←مقدمه
(←مقدمه) |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تفسیر | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
[[معتزله]] یکی از | [[معتزله]] یکی از فرقههای کلامی است که در اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری در عصر [[اموی]] پیدا شد. [[رئیس]] این [[فرقه]]، [[واصل بن عطاء]] است. | ||
اصول و مبانی [[اعتقادی]] معتزله عبارتند از: [[توحید]]؛ [[عدل]]؛ | اصول و مبانی [[اعتقادی]] معتزله عبارتند از: [[توحید]]؛ [[عدل]]؛ وعد و وعید؛ [[امر به معروف و نهی از منکر]]؛ منزلة بین المنزلتین (یعنی مرتکب کبیره، نه [[مؤمن]] است و نه [[کافر]]. بهخلاف [[مرجئه]] که او را مؤمن میدانند و به خلاف [[خوارج]] که او را کافر میخوانند). | ||
معتزله برای [[اثبات]] [[عقاید]] خود و ردّ [[ادله]] | معتزله برای [[اثبات]] [[عقاید]] خود و ردّ [[ادله]] مخالفان، [[تفسیر قرآن]] را با مهارت خاصی به [[حاکمیت]] [[عقل]] پیوند زدند؛ تاجایی که گاهی [[روایات]] صحیح را نادیده میگرفتند؛ یعنی هرجا بین عقل و نقل تعارضی بهوجود میآمد، اگر نمیتوانستند برای نقل تأویلی بیابند، آن را ردّ میکردند. | ||
معتزله در تفسیر قرآن همه آرای خود را صحیح میدانستند و بنا به دیدگاه [[اجتهادی]] خود آنجا که از یک [[آیه]] احتمالهای مختلفی به | معتزله در تفسیر قرآن همه آرای خود را صحیح میدانستند و بنا به دیدگاه [[اجتهادی]] خود آنجا که از یک [[آیه]] احتمالهای مختلفی به ذهن میرسید، همه آنها را موافق [[اجتهاد]] صحیح میشمردند. در [[حقیقت]]، [[رسالت]] [[تفسیر]] در پپشگاه معتزله، [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]] است که با عقاید آنان سازگار نیست. | ||
معتزله گاهی برای توجیه عقایدشان قرائت مشهور را رها کرده، به قرائت شاذ روی آوردند، چنان که در قول [[خداوند]] {{متن قرآن|وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا}}<ref> | معتزله گاهی برای توجیه عقایدشان قرائت مشهور را رها کرده، به قرائت شاذ روی آوردند، چنان که در قول [[خداوند]] {{متن قرآن|وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا}}<ref>«موسی با خداوند بیمیانجی سخن گفت» سوره نساء، آیه ۱۶۴.</ref> برای [[تنزیه]] [[خدا]] [[الله]] را به [[فتح]] میخوانند و [[موسی]] را، با تقدیر ضمه، فاعل تلقی میکردند تا فاعل تکلم موسی باشد، نه الله<ref>گلدتسیهر، ایگناتس، مذاهب التفسیر الاسلامی، صفحه (۱۲۱-۱۹۹)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر والمفسرون، جلد۱، صفحه ۳۶۷؛ جوینی، مصطفی الصاوی، مناهج فی التفسیر، صفحه ۱۰۷؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن، صفحه (۴۳۳-۴۴۷)؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، صفحه ۲۹۴؛ جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیر قرآن کریم، صفحه (۱۵۶-۱۶۴).</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۸۳۴.</ref> | ||
==مفسّران معتزله== | == مفسّران معتزله == | ||
«معتزله» فرقهای از مسلمانان پیرو واصل بن عطا هستند که به آزادی اراده و اختیار یا تفویض معتقدند. برخی از معتزله که به تفسیر قرآن همت گماشتهاند عبارتند از: | «معتزله» فرقهای از مسلمانان پیرو واصل بن عطا هستند که به آزادی اراده و اختیار یا تفویض معتقدند. برخی از معتزله که به تفسیر قرآن همت گماشتهاند عبارتند از: | ||
#[[ابوبکر احمد بن علی رازی جصاص]]، از علمای حنفی مذهب صاحب [[تفسیر احکام القرآن (کتاب)|تفسیر احکام القرآن]]؛ | # [[ابوبکر احمد بن علی رازی جصاص]]، از علمای حنفی مذهب صاحب [[تفسیر احکام القرآن (کتاب)|تفسیر احکام القرآن]]؛ | ||
#قاضی [[عبدالجبار همدانی معتزلی]] از علمای شافعی مذهب و صاحب تفسیر [[تنزیه القرآن عن المطاعن (کتاب)|تنزیه القرآن عن المطاعن]]؛ | # قاضی [[عبدالجبار همدانی معتزلی]] از علمای شافعی مذهب و صاحب تفسیر [[تنزیه القرآن عن المطاعن (کتاب)|تنزیه القرآن عن المطاعن]]؛ | ||
#[[محمود بن عمر بن محمد بن احمد خوارزمی زمخشری]] مشهور به [[زمخشری]]، از علمای حنفی مذهب و نگارنده [[الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه | # [[محمود بن عمر بن محمد بن احمد خوارزمی زمخشری]] مشهور به [[زمخشری]]، از علمای حنفی مذهب و نگارنده [[الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل]] | ||
#[[ابوالحسن علی بن محمد بن حبیب ماوردی بصری]]، از علمای شافعی مذهب معتزله، صاحب تفسیر [[النکت و العیون (کتاب)|النکت و العیون]] معروف به «[[تفسیر ماوردی]]»؛ | # [[ابوالحسن علی بن محمد بن حبیب ماوردی بصری]]، از علمای شافعی مذهب معتزله، صاحب تفسیر [[النکت و العیون (کتاب)|النکت و العیون]] معروف به «[[تفسیر ماوردی]]»؛ | ||
#[[قاسم بن خلیل دمشقی]]، صاحب کتاب [[تفسیر القرآن (کتاب)|تفسیر القرآن]]؛ | # [[قاسم بن خلیل دمشقی]]، صاحب کتاب [[تفسیر القرآن (کتاب)|تفسیر القرآن]]؛ | ||
#[[ابوسعید محسن بن محمد بن کرامه | # [[ابوسعید محسن بن محمد بن کرامه جشمی]] معروف به «[[حاکم جشمی]]»، صاحب تفسیر [[التهذیب فی تفسیر القرآن (کتاب)|التهذیب فی تفسیر القرآن]]<ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، صفحه ۸۳۴؛ جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیر قرآن کریم، صفحه ۱۶۴.</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۴۵۴۱.</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۱۳۰: | خط ۱۲۸: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:تفسیر]] | [[رده:تفسیر]] | ||