←تلمیحات غدیری و علوی
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== {{پانویس}} +==پانویس== {{پانویس}} )) |
|||
| (۱۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | |||
| موضوع مرتبط = شیعه | |||
| عنوان مدخل = | |||
| مداخل مرتبط = | |||
| پرسش مرتبط = شیعه (پرسش) | |||
}} | |||
'''ادبیات'''، به عنوان یک زبان براى انتقال [[فکر]] و [[دفاع]] از یک [[حقیقت]] یا نشر یک [[باور]]، در نگاه [[شیعه]] از صبغه و ویژگى [[تعهد]] و مکتبى بودن برخوردار است و [[شاعر]] و ادیب شیعى، آن را به عنوان سلاحى در [[دفاع از حق]] یا [[تبلیغ]] [[ایمان]] یا افشاى [[ظلم]] و برانگیختن [[مظلوم]] بهکار مىبرد. قالبهاى مختلفى که ادبیات شیعى دارد، به تناسب [[زمان]] و زمینه و موضوع، فرق مىکند. | |||
== مقدمه == | |||
از آنجاکه [[تشیع]]، یک مرام و [[مکتب]] است، بخشى از ادبیات شیعى در مسیر [[احتجاجها]] و مناظرات تجلّى مىکند و از آنجا که تشیع، پیروى [[امامان معصوم]] است و [[اسوه]] قرار دادن [[اهل بیت پیامبر]] و سرلوحۀ عمل خویش، بخشى از ادبیات شیعى نیز به ذکر [[مناقب]] و [[فضایل]] [[خاندان عصمت]] مىپردازد. و از آنجا که پس از [[رسول خدا]]{{صل}} به [[اهل بیت]] ستمهاى بسیار شده و صحنههاى خونین [[مظلومیت]] آنان انکارناپذیر است، یکى از محورهاى این ادبیات نیز مرثیهها و سوگ سرودهها و افشاى جنایات [[امویان]] و [[عباسیان]] و بیان وقایع [[عاشورا]] و شهادتهاى [[معصومین]] است. [[تهمتها]] و افتراهایى که علیه شیعه همیشه وجود داشته، [[شاعران]] را به پاسخگویى واداشته است. پس بخشى از ادبیات شیعى هم ادبیات دفاعى و نفى افتراها و افشاى دروغهاست. شاعران برجستهاى که در طول [[تاریخ]] به خطّ اهل بیت جلوه و تابندگى دادهاند، ادبیات شیعى را ماندگار و درخشان ساخته و از نظر شکلى نیز بر غناى ادبیات افزودهاند. مضمون ادبیات شیعى، مضمونى اعتقادى، موضعى، ولایى و حاوى فضایل، مناقب، [[معجزات]]، [[مدایح]] و مراثى اهل بیت پیامبر و دفاع از حقیقت [[غدیر]] و خطّ [[امامت]] و [[ولایت]] است، هم برخوردار از سوز است، هم [[شور]]. گنجاندن مناقب این [[خاندان]] در اشعار، از تعهّدهاى شعرى شاعران شیعى است. ازاینرو [[شاهد]] تضمین [[آیات]] و [[روایات]] فراوانى در اینگونه اشعاریم که دربارۀ [[مقام]] و [[منزلت]] [[آل اللّه]] است و مدایح، مراثى، تعزیهها و منقبتسرایى، بخش عمدهاى از اشعار شیعى را تشکیل مىدهد. بخش دیگر، به خاطر فشارهاى بنىامیه و بنى عباس، روحى حماسى و ضد [[ظلم]] پیدا کرده است و درست گفتهاند که: در [[حقیقت]] [[ادب]] [[شیعه]]، در لفظ و معنى پیرو [[کلام]] على{{ع}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} بوده و بر محور خونخواهى و [[انتقام]] از [[ستمکاران]] و [[انتظار]] بهبود و [[فرج]] و [[اطمینان]] از آیندۀ بهتر است... [[شاعران]] شیعه از این حربۀ [[قاطع]] ([[شعر]]) براى توجیه [[افکار]] عمومى و [[تبلیغ]] [[تشیع]] و [[تشویق]] [[شیعیان]] و نقد مخالفان و تحریکات سیاسى و [[خلق]] شعارهاى دلخواه، حدّاکثر استفاده را به عمل آورده و همواره با شعر خود، جنبشهاى قومى و انقلابهاى مذهبى و سیاسى را رهبرى مىکردند.<ref>دائرة المعارف تشیّع، ج ۲ ص۳۶</ref> پس [[ادبیات]] شیعى، اشعارى هدفمند، مکتبى، آیینى و بیانگر [[اعتقادات]] سیاسى و ولایى با طرح مسأله [[خلافت]] [[اهل بیت]] و برترى آنان براى رهبرى و نقد [[غصب خلافت]] و پرداختن به [[معارف]] و [[مصائب]] و [[مناقب اهل بیت]] است. چنین ادبیاتى هنوز هم تداوم دارد و هرزمان به نوعى جوهر شیعى خود را بروز داده است<ref>در زمینۀ ادبیات [[شیعى]] از جمله ر.ک: ادب الشیعه، عبد الحسیب طه حمیده، الأدب فى ظل التشیّع، عبد اللّه نعمه</ref>.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۷.</ref> | |||
== | == شعر شیعی == | ||
