|
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{ویرایش غیرنهایی}}
| |
| {{نبوت}}
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخههای بحث '''[[آخرت]]''' است. "'''[[آخرت]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[آخرت در قرآن]] | [[آخرت در حدیث]] | [[آخرت در نهج البلاغه]] | [[آخرت در کلام اسلامی]] | [[آخرت در معارف دعا و زیارات]] | [[آخرت در معارف و سیره سجادی]] | [[آخرت در معارف و سیره رضوی]]</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[آخرت (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| |
| <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
| |
|
| |
| '''[[آخرت]]''' در مقابل [[دنیا]] بهمعنای واپسین، به [[جهان]] پس از دنیا که [[جاودانه]] است گفته میشود و برای آنچه در دنیا انجام داده، [[پاداش]] و یا [[کیفر]] میبیند. [[ایمان]] به آخرت از آموزههای بنیادین [[ادیان الهی]] است. بیش از یک سوم [[آیات قرآن]] به آخرت مربوط میشود و گفته شده که [[زندگی دنیا]] مقدمهای برای [[زندگی]] [[جاودانی]] در آخرت است.
| |
|
| |
| ==معناشناسی [[آخرت]]==
| |
| آخرت مؤنث آخِر به معنای واپسین، به [[جهان]] پس از [[دنیا]] که جاودانه است گفته میشود و بر اساس [[وعده الهی]] در [[کتابهای آسمانی]] به ویژه [[قرآن]] تحقّق یافتنی است، تا اینکه همه [[انسانها]] نتیجه [[اعمال]] خود را در آن ببینند. [[ایمان]] به [[آخرت]] از آموزههای بنیادی [[دین اسلام]] و [[ادیان]] پیشین است<ref>ر.ک: تفسیر نمونه، ۱۹/ ۷۱ و ۲۵/ ۴۰۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۴۰.</ref>.
| |
|
| |
| آخرت گاهی در مقابل [[دنیا]] قرار میگیرد و گاهی در مقابل اولی. اگر کلمه دنیا به معنای [[قرب]] و نزدیکی باشد معنای آخرت یعنی زندگانی دورتر ما و اگر [[دنیا]] به معنای سطح پایین باشد، آخرت یعنی آنکه در سطح بالاتر قرار دارد<ref>[[مرتضی مطهری]]، [[ آشنایی با قرآن (کتاب)|آشنایی با قرآن]]، جلد اول و دوم، ص۱۳۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۱.</ref> آخرت، در برابر [[دنیا]]، شامل همه منازل و مواقف پس از مرگ میشود، یعنی [[قبر]]، [[عالم برزخ]]، [[قیامت]]، حساب، [[میزان]]، [[صراط]]، [[بهشت و دوزخ]]<ref>دنیا و آخرت، ج۲، ص۲۴۹-۲۵۰.</ref>.<ref>[[علی باقریفر|باقریفر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «آخرت»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۵.</ref>
| |
|
| |
| ==آخرت در [[قرآن]]==
| |
| حدود یک چهارم [[آیات قرآن]] درباره [[معاد]] و [[عالم آخرت]] است. واژه [[آخرت]] که ۱۴۳ بار در [[قرآن]] به کار رفته، در نُه مورد با کلمه "دار" آمده است، مانند: {{متن قرآن|وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}<ref>«و پیش از تو جز مردانی از مردم شهرها را که به آنان وحی میکردیم نفرستادیم؛ آیا روی زمین گردش نکردهاند تا بنگرند سرانجام پیشینیانشان چگونه بوده است؟ و به راستی سرای واپسین برای پرهیزگاران بهتر است؛ آیا خرد نمیورزید؟» سوره یوسف، آیه ۱۰۹.</ref>، در پنج مورد در برابر واژه "الاولی" و هشتاد بار برابر "الدنیا" به کار رفته است؛ {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>.
| |
|
| |
| واژه "[[آخرت]]" محور اصلی کلماتی چون: "[[بعث]]"، "[[قیامت]]"، "[[میزان]]"، "[[صراط]]"، "نشر"، [[المیزان]]"، "[[یوم الدین]]"، "[[یوم الحساب]]"، "[[یوم الحسره]]"، "[[یوم الفرقان]]"، "[[یوم الساعه]]"، "[[یوم الآخر]]"، "[[یوم القیامه]]"، "[[یوم التغابن]]"، "[[یوم عظیم]]"، "یوم یقوم الاشهاد"، "[[یوم البعث]]" و "[[برزخ]]" است<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۴۰.</ref>.
| |
|
| |
| ==صفات آخرت==
| |
| در [[آیات]] و [[روایات]] صفاتی برای [[آخرت]] بیان شده است که برخی از آنها عبارتاند از:
| |
| #در [[جهان آخرت]]، از [[نظام اجتماعی]] و [[تعاون]] و مدنیت، آن سان که در [[دنیا]] وجود دارد، خبری نیست. در آن [[جهان]]، هر انسانی به نتیجه [[اندیشه]] و گفتار و [[کردار]] خویش میرسد و با آنچه در [[دنیا]] کرده است، قرین میگردد<ref>{{متن قرآن|وَأَن لَّيْسَ لِلإِنسَانِ إِلاَّ مَا سَعَى}}؛ سوره نجم، آیه ۳۹.</ref>.
| |
| #[[حقیقت]] [[ناب]] تنها در آخرت برای [[انسان]] آشکار میگردد و از این رو، [[شک و تردید]] در آنجا برای کسی پیش نمیآید و [[اختلاف]] نظری میان [[انسانها]] رخ نمیدهد<ref>{{متن قرآن|لَقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ}}؛ سوره ق، آیه ۲۲.</ref>.
| |
| #[[انسان]] در آخرت متوجه میشود مؤثر [[راستین]] در وقایع جهان، تنها [[خداوند]] بوده و [[علل]] و اسباب دیگر تأثیر مستقلی نداشتهاند<ref>{{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ}}؛ سوره نور، ۲۵.</ref>.
| |
| #آنچه در [[آخرت]] به [[آدمی]] میرسد، یا [[نعمت]] است و یا نقمت.
| |
| #[[لذت]] و [[رنج]] در آن [[جهان]] به گونهای دیگر است و با [[دنیا]] قیاسپذیر نیست: آنان که در [[جهان آخرت]]، به [[سعادت]] [[بهشت]] دست مییابند، خواهند گرفت، به آنچه [[جانها]] [[آرزو]] میکنند و چشمها را خوش میآید خواهند رسید و جاودانه در آن خواهند زیست<ref>{{متن قرآن|يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الأَنفُسُ وَتَلَذُّ الأَعْيُنُ وَأَنتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}؛ سوره زخرف، ۷۱.</ref>. از نعمتهایی که [[مؤمنان]] بدان میرسند، [[زندگی]] در [[بهشت]] است؛ بهشتی که همانند [[آسمانها]] و [[زمین]] بزرگ است و البته [[خشنودی خدا]]، نعمتی است بسیار بزرگتر که در [[آخرت]] نصیب [[مؤمنان]] میگردد<ref>{{متن قرآن| وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ}}؛ سوره آل عمران، آیه ۱۳۳؛ {{متن قرآن|سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاء وَالأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ}}؛ سوره حدید، آیه ۲۱.</ref>. و آنان که به [[دوزخ]] افتند، به کیفرهایی بزرگ گرفتار میآیند<ref>{{متن قرآن|إِلاَّ مَن تَوَلَّى وَكَفَرَ فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الأَكْبَرَ}}؛ سوره غاشیه، آیه ۲۳ و ۲۴.</ref>.
| |
| #[[انسان]] را در [[دنیا]] توانِ آن نیست که به تمام و کمال، نتیجه کوششهای خویش را بهدست آورد؛ ولی در [[آخرت]]، آنرا به گونه کامل میبیند و هیچ عاملی ممانع آن نیست<ref>{{متن قرآن|فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ}}؛ سوره زلزال، آیه ۷ و ۸.</ref>.
| |
| #آنچه [[آدمی]] در [[دنیا]] میکند، همانند بذری است که میکارد و در [[آخرت]] نتیجه میدهد و آنان که در [[دنیا]] تنها برای بهرههای [[دنیوی]] میکوشند، نصیبی از [[آخرت]] نخواهند برد<ref>{{متن قرآن|مَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ }}؛ سوره شوری، آیه ۲۰.</ref>.
| |
| #از دیدگاه [[قرآن]]، نه تنها [[انسان]] که همه آفریدگان در [[آخرت]] محشور میشوند و به [[بندگی]] [[خدا]] اقرار میکنند<ref>{{متن قرآن|إِن كُلُّ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ إِلاَّ آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا}}؛ سوره مریم، آیه ۹۳.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 40.</ref>.
