لشکر خدا در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

#{{متن قرآن|إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«اگر او را یاری ندهید بی‌گمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش می‌گفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با» سوره توبه، آیه ۴۰.</ref>.

#{{متن قرآن|لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئًا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ * ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ}}<ref>«بی‌گمان خداوند در نبردهایی بسیار و در روز (جنگ) «حنین» شما را یاری کرده است؛ هنگامی که فزونیتان شما را به غرور واداشت اما هیچ سودی برای شما نداشت و زمین با گستردگیش بر شما تنگ شد سپس با پشت کردن (به دشمن) واپس گریختید * آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است» سوره توبه، آیه ۲۵-۲۶.</ref>.

# [[امداد]] [[خداوند]] به محمدتوسط [[جنود الهی]] [[لشکریان]] نامرئی [[خدا]] و اعطای [[آرامش]] به وی در [[غار ثور]]: {{متن قرآن|فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا}}<ref>«اگر او را یاری ندهید بی‌گمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش می‌گفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با» سوره توبه، آیه ۴۰.</ref>.

# [[امداد]] رسانی [[لشکریان]] نامرئی [[خدا]] [[جنود الهی]] به [[پیامبر]] در [[جنگ حنین]]: {{متن قرآن|لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ}}<ref>«بی‌گمان خداوند در نبردهایی بسیار و در روز (جنگ) «حنین» شما را یاری کرده است؛ هنگامی که فزونیتان شما را به غرور واداشت اما هیچ سودی برای شما نداشت و زمین با گستردگیش بر شما تنگ شد سپس با پشت کردن (به دشمن) واپس گریختید» سوره توبه، آیه ۲۵.</ref> {{متن قرآن|وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا}}<ref>«آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است» سوره توبه، آیه ۲۶.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۴۲۵.</ref>

== معناشناسی ==

واژه [[جنود]] جمع جُنْد از ریشه "ج ـ ن ـ د" است. در لغت هر جمعیت متشکّل برای [[دفاع]] از هدفی یا شخصی و به قصد [[یاری]] و [[پشتیبانی]] را [[جند]] گویند،<ref> المصباح، ص ۱۱۱؛ التحقیق، ج ۲، ص ۱۱۹ ـ ۱۲۰، «جند».</ref>بنابراین تجمّع و [[نصرت]]، مقوّم‌های معنای جند هستند.<ref> مقاییس اللغه، ج ۱، ص ۴۸۵، «جند».</ref> [[لشکر]] و [[سپاه]] از مصادیق پر کاربرد این معنایند.<ref>لسان العرب، ج ۲، ص ۳۸۱؛ تاج العروس، ج ۴، ص ۴۰۲؛ لغت نامه، ج ۵، ص ۶۹۱۲، «جند».</ref> برخی واژه‌پژوهان جند را معرّب واژه [[ایرانی]] گُند به معنای سپاه و [[ارتش]] دانسته‌اند که مستقیماً یا از طریق زبان آرامی به [[زبان عربی]] رفته است؛<ref>واژه‌های دخیل، ص ۱۷۲.</ref> ولی به گفته برخی دیگر جند واژه‌ای [[عربی]] و از جَنَد به معنای [[زمین]] سخت سنگلاخ و صخره‌ای است و لشکر را نیز به اعتبار [[سختی]] آن جند نامیده‌اند.<ref>مفردات، ص ۲۰۷، «جند»؛ مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۶۱۶.</ref> [[قرآن کریم]] [[جنود الهی]] را مأمورانی می‌شناساند که آنچه را [[خدا]] [[اراده]] کند با [[فرمان تکوینی]] یا [[تشریعی]] او محقق می‌سازند. در ۸ [[آیه]] از [[قرآن]] با واژه‌های جند و جنود از این مأموران [[الهی]] نام برده شده {{متن قرآن|ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ}}<ref>«آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است» سوره توبه، آیه ۲۶.</ref>، {{متن قرآن|إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«اگر او را یاری ندهید بی‌گمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش می‌گفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با سپاهی که آنان را نمی‌دیدید پشتیبانی کرد و سخن کافران را فروتر نهاد و سخن خداوند است که فراتر است و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۴۰.</ref>،{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا}}<ref>«ای مؤمنان! نعمت خداوند را بر خویش به یاد آورید هنگامی که سپاهیانی بر شما تاختند و ما بر (سر) آنان بادی و (نیز) سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید فرستادیم و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست» سوره احزاب، آیه ۹.</ref> و... و در [[آیات]] پرشمار دیگر از مصادیق جنود الهی [[سخن]] به میان آمده است؛ مانند ترسی که [[خداوند]] در [[جنگ بدر]] در [[دل]] [[کافران]] افکند {{متن قرآن|إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که پروردگارتان به فرشتگان وحی می‌فرمود که من با شمایم پس مؤمنان را استوار دارید؛ من در دل کافران بیم خواهم افکند بنابراین، (با شمشیر) بر فراز گردن‌ها (شان/ بر سرشان) بزنید و دستشان را کوتاه کنید» سوره انفال، آیه ۱۲.</ref>.<ref>نمونه، ج ۲۳، ص ۴۹۷ ـ ۴۹۸.</ref> و آرامشی که در [[جنگ حنین]] {{متن قرآن|ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ}}<ref>«آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است» سوره توبه، آیه ۲۶.</ref> و دیگر موارد بر [[مؤمنان]] فرو فرستاد <ref> المیزان، ج ۹، ص ۲۲۷.</ref>.<ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]]، [[جنود الهی (مقاله)|مقاله «جنود الهی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰]].</ref>