از آنجا که [[غدیر خم]] و [[ولایت]] [[علوی]] سرچشمۀ جوشش غدیریههای [[شیعی]] است و از آنجا که [[امامت]] [[امام علی|امیر مؤمنان]] {{ع}}، نشان [[کمال دین]] و ارائۀ الگوی [[شایسته]] برای [[هدایت]] [[جامعه]] است، [[شاعران]] [[شیعه]] نیز همین جوهرۀ [[ناب]] را در سرودههای آیینی خود بر محور [[ولایت]] مطرح کرده و [[فرهنگ]] [[غنی]] "شعر شیعی" را بنیاد نهادهاند. شعر شیعی نشأت گرفته از باورهای [[ناب]] معتقدان به [[ولایت]] [[امام علی|علی بن ابی طالب]] است و آبشخور آن [[غدیر]] است، با پیشینهای درخشان و پیشکسوتانی نامور و محتوایی [[غنی]] و متأثّر از [[آیات]] [[قرآن]] و [[معارف]] [[اهل بیت]] و سرشار از اشارات [[قرآنی]] و [[حدیثی]] به [[مناقب]] [[صاحب ولایت]]. شعر شیعی هم بعد مدیحه دارد هم مرثیه و هم [[حماسه]]. بارزترین شاخصۀ شعر شیعی، پرداختن به مسأله [[امامت اهل بیت]] و [[هدایتگری]] [[خاندان]] [[عصمت]] و احیای یاد مظلومیّتهای [[خاندان رسالت]] و افشای جنایات [[ظالمان]] نسبت به دودمان [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]] {{صل}} است. ازاین رو در آیینۀ شعر شیعی، تصویری از [[فضیلتها]]، [[پاکیها]]، [[مبارزات]] حقطلبانه، [[مظلومیّت]] [[عترت]] و حماسۀ [[عاشورا]] و [[غدیر]] دیده میشود. از آنجا که [[حقیقت]] [[تشیّع]]، ریشهدار و ماندگار است شعر شیعی نیز جاویدان و فروغبخش و حرکتساز است و گنجینهای از [[علوم]] و [[معارف]] [[اهل]] بیتی و [[قرآنی]] است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۳۴۰.</ref>. | |||
== تلمیحات غدیری و علوی == | |||
تأثیر [[آیات]] و [[روایات]] بر ادبیات فارسی بسیار است. آیات و احادیثی که دربارۀ [[امامت]]، [[غدیر خم]]، [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} و [[فضایل]] و [[مناقب]] اوست، به صورت اشاره در متون ادبی ([[شعر]] و نثر) به کار رفته است. صنعت ادبی "تلمیح" آن است که در شعر، با آوردن کلماتی به یک [[آیه]]، [[حدیث]]، واقعۀ [[تاریخی]] یا [[اساطیر]]، اشارهای ضمنی شود و تعبیر بهکار رفته به نوعی ناظر به آن داستان یا [[کلام]] باشد.<ref>تلمیح یعنی به گوشۀ چشم اشارهکردن و در اصطلاح بدیع آن است که گوینده، در ضمن کلام به داستانی یا مثلی یا آیه و حدیثی معروف اشاره کند، مثل این شعر حافظ که اشاره به حادثه سرد شدن آتش بر ابراهیم دارد: یا رب این آتش که در جان من است سرد کن آنسان که کردی بر خلیل (فنون بلاغت، همایی، ص۳۲۸)</ref> ازاینرو [[تلمیحات غدیری و علوی]]، اشاراتی به آیات و [[احادیث]] حاوی مناقب [[امیر المؤمنین]] یا رخدادهایی است که دربارۀ آن [[امام]] است. برشمردن اینگونه تلمیحات و توضیح اشاره در هرکدام، به درازا میکشد. برخی از اوصاف و [[القاب حضرت علی]]{{ع}} نیز برخوردار از صنعت تلمیح است: تنها چند مورد از آنها یاد میشود. [[ساقی کوثر]]، شاه دلدلسوار، خانهزاد [[حق]]، نگین [[کعبه]]، تاج إنّما، شه امکان، [[باطن]] إنّا هدیناه السّبیل، لسان [[اللّه]]، انیس چاه، [[حصن]] تولاّ، [[قرآن ناطق]]، درگه علم نبی، ضارب سیفین و طاعن رمحین، گوهر صدف کعبه، [[پادشاه]] لو [[کشف]]، مهر سپهر قل کفی، شه تخت سلونی، شیر اژدر در، رایت إنّا فتحنا، نقطۀ بای بسم اللّه، نقطۀ تحت با، [[وزیر پیامبر]]، ترازوی [[عدل]]، [[میزان]] [[اعمال]]، [[چشم]] بیدار فلق، ماه منشقّ در [[محراب]]، [[شق القمر]] محراب، زبدۀ هشت و چهار، [[سیف]] مسلول [[خداوند]]، [[توقیع]] [[هل اتی]]، تشریف لافتی، [[محرم]] [[حرم]]، [[سلطان]] سریر ارتضاء، لوای ولا، [[حیدر]] صفدر، بانگ قد [[قتل]]<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۷۴.</ref>. | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
{{ | {{مدخل وابسته}} | ||
* [[ادبیات غدیر]] | * [[ادبیات غدیر]] | ||
{{پایان | {{پایان مدخل وابسته}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:شیعه]] | ||
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | [[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | ||