روزه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

| مداخل مرتبط = [[روزه در قرآن]] - [[روزه در نهج البلاغه]] - [[روزه در معارف دعا و زیارات]] - [[روزه در معارف و سیره نبوی]] - [[روزه در معارف و سیره فاطمی]] - [[روزه در معارف و سیره حسینی]] - [[روزه در معارف و سیره سجادی]] - [[روزه در تربیت اسلامی]]

در [[تفسیر تسنیم]] آمده است: "روزه به ظاهر، تکلیفی شاق می‌نماید، از این‌رو [[خداوند سبحان]] [[حکم]] آن را با تعبیرهای مختلف و از جمله با ذکر پیشینه و فایده آن آورده است، چنان‌که [[وجوب]] آن را با جمله‌ای خبری و با خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} آورده که بیانگر اهمیت موضوع و [[تعظیم]] مخاطب و تعبیری [[عاطفه]] برانگیز و مسئولیت‌بخش می‌باشد و در [[حقیقت]] به این معناست که اگر [[مؤمن]] هستید مقتضای ایمانتان [[امتثال]] این [[حکم]] است. به هرحال، روزه بر امت‌های گذشته نیز واجب بوده است و مسلمانان در اصل این [[تکلیف]]، یعنی وجوب روزه فی‌الجمله و نه در ویژگی‌ها و کمیت و کیفیت آن، چونان همه یا برخی امت‌های پیشین یا انبیای سلف هستند. این بیان، یعنی تشبیه و تنظیر اصل کتابت و [[وجوب]] [[روزه]] است و نیز برای تأکید و ترغیب [[مؤمنان]] به روزه و اُنس گرفتن و [[پاکیزه]] کردن نفس است. [[هدف]] روزه تقواست. روزه به [[یقین]] سبب نیل به تقوای [[عبادی]] است"<ref>تسنیم، ج۹، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[رضا محققیان|محققیان، رضا]]، [[آیه صوم (مقاله)|مقاله «آیه صوم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>

[[آیه]] وجوب عمل به [[وصیت]] {{متن قرآن|كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ}}<ref> «بر شما مقرر شده است که هرگاه مرگ یکی از شما فرا رسد، اگر مالی بر جای نهد برای پدر و مادر و خویشان وصیّت شایسته کند؛ بنا به حقّی بر گردن پرهیزگاران» سوره بقره، آیه ۱۸۰.</ref> و آیه [[قصاص]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref> «ای مؤمنان! قصاص کشتگان بر شما مقرّر شده است: آزاد در برابر آزاد و برده در برابر برده و زن در برابر زن، و اگر به کسی از جانب برادر (دینی)‌اش (یعنی ولیّ دم) گذشتی شود، (بر ولیّ دم است) که شایسته پیگیری کند و (بر قاتل است که) خون‌بها را به نیکی به او بپردازد، این آسانگیری و بخشایشی از سوی پروردگار شماست و هر که پس از آن از اندازه درگذرد عذابی دردناک خواهد داشت» سوره بقره، آیه ۱۷۸.</ref> همانند آیه [[تشریع]] وجوب [[صوم]] با تعبیر {{متن قرآن|كُتِبَ عَلَيْكُمُ}} بیان شده‌اند، لکن در آن دو آیه از تأکیدهایی که در وجوب صوم بیان شده، خبری نیست، زیرا قصاص حکمی است که مطابق با طبع و [[احساسات]] اولیای دم است و آن را به [[آسانی]] انجام می‌دهند؛ همچنین در وصیت نیز [[حس]] [[شفقت]] و [[مهربانی]] افراد را به ترحم بر پدر و مادر و [[خویشان]] نزدیک فرا می‌خواند. از این‌رو، دو [[حکم]] فوق، به مقدمه‌چینی نیاز ندارد؛ ولی [[روزه]] [[تکلیف]] شاقی است که موجب [[محرومیت]] نفس از [[تمایلات]] می‌گردد. به همین جهت و به منظور آماده‌سازی ابتدا چنین گزارش داده شد: "روزه بر شما نوشته شده، همچنان که بر پیشینیان نوشته شده است". [[آیه وصیت]] با [[آیه قصاص]] این تفاوت را دارد که حکم قصاص با خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} شروع شد، ولی [[وصیت]] با این خطاب شروع نشد، زیرا حکم قصاص هر چند مطابق میل و طبیعت [[آدمی]] است لکن در عصر نزول آیه، [[مسیحیان]] با آن مخالف بودند و آنها [[عفو]] را بر قصاص ترجیح می‌دادند و لذا لازم بود در توجیه حکم قصاص در میان [[ملت]] [[اسلام]]، [[ایمان]] ملت خاطرنشان گردد و گفته شود [[ایمان]] شما، شما را محکوم می‌کند به اینکه [[احکام الهی]] را بپذیرید، هر چند که دیگران مخالف آن باشند و در آیه وصیت چون چنین مخالفتی در کار نبود، لذا نیاز نبود با خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} آغاز شود<ref>المیزان، ج۲، ۶؛ تسنیم، ج۹، ص۲۶۸.</ref>.