== گستره جنود الهی ==

# تکرار برای تأکید است.<ref>فتح القدیر، ج ۵، ص ۵۵.</ref>

# با توجه به [[سیاق آیات]]، مقصود از جنود در مورد نخست، جنود [[رحمت]] و در مورد دوم جنود [[عذاب]] است.<ref> التفسیر الکبیر، ج ۲۸، ص ۷۱؛ تفسیر مراغی، ج ۲۶، ص ۸۷؛ المنیر، ج ۲۶، ص ۱۵۸.</ref>

# هر دو مورد برای [[تخویف]] و [[تهدید]] است؛ ولی اوّلی تهدید [[مشرکان قریش]] و دومی تهدید [[منافقان]] و سایر [[مشرکان]] است<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۱۷۶؛ المنیر، ج ۲۶، ص ۱۵۹.</ref>. در داستان [[هجرت پیامبر اکرم]] {{صل}} از [[مکه]] و پنهان شدن وی در [[غار ثور]] که [[دشمن]] در چند قدمی او بود نیز از [[تأیید]] [[پیامبر]] {{صل}} با جنود دیده نشدنی سخن به میان آمده است: {{متن قرآن|إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«اگر او را یاری ندهید بی‌گمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش می‌گفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با سپاهی که آنان را نمی‌دیدید پشتیبانی کرد و سخن کافران را فروتر نهاد و سخن خداوند است که فراتر است و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۴۰.</ref> بعضی از [[مفسران]] مقصود از این [[جنود]] دیده نشدنی را [[فرشتگان]] دانسته‌اند<ref>جامع البیان، ج ۱۰، ص ۹۶؛ روض الجنان، ج ۹، ص ۲۵۴؛ تفسیر قرطبی، ج ۸، ص ۱۴۹.</ref> که مانع شدند [[کافران]]، [[پیامبر]] {{صل}} را ببینند.<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص ۴۹؛ الجدید، ج ۳، ص ۳۳۹.</ref> برخی، مقصود از این جنود را فرشتگانی دانسته‌اند که در [[جنگ بدر]] و [[احزاب]] و [[حنین]] پیامبر {{صل}} را [[یاری]] دادند.<ref>روح المعانی، ج ۱۰، ص ۱۴۲.</ref> برخی، نیروهای خارج از حسّ [[بشر]] را که [[خداوند]] با آنها از پیامبر {{صل}} [[حمایت]] کرد نیز همچون فرشتگان از مصادیق جنود یادشده دانسته‌اند.<ref>من وحی القرآن، ج ۱۱، ص ۱۱۸.</ref> در [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ}}<ref>«و دوزخبانان را جز از فرشتگان نگماردیم و شمار آنان را جز آزمونی برای کافران قرار ندادیم تا اهل کتاب، یقین پیدا کنند و مؤمنان بر ایمان خود بیفزایند و اهل کتاب و مؤمنان، دچار تردید نشوند و سرانجام بیماردلان و کافران بگویند که خداوند از این مثل چه می‌خواهد؟ بدین‌گونه خداوند هر که را بخواهد در گمراهی وا می‌نهد و هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند و سپاه پروردگارت را کسی جز او نمی‌داند و این جز یادآوری برای آدمیان، نیست» سوره مدثر، آیه ۳۱.</ref> آمده است که جنود [[پروردگار]] را جز [[خدا]] کسی نمی‌داند: {{متن قرآن|وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ }}. بسیاری در [[تفسیر]] این آیه گفته‌اند: شمار [[جنود الهی]] به حدّی زیاد است که کسی جز خدا آن را نمی‌داند.<ref> جامع البیان، ج ۲۹، ص ۱۰۲؛ فتح القدیر، ج ۵، ص ۳۹۷؛ روح‌البیان، ج ۱۰، ص ۲۳۵.</ref> برخی ـ با توجه [[نقلی]] که می‌گوید: این آیه در پاسخ [[ابوجهل]] نازل شد که پس از [[نزول آیه]] {{متن قرآن|عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ}}<ref>«بر آن نوزده (نگهبان گمارده شده) است» سوره مدثر، آیه ۳۰.</ref> گفته بود: [[یاران محمد]] ۱۹ نفر بیشتر نیستند <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۸۷؛ کشف الاسرار، ج ۱۰، ص ۲۸۷.</ref> ـ با مرتبط دانستن این آیه با آیه {{متن قرآن|عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ}}<ref>«بر آن نوزده (نگهبان گمارده شده) است» سوره مدثر، آیه ۳۰.</ref> که بر پایه آن شمار نگهبانان [[آتش جهنم]] ۱۹ عدد است. گفته‌اند: نمی‌توان این تعداد را [[دلیل]] بر کم بودن جنود الهی پنداشت، زیرا هر یک از این ۱۹ [[خازن]] خود جنود بسیاری زیر [[فرمان]] دارند که شمار آنها را جز خدا کسی نمی‌داند.<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۸۷؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص ۷۱۳؛ تفسیر مراغی، ج ۲۹، ص ۱۳۷ ـ ۱۳۸.</ref> برخی گفته‌اند: کنه، کمیت و کیفیت [[جنود الهی]] را جز [[خدا]] نمی‌داند.<ref>کشف الاسرار، ج ۱۰، ص ۲۸۷؛ روح المعانی، ج ۲۹، ص ۲۲۰.</ref> از اطلاق [[علم]] [[نفی]] شده در [[آیه]] بر می‌آید که علم به [[حقیقت]]، ویژگی‌های [[آفرینش]]، شمار جنود الهی، کارهایی که می‌کنند و حکمت‌های دقیق در همه این موارد به [[خداوند]] اختصاص دارد<ref>المیزان، ج ۲۰، ص ۹۱.</ref>.<ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]]، [[جنود الهی (مقاله)|مقاله «جنود الهی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰]].</ref>

