روز در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[قرآن]] در بیان شاهکار [[خلقت]] روز و شب به [[سودمندی]] آنها اشاره می‌کند و [[مردم]] را به [[تفکر]] در [[عظمت]] آنها فرامی‌خواند و از راه سؤال که برای [[بیدار]] کردن [[وجدان]] خفته غافلان است، از آنان می‌پرسد که اگر [[نعمت]] شب به [[تنهایی]] بود، [[انسان]] همیشه در [[تاریکی]] به سر می‌برد؛ یا چنانچه همیشه روز بود و شبی در کار نبود تا انسان [[استراحت]] کند، چه رخ می‌داد!<ref>{{متن قرآن|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِيَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ * قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ}} «بگو: آیا اندیشیده‌اید که اگر خداوند، شب را تا روز رستخیز برای شما جاودان کند کدام خدا جز خداوند برایتان روشنایی می‌آورد؟ پس آیا نمی‌شنوید؟ * بگو: آیا اندیشیده‌اید که اگر خداوند، روز را تا روز رستخیز برای شما جاودان کند، کدام خدا جز خداوند برایتان شبی می‌آورد تا در آن آرامش گیرید؟ پس آیا نمی‌بینید؟» سوره قصص، آیه ۷۱-۷۲.</ref> دقت کننده در این سؤال جز اعتراف به [[قدرت خدا]] و [[یگانگی]] وی چاره‌ای ندارد<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص۴۵۴.</ref>. در ادامه این [[آیات]]، [[آفرینش]] شب و [[روز]] را از [[نعمت]]، [[احسان]] و [[رحمت خدا]] به [[بندگان]] برمی‌شمرد.<ref>{{متن قرآن|وَمِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}} «و از بخشایش اوست که شب و روز را برایتان پدید آورد تا در شب آرام گیرید و (روز) از بخشش وی، (روزی خویش) بجویید و باشد که سپاس گزارید» سوره قصص، آیه ۷۳.</ref> رمز [[رحمت]] بودن آفرینش شب و روز در این است که اگر شب و روزی در کار نبود، [[نظام خلقت]] در [[جهان]] ماده به هم می‌خورد<ref>روح البیان، ج ۶، ص۴۲۷؛ فی ظلال القرآن، ج ۵، ص۲۷۰۸؛ مخزن العرفان، ج ۹، ص۴۴۲.</ref>. بر همین پایه، در برخی دیگر از آیات، روز را پدیده‌ای مسخر [[انسان]] می‌شناساند. [[قرآن کریم]] بارها کنار دیگر پدیده‌های طبیعی، روز و شب را در [[تسخیر]] انسان و در جهت [[خدمت]] به او معرفی می‌کند. این مطلب در [[آیات قرآن]] با بیان برخی ویژگی‌های روز یاد شده است. آیاتی، از مبصر و روشنی‌بخش بودن روز یاد می‌کنند. در ۴۷ فرقان<ref>{{متن قرآن|وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ لِبَاسًۭا وَٱلنَّوْمَ سُبَاتًۭا وَجَعَلَ ٱلنَّهَارَ نُشُورًۭا}} «و اوست که شب را برای شما (چون) بالاپوش و خواب را مایه آسایش و روز را انگیختنی (برای جنب و جوش) قرار داد» سوره فرقان، آیه ۴۷.</ref> از نشور و مایه [[حرکت]] و [[حیات]] بودن روز، و در ۱۱ [[نبأ]]<ref>{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا ٱلنَّهَارَ مَعَاشًۭا}} «و روز را زمان (تلاش برای) معاش نهادیم؛» سوره نبأ، آیه ۱۱.</ref> از معاش و مایه [[زندگی]] و تکاپو بودن روز سخن می‌رود؛ همچنین [[آیه]] ۱۲ [[اسراء]]<ref>{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ ءَايَتَيْنِ فَمَحَوْنَآ ءَايَةَ ٱلَّيْلِ وَجَعَلْنَآ ءَايَةَ ٱلنَّهَارِ مُبْصِرَةًۭ لِّتَبْتَغُوا۟ فَضْلًۭا مِّن رَّبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا۟ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلْحِسَابَ وَكُلَّ شَىْءٍۢ فَصَّلْنَـٰهُ تَفْصِيلًا}} «و شب و روز را دو نشانه قرار دادیم آنگاه نشانه شب را زدودیم و نشانه روز را روشنی بخش آوردیم تا بخششی از پروردگارتان بجویید و شمارگان سال‌ها و حساب را بدانید و هر چیز را نیک روشن داشته‌ایم» سوره اسراء، آیه ۱۲.</ref> تعیین [[حساب]] ماه و سال را با [[روز]] و شب بیان می‌کند. برخی از [[مفسران]] معاصر در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند که با محو شب و [[روشنگری]] روز، شمار سال‌ها را بدانید، یکی از روزها را واحد قرار داده و دیگر ایام را به آن گره بزنید و از این راه حساب وقت‌ها و موعدها را بدانید<ref>المیزان، ج ۱۳، ص۵۱.</ref> در پاره‌ای [[آیات]]، روز پدیده‌ای با مقدار مشخص یاد شده است. [[خدا]] روز و شب را بر اساس [[نظام]] دقیقی آفرید و قلمرو هر یک مشخص است<ref>التبیان، ج ۸، ص۴۶۰.</ref> و هیچ‌گاه از مقدار خود [[تجاوز]] نمی‌کند: {{متن قرآن|لَا ٱلشَّمْسُ يَنۢبَغِى لَهَآ أَن تُدْرِكَ ٱلْقَمَرَ وَلَا ٱلَّيْلُ سَابِقُ ٱلنَّهَارِ وَكُلٌّۭ فِى فَلَكٍۢ يَسْبَحُونَ}}<ref>«نه در خور خورشید است که به ماه رسد و نه شب بر روز پیشی می‌گیرد و هر یک در سپهری شناورند» سوره یس، آیه ۴۰.</ref> در روایاتی از [[امام صادق]]، [[امام باقر]] و [[امام رضا]]{{عم}} با [[استدلال]] به این [[آیه شریفه]]، [[خلقت]] روز پیش از شب بیان شده است<ref>کنز الدقائق، ج ۱۱، ص۸۱.</ref>. همه اینها به گونه‌ای بیانگر [[آیات الهی]] و [[رحمت خدا]] بر بندگانش هستند.<ref>[[سید سجاد طباطبایی‌نژاد|طباطبایی‌نژاد، سید سجاد]]، [[روز (مقاله)|مقاله «روز»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۱۰۸.</ref>.

== منابع ==