲۶۵.</ref>
در آیه {{متن قرآن|فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا}}<ref>«و گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده است» سوره نوح، آیه ۱۰.</ref> در پی [[فرمان]] [[حضرت نوح]]{{ع}} به استغفار، صفت بسیار [[بخشنده]] بودن خداوند مطرح شده است. وصف [[غفّار]]، همانند اوصاف [[غفور]]، [[رحیم]]{{متن قرآن|وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«و هر کس کار بدی کند یا بر خود ستم روا دارد سپس از خداوند آمرزش بخواهد خداوند را آمرزنده‌ای بخشاینده خواهد یافت» سوره نساء، آیه ۱۱۰.</ref> و [[ودود]] {{متن قرآن|وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ}}<ref>«و از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به درگاه او توبه کنید، بی‌گمان پروردگار من بخشاینده‌ای دوستدار است» سوره هود، آیه ۹۰.</ref> ... به [[وعده]] مهم و [[بشارت]] بزرگ [[الهی]] به آمرزش گناهان و [[نزول رحمت]] بر [[بندگان]] اشاره دارد.<ref>جامع البیان، مج ۴، ج ۵، ص۳۷۱.</ref> در روایتی استغفار از [[گناه]]، عامل زدوده شدن زنگارهای گناه از [[روح انسان]] و بخشیدن جلای معنوی به [[روح]]، دانسته شده است.<ref>عدة الداعی، ص۲۶۵.</ref>


===افزایش روزی===
===افزایش روزی===
آیات ۱۱ ـ ۱۲ نوح / ۷۱ به نجات از خشکسالی با آمدن بارانهای فراوان، رفع فقر و تنگدستی و زیاد شدن درآمد و روزی اشاره دارد: «یُرسِلِ السَّماءَ عَلَیکُم مِدرارا * ویُمدِدکُم بِاَمولٍ..»..
[[آیات]] {{متن قرآن|يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا}}<ref>«و ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید و آنگاه به سوی او توبه آورید تا از آسمان بر شما بارانی یکریز فرستد و شما را نیرو بر نیرو بیفزاید و گناهکارانه رو مگردانید» سوره هود، آیه ۵۲.</ref> {{متن قرآن|وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَارًا}}<ref>«و شما را با دارایی‌ها و پسران، یاوری کند و برایتان بوستان‌ها پدید آورد و جویبارها پدیدار گرداند» سوره نوح، آیه ۱۲.</ref> به [[نجات]] از [[خشکسالی]] با آمدن بارانهای فراوان، [[رفع فقر]] و [[تنگدستی]] و زیاد شدن درآمد و روزی اشاره دارد.
===ازدیاد فرزندان===
===ازدیاد [[فرزندان]]===
بر اساس آیه ۱۲ نوح / ۷۱ رفع مشکل بی‌فرزندی، یا ازدیاد فرزندان از آثار استغفار شمرده شده است: «ویُمدِدکُم بِاَمولٍ وبَنینَ..»..
بر اساس آیه {{متن قرآن|وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَارًا}}<ref>«و شما را با دارایی‌ها و پسران، یاوری کند و برایتان بوستان‌ها پدید آورد و جویبارها پدیدار گرداند» سوره نوح، آیه ۱۲.</ref> رفع مشکل بی‌فرزندی، یا ازدیاد [[فرزندان]] از آثار [[استغفار]] شمرده شده است.
===رفاه و عمر طولانی===
===[[رفاه]] و [[عمر طولانی]]===
استغفار واقعی عامل دستیابی انسان به زندگی خوب و زیبای توأم با ثروت، رفاه، امنیّت و عزّت است <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۵۴۳؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۱۳۷؛ المیزان، ج ۱۰، ص۳۰۰.</ref>: «ویَجعَل لَکُم جَنّـتٍ ویَجعَل لَکُم اَنهـرا»، چنان‌که در آیه ۳ هود / ۱۱ از این دنیای خوب مادّی به متاع نیکو یاد شده است: «واَنِ استَغفِروا رَبَّکُم ثُمَّ توبوا اِلَیهِ یُمَتِّعکُم مَتـعـًا حَسَنـًا». برخی نیز متاع حسن را عمر دراز، قناعت، رها کردن مردم و روی‌آوری به خداوند در نتیجه آمرزش‌خواهی دانسته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۹، ص۵.</ref> در نقلی، حسن بصری اشخاصی را که از خشکسالی، فقر و تنگدستی و نداشتن فرزند رنج می‌بردند و برای رفع آن در پی راه حلّی بودند، به استغفار سفارش و به آیات ۱۰ ـ ۱۲ نوح / ۷۱ استناد کرده است.<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۵۴۳.</ref>
استغفار [[واقعی]] عامل دستیابی [[انسان]] به [[زندگی]] خوب و زیبای توأم با [[ثروت]]، [[رفاه]]، [[امنیّت]] و [[عزّت]] است <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۵۴۳؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۱۳۷؛ المیزان، ج ۱۰، ص۳۰۰.</ref>، چنان‌که در [[آیه]] {{متن قرآن|وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ}}<ref>«و اینکه از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به پیشگاه او توبه کنید تا شما را تا زمانی معیّن از بهره‌ای نیکو بهره‌مند سازد و به هر کس که سزاوار بخششی است، بخشش شایسته او را عطا کند و اگر روی گردانید من به راستی از عذاب روزی بزرگ بر شما بیم دارم» سوره هود، آیه ۳.</ref> از این دنیای خوب [[مادّی]] به متاع [[نیکو]] یاد شده است. برخی نیز متاع حسن را [[عمر]] دراز، [[قناعت]]، رها کردن [[مردم]] و روی‌آوری به [[خداوند]] در نتیجه [[آمرزش‌خواهی]] دانسته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۹، ص۵.</ref> در [[نقلی]]، [[حسن بصری]] اشخاصی را که از [[خشکسالی]]، [[فقر]] و [[تنگدستی]] و نداشتن فرزند [[رنج]] می‌بردند و برای رفع آن در پی راه حلّی بودند، به استغفار سفارش و به [[آیات]] {{متن قرآن|فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا}}<ref>«و گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده است» سوره نوح، آیه 10.</ref>، {{متن قرآن|ِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا}}<ref>«و ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید و آنگاه به سوی او توبه آورید تا از آسمان بر شما بارانی یکریز فرستد و شما را نیرو بر نیرو بیفزاید و گناهکارانه رو مگردانید» سوره هود، آیه 52.</ref>، {{متن قرآن|وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَارًا}}<ref>«و شما را با دارایی‌ها و پسران، یاوری کند و برایتان بوستان‌ها پدید آورد و جویبارها پدیدار گرداند» سوره نوح، آیه 12.</ref> استناد کرده است.<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۵۴۳.</ref>


==ضرورت استغفار==
==ضرورت استغفار==
۱۱۵٬۳۵۳

ویرایش