== [[پیروزی]] جنود الهی ==

[[خدای سبحان]] پس از اشاره به [[یاری]] شدن حتمی [[پیامبران]] {{عم}}، [[جند]] خویش را [[غالب]] دانسته است: {{متن قرآن| وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنصُورُونَ وَإِنَّ جُندَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ }}<ref>«و درباره بندگانی که فرستاده‌ایم، از سوی ما از پیش سخن رفته است که آنان یاری شده‌اند. و بی‌گمان تنها سپاه ماست که پیروز است» سوره صافات، آیه ۱۷۱-۱۷۳.</ref> مقصود از جند خدا در این آیه [[مؤمنان]] <ref>مجمع‌البیان، ج ۸، ص ۷۲۲؛ زادالمسیر، ج ۳، ص ۵۵۵؛ من هدی القرآن، ج ۱۱، ص ۲۹۷.</ref> یا [[رسولان الهی]] و پیروانشان <ref>فتح القدیر، ج ۴، ص ۴۷۷؛ روح البیان، ج ۷، ص ۴۹۷؛ المنیر، ج ۲۳، ص ۱۵۷.</ref> هستند. [[شاهد]] و مؤید این [[تطبیق]] آیاتی‌اند که [[ایمان]] را مایه [[برتری]] دانسته: {{متن قرآن|وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و سستی نورزید و اندوهگین مباشید که اگر مؤمن باشید شما برترید» سوره آل عمران، آیه ۱۳۹.</ref> و به غالب بودن [[حزب خدا]] که معنایی نزدیک به جند خدا دارد اشاره کرده: {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ}}<ref>«و هر کس سروری خداوند و پیامبرش و آنان را که ایمان دارند بپذیرد (از حزب خداوند است) بی‌گمان حزب خداوند پیروز است» سوره مائده، آیه ۵۶.</ref>.<ref> المیزان، ج ۱۷، ص ۱۷۷.</ref> و از [[غلبه]] حتمی [[رسولان]] خدا {{عم}} [[سخن]] می‌گویند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«ای مؤمنان! چون می‌خواهید با پیامبر رازگویی کنید پیش از رازگویی‌تان صدقه‌ای بپردازید، این برای شما بهتر و پاکیزه‌تر است ولی اگر (چیزی) نیابید بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مجادله، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ}}<ref>«ما پیامبران خویش و مؤمنان را در زندگی این جهان و در روزی که گواهان (به گواهی) برخیزند یاری می‌کنیم» سوره غافر، آیه ۵۱.</ref> غالب بودن مؤمنان به معنای غلبه آنان بر [[کافران]] با [[حجت]] و [[برهان]] و [[پیروزی در جنگ]] است.<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۶۷؛ زادالمسیر، ج ۳، ص ۵۵۵؛ التفسیر الکبیر، ج ۲۶، ص ۳۶۳.</ref> البته این غلبه و پیروزی تا زمانی است که آنها [[جنود]] خدا باشند؛ یعنی به [[فرمان الهی]] عمل و در [[راه]] او [[جهاد]] کنند؛ اما اگر تنها نام [[مؤمن]] را بر خود نهند و به مقتضای آن عمل نکنند، نباید به [[یاری]] و [[غلبه]] امیدی داشته باشند.<ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۱۷۸.</ref> از مصادیق غلبه [[سپاه]] [[الهی]] می‌توان این موارد را برشمرد:

# بادی که در [[جنگ احزاب]] به [[دستور خدا]] اردوگاه [[دشمنان اسلام]] را [[درهم]] ریخت {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا}}<ref>«ای مؤمنان! نعمت خداوند را بر خویش به یاد آورید هنگامی که سپاهیانی بر شما تاختند و ما بر (سر) آنان بادی و (نیز) سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید فرستادیم و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست» سوره احزاب، آیه ۹.</ref>.<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۱، ص ۲۰۳؛ تفسیر نور، ج ۹، ص ۳۳۵.</ref>

