←منابع
(←مقدمه) |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهرهای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب میکند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهرهای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[مهدی علیزاده|علیزاده]] و [[مهدی احمدپور|احمدپور]]، [[اخلاق - علیزاده و احمدپور (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref> | واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهرهای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب میکند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهرهای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[مهدی علیزاده|علیزاده]] و [[مهدی احمدپور|احمدپور]]، [[اخلاق - علیزاده و احمدپور (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref> | ||
این واژه جمع خَلق و [[خُلق]] و به معنای [[سجیه]]، طبع و [[عادت]] است. واژه خُلق و خَلق در اصل از یک ریشهاند، اما با این تفاوت که خَلق مربوط به هیئات، صفات و اشکال و صورتهای ظاهری و [[جسمانی]] است که با [[قوه]] [[بینایی]] قابل [[درک]] است و خُلق و خُلُق نیز مربوط است به صورت [[باطنی]] [[انسان]]، یعنی به [[نفس آدمی]] و اوصاف و ویژگیهای مختص به آن<ref>الطریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۲.</ref>. در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است: | |||
{{متن قرآن|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>. | |||
{{متن قرآن|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>. | |||
واژه خَلاق نیز که در قرآن کریم آمده، از همین ریشه و به معنای فضیلتی است که انسان به وسیله [[خُلق و خوی]] [[نیکو]] کسب میکند<ref>راغب اصفهانی، مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: | |||
{{متن قرآن|…وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«... و آنان را در جهان واپسین بهرهای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>. | |||
واژه اخلاق در اصطلاح به آن دسته از ویژگیها، کیفیات و مَلَکات [[نفسانی]] اطلاق میشود که به وسیله آنها، [[افعال]] [[آدمی]] با [[سهولت]] و آسانی صادر میشود. [[خواجه نصیرالدین طوسی]] در تعریف اخلاق چنین گفته است: | |||
خُلق ملکهای بود که نفس را مقتضی سهولت صدور فعلی بود از او، بیاحتیاج تفکری و رؤیتی<ref>طوسی، اخلاق ناصری، فصل اول از قسمت دوم، ص۶۴.</ref>. | |||
بدین ترتیب، [[اخلاق]] به آن دسته از صفات [[نفسانی]] میگویند که بر اثر عواملی همچون تکرار فعل، حصول [[معرفت]] و [[بصیرت]] لازم، [[تأمل]] و [[تفکر]] و یا [[عنایات الهی]]، آن چنان [[ثبات]] و استمرار یابند که به آسانی قابل زوال نباشند. در [[علم]] [[فلسفه]]، از این گونه صفات نفسانی به «[[ملکه]]» و از صفات نفسانی که زودگذرند، به «[[حال]]» تعبیر میشود<ref>طباطبایی، نهایة الحکمة، فصل ۱۵ از مباحث مقولات عشر، ص۱۰۷.</ref>. پا برجا و ثابت بودن [[ملکات اخلاقی]] در [[نفس انسانی]] موجب میشود که [[انسان]]، [[افعال اخلاقی]] را به آسانی و بدون نیاز به تأمل و تفکر انجام دهد و حال آنکه صفات متغیر هیچگاه منشأ یک عمل [[اخلاقی]] نمیشوند. | |||
در تعریفی که گذشت، اخلاق همان [[ملکات]] درونی و نفسانی است که منشأ [[افعال]] بیرونی میشود. اما گاه واژه اخلاق به هر کاری که متصف به حسن یا [[قبح]] بوده و صاحب آن [[مستحق مدح]] یا [[ذم]] باشد نیز اطلاق گردیده است، حتی اگر هنوز به صورت صفتی ثابت نباشد. | |||
بر پایه این دو تعریف، اخلاق هم شامل ملکات یا افعال [[نیک]] و حَسَن میشود و هم ملکات و افعال بد و [[قبیح]] را در بر میگیرد. اما گاه در یک اصطلاح ثانوی، اخلاق تنها به افعال نیک اطلاق میشود که بر این مبنا، فعل غیر اخلاقی، یعنی فعل [[زشت]] و [[مذموم]]<ref>بنگرید به: مصباح یزدی، دروس فلسفه اخلاق، ص۹ و ۱۰.</ref>. | |||
سخن آخر اینکه بین دو واژه «اخلاق» و «[[تربیت]]» تفاوتی وجود دارد: در مفهوم تربیت، [[قداست]] نیست؛ بدین بیان که تربیت یک فرد جانی در جهت [[جنایت]] را تربیت، و به تربیت حیوانات نیز تربیت گویند. اما در مفهوم اخلاق، نوعی قداست نهاده شده و به همین رو این کلمه را درباره حیوانات به کار نمیبرند؛ چنان که معمولاً [[حرکت]] به سوی [[بدی]] و [[زشتی]] و جنایت را نیز عمل اخلاقی نمینامند، هرچند در مفهوم لغوی [[اخلاق]]، نوعی اطلاق نسبت به [[صفات نیک]] و بد نهفته است<ref>بنگرید به: مطهری تعلیم و تربیت در اسلام، ص۹۵.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)|سیره اخلاقی پیامبر اعظم]]، ص ۴۰.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۱۶: | خط ۳۰: | ||
# [[پرونده:IM009731.jpg|22px]] [[ مهدی علیزاده|علیزاده]] و [[مهدی احمدپور|احمدپور]]، [[اخلاق - علیزاده و احمدپور (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۱''']] | # [[پرونده:IM009731.jpg|22px]] [[ مهدی علیزاده|علیزاده]] و [[مهدی احمدپور|احمدپور]]، [[اخلاق - علیزاده و احمدپور (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۱''']] | ||
# [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[محسن جوادی|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']] | # [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[محسن جوادی|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']] | ||
# [[پرونده:10109419.jpg|22px]] [[محمد رضا جباری|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)|'''سیره اخلاقی پیامبر اعظم''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||