در [[تفسیر]] اطیب البیان می‌نویسد: خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} به [[مؤمنین]] است با اینکه کنار هم به فروع مثل روزه [[مکلف]] هستند، زیرا [[عبادت]] از [[کافر]] صحیح نیست تا وقتی که ایمان آورد و هنگامی که ایمان آورد داخل در زمره مخاطبین می‌گردد. یکی از نتایج بزرگ روزه حصول [[تقوا]] است: {{متن قرآن|لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}}؛ زیرا روزه، نوعی تمرین جهت ترک مشتهیات نفس می‌باشد<ref>اطیب البیان، ج۲، ص۳۲۷.</ref>. در [[تفسیر نمونه]] نیز می‌نویسد: از آنجا که انجام این عبادت با محرومیت از [[لذائذ]] مادی و همراه با مشکلاتی ـ مخصوصاً در فصل تابستان ـ است تعبیرات مختلفی در آیه فوق به کار رفته که [[روح انسان]] را برای پذیرش آن آماده سازد. نخست خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} فرمود و پس از آن، به بیان این [[حقیقت]] پرداخت که [[روزه]] اختصاص به شما ندارد، بلکه در امت‌های پیشین نیز بوده است. سرانجام بیان [[فلسفه]] آن و اینکه سود و آثار پر بار این فریضه الهی صد در صد به خود شما باز می‌گردد و در حقیقت آن را یک موضوع دوست‌داشتنی و گوارا می‌سازد<ref>[[رضا محققیان|محققیان، رضا]]، [[آیه صوم (مقاله)|مقاله «آیه صوم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>.

از فوائد مهم روزه این است که [[روح انسان]] را تلطیف و [[اراده انسان]] را [[قوی]] و غرائز او را تعدیل می‌کند. [[روزه‌دار]] باید در حال روزه با وجود [[گرسنگی]] و [[تشنگی]] از غذا و آب و همچنین [[لذت]] جنسی چشم بپوشد و عملاً [[ثابت]] کند که او همچون حیوان در بند اصطبل و علف نیست، او می‌تواند زمام نفس [[سرکش]] را به دست گیرد و بر [[هوس‌ها]] و [[شهوات]] خود مسلط گردد. روزه [[روح]] و [[جان انسان]] را نیز جلا داده و با محدودیت‌های موقت او، به [[مبارزه]] برخاسته، [[مقاومت]] و [[قدرت]] [[اراده]] و توان مبارزه با حوادث سخت، به او می‌بخشد و چون غرائز سرکش را کنترل می‌کند بر [[قلب]] [[انسان]]، [[نور]] و صفا ارزانی می‌دارد. خلاصه روزه، [[انسان]] را از عالم حیوانیت [[ترقی]] داده و به [[جهان]] [[فرشتگان]] صعود می‌دهد، جمله {{متن قرآن|لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}} اشاره به همه این حقایق است<ref>تفسیر نمونه، ج۱، ص۶۲۹.</ref>.

در [[تفسیر مجمع البیان]] از [[امام صادق]] نقل شده که فرمود: لذتی که [[سخن گفتن]] [[خدا]] با [[مردم]] دارد در خطاب {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}} آن‌چنان است که [[سختی]] و [[مشقت]] این [[عبادت]] را از بین برده است<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۴۹۰.</ref>.

با توجه به [[دشواری]] روزه، خدا ابتدا با خطاب ویژه، [[مؤمنان]] را به انجام روزه ترغیب نموده و سپس پیشینه آن را بیان نموده و این که روزه اختصاص به شما ندارد و امت‌های گذشته هم روزه گرفته‌اند و سپس فایده روزه را برای آنان بیان نموده است<ref>[[رضا محققیان|محققیان، رضا]]، [[آیه صوم (مقاله)|مقاله «آیه صوم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>.