# پرندگان [[ابابیل]] که [[لشکر]] [[ابرهه]] را نابود کرده، مانع ویرانی [[کعبه]] شدند. {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ}}<ref>«آیا ندیدی پروردگارت با پیلسواران چه کرد؟ آیا نیرنگ آنان را بیرنگ نکرد؟ و بر (سر) ایشان پرندگانی دسته‌دسته فرستاد. که بر آنان سنگریزه‌هایی از گلسنگ فرو می‌افکندند. پس (خداوند) آنها را چون کاهبرگی نیم جویده کرد» سوره فیل، آیه ۱-۵.</ref>.<ref>البلاغ، ج ۱، ص ۶۰۱.</ref> [[شکست]] ظاهری و مقطعی [[مؤمنان]] در برخی از [[جنگ‌ها]] منافاتی با مضمون [[آیات]] فوق ندارد، زیرا گاه [[شکست]] ظاهری در [[حقیقت]] [[پیروزی]] است، چنان که [[امام حسین]] {{ع}} و یارانش با [[شهادت]] خویش به [[هدف]] نهایی خود یعنی [[رسوایی]] [[بنی‌امیه]] و [[نجات]] [[اسلام]] از [[سقوط]] و بنیان گذاردن [[مکتب]] [[آزادگی]] رسیدند<ref>نمونه، ج ۱۹، ص ۱۸۹؛ ج ۲۳، ص ۴۶۶ - ۴۶۷.</ref> و نیز پیروزی نهایی از آن مؤمنان است<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۶۷.</ref>.<ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]]، [[جنود الهی (مقاله)|مقاله «جنود الهی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰]].</ref>

== ماموریت‌های سپاه [[فرشتگان]] ==

# در جنگ احزاب [[مدینه]] [[محاصره]]<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۵۳۱ ـ ۵۳۲.</ref> و چنان اوضاع دشوار شد که [[رزمندگان]] اسلام به [[خدا]] گمان‌هایی نابجا بردند: {{متن قرآن|إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا}}<ref>«هنگامی که از فراز و فرودتان بر شما تاختند و آنگاه که چشم‌ها کلاپیسه شد و دل‌ها به گلوها رسید و به خداوند گمان‌ها (ی نادرست) بردید؛» سوره احزاب، آیه ۱۰.</ref> در چنین اوضاعی [[خداوند]] فرشتگان<ref> جامع البیان، ج ۲۱، ص ۸۱؛ التبیان، ج ۸، ص ۳۲۰؛ الکشاف، ج ۳، ص ۵۲۶.</ref> را به یاری مؤمنان فرستاد: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا}}<ref>«ای مؤمنان! نعمت خداوند را بر خویش به یاد آورید هنگامی که سپاهیانی بر شما تاختند و ما بر (سر) آنان بادی و (نیز) سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید فرستادیم و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست» سوره احزاب، آیه ۹.</ref> و بر پایه برخی نقل‌ها: فرشتگان میخ‌های خیمه‌های [[کافران]] را کنده، طناب‌های آنها را می‌بریدند و [[آتش]] آنان را خاموش و دیگ‌هایشان را واژگون می‌کردند <ref> تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص ۹۴ ـ ۹۵؛ فتح القدیر، ج ۴، ص ۳۰۵؛ روح المعانی، ج ۲۲، ص ۲۳۶.</ref> و [[روحیه]] [[مسلمانان]] را قوت بخشیده، [[کافران]] را می‌ترساندند.<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۵۳۲.</ref>

# در [[جنگ حنین]]، مسلمانان به پرشمار بودن خویش دلخوش شدند؛ اما این [[کثرت]] افراد برایشان سودی نداشت و [[زمین]] با همه فراخی بر آنان تنگ شد؛ به گونه‌ای که مأمنی نمی‌یافتند تا بدانجا بگریزند، پس به [[دشمن]] پشت کرده، [[شکست]] خوردند: {{متن قرآن|لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئًا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ}}<ref>«بی‌گمان خداوند در نبردهایی بسیار و در روز (جنگ) «حنین» شما را یاری کرده است؛ هنگامی که فزونیتان شما را به غرور واداشت اما هیچ سودی برای شما نداشت و زمین با گستردگیش بر شما تنگ شد سپس با پشت کردن (به دشمن) واپس گریختید» سوره توبه، آیه ۲۵.</ref>.<ref> التبیان، ج ۵، ص ۱۹۷ ـ ۱۹۸.</ref> پس از آن [[خداوند]] [[آرامش]] را بر [[پیامبر]] و [[مؤمنان]] فرو فرستاد و آنان را با [[فرشتگان]]<ref>جامع البیان، ج ۱۰، ص ۷۴؛ تفسیر ثعلبی، ج ۵، ص ۲۶؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۱۳.</ref> [[یاری]] داد تا اینکه به [[جنگ]] بازگشتند و بر کافران [[پیروز]] شدند: {{متن قرآن|ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ}}<ref>«آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است» سوره توبه، آیه ۲۶.</ref> خلاصه آنکه در [[جنگ‌های صدر اسلام]] فرشتگان به [[فرمان الهی]] [[رزمندگان]] را [[استوار]] می‌ساختند: {{متن قرآن|إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که پروردگارتان به فرشتگان وحی می‌فرمود که من با شمایم پس مؤمنان را استوار دارید؛ من در دل کافران بیم خواهم افکند بنابراین، (با شمشیر) بر فراز گردن‌ها (شان/ بر سرشان) بزنید و دستشان را کوتاه کنید» سوره انفال، آیه ۱۲.</ref> و گاهی در کنار آنان با کافران می‌جنگیدند<ref>زبدة التفاسیر، ج ۳، ص ۱۸؛ تفسیر قاسمی، ج ۵، ص ۲۶۵؛ المیزان، ج ۹، ص ۲۲.</ref> این یاری رسانی، مژده‌ای برای مسلمانان و نیز آرامبخش دل‌های ایشان بود: {{متن قرآن|وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ}}<ref>«و خداوند آن را جز مژده‌ای برای شما قرار نداد و (آنان را فرستاد) تا دل‌هاتان بدان آرام یابد و یاری جز از سوی خداوند پیروزمند فرزانه نیست» سوره آل عمران، آیه ۱۲۶.</ref> گفتنی است که در [[آیات]] {{متن قرآن|وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ}}<ref>«و ما پس از وی از آسمان بر قوم او هیچ سپاهی فرو نفرستادیم و بنای فرستادن هم نداشتیم» سوره یس، آیه ۲۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ}}<ref>«(عذاب آنان) جز یک بانگ آسمانی نبود که ناگاه همه (با آن) خاموش شدند» سوره یس، آیه ۲۹.</ref> با اشاره به اینکه فرشتگان [[جنود الهی]] هستند، درباره نابودی یکی از [[اقوام]] [[کافر]] آمده است که خداوند برای نابود کردن آنان سپاهی از [[آسمان]] نفرستاد، بلکه آنها تنها با فریادی نابود شدند. زیرا نابودی ایشان بر [[خداوند]] آسان بود و به فروفرستادن [[سپاه]] [[فرشتگان]] از [[آسمان]] نیازی نبود تا با آنان بجنگند و نابودشان کنند <ref> الکاشف، ج ۶، ص ۳۱۲؛ الجدید، ج ۶، ص ۱۶؛ المیزان، ج ۱۷، ص ۸۰.</ref>.<ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]]، [[جنود الهی (مقاله)|مقاله «جنود الهی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰]].</ref>

* [[لشکر سفیانی]]

* [[لشکر اسامه]]

* [[لشکر شیطان]]

== منابع ==

# [[پرونده:000052.jpg|22px]] [[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]]، [[جنود الهی (مقاله)|مقاله «جنود الهی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰''']]

== پانویس ==

{{پانویس}}

[[رده:اصطلاحات قرآنی]]