| |
|
| |
| ==ارتباط [[دنیا]] و آخرت==
| |
| [[باور]] به پیوستگی دنیا و آخرت و تأثیر و تأثّر متقابل این دو بر یکدیگر، ایجاب میکند آخرت را در امتداد دنیا ببینیم و [[صلاح]] و [[فساد]] یکی را مایه صلاح و فساد دیگری به حساب آوریم<ref>[[علی باقریفر|باقریفر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «آخرت»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۶.</ref>. از [[روایات]] فراوانی به دست میآید [[اعمال]] [[دنیایی]] ما دارای صورتهای [[آخرتی]] است که در [[آخرت]] به صورت [[نعمت]] و یا [[عذاب]] ظاهر میشود<ref>بحار الانوار، ج۷، ص۲۲۸؛ و ج۹، ص۲۲۹.</ref>. بنابراین میان [[دنیا]] و [[آخرت]] [[ارتباط]] تنگاتنگی وجود دارد. [[دنیا]] رَحِمِ [[آخرت]] و محل [[تربیت]] [[انسانها]] و پرورش استعدادهاست. [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[اعمال]] ما در [[دنیا]]، تعیین کننده سرنوشتمان در [[آخرت]] بوده، چهره آن جهانی ما همان صورتی است که در [[دنیا]] برای خویش میسازیم. [[آخرت]]، چیزی جز [[باطن]] [[دنیا]] نیست: {{متن قرآن|يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ}}<ref>«نمایی از زندگانی این جهان را میشناسند و از جهان واپسین غافلند» سوره روم، آیه ۷.</ref>. به همین جهت در روایتی از [[رسول خدا]]{{صل}} [[دنیا]]، کشتزار [[آخرت]] دانسته شده است<ref>عوالی اللئالی، ج۱، ص۲۶۷.</ref>. از اینرو [[انسان]] باید در [[دنیا]] زمینه برخورداری از نعمتهای [[آخرت]] را فراهم نماید؛ {{متن قرآن|مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ}}<ref>«هر کس کشت جهان واپسین را بخواهد به کشت او میافزاییم و آنکه کشت این جهان را بخواهد از آن بدو میدهیم و در جهان واپسین هیچ بهرهای ندارد» سوره شوری، آیه ۲۰.</ref>. چنانکه به [[قارون]] سفارش شده از سهم [[دنیایی]] خویش برای آخرتش بهرهبرداری کند؛ {{متن قرآن|وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن و چنان که خداوند به تو نیکی کرده است تو (نیز) نیکی (پیشه) کن و در زمین در پی تباهی مباش که خداوند تبهکاران را دوست نمیدارد» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳؛ [[علی باقریفر|باقریفر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «آخرت»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۶.</ref>
| |
|
| |
| البته تأکید بر آبادسازیِ آخرت، نه تنها به معنای [[تخریب]] دنیا نیست، بلکه به [[سلامت]] و [[آبادانی]] دنیا نیز کمک میکند. به بیان دیگر توجه به "آخرت" مفهومی جز پاکزیستی در دنیا و برخورداری از [[حیات]] طیّبه و [[زندگی]] سالم ندارد. از این [[حقیقت]] در [[زبان قرآن]] و [[حدیث]] گاهی به [[یاد خدا]] و [[فرمانبرداری]] از او تعبیر شده است، چنانکه [[امام چهارم]] عرضه میکند: «بار خدایا، [[درود]] بفرست بر [[محمّد]] و خاندانش و در اوقات غفلتم به یاد خودت آگاهیام ده و در ایامِ فرصتم به [[طاعت]] خودت برگمار و برای وصول به آستان [[محبت]] خود راهی هموار پیش پای من گشای و در آن [[راه]]، [[خیر]] و دنیا و آخرت را به تمامی ارزانیام دار»<ref>نیایش بیستم.</ref>.<ref>[[علی باقریفر|باقریفر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «آخرت»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۶.</ref>
| |
|
| |
| در [[منطق]] [[قرآن]]، [[نعمتها]] و خوشیها و مقامهای [[اخروی]] از آنِ کسانی است که در [[دنیا]] برتریجو و فسادانگیز نبودهاند؛ {{متن قرآن|تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ}}<ref>«آنک سرای واپسین! آن را برای کسانی مینهیم که بر آنند تا در روی زمین، نه گردنکشی کنند و نه تباهی؛ و سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است» سوره قصص، آیه ۸۳.</ref> و [[کافران]]، [[ظالمان]]، [[مشرکان]]، [[مفسدان]]، [[مرتدان]]، تهمتزنندگان، آزاردهندگان [[پیامبران]]، [[منافقان]] و بازدارندگان [[مردم]] از [[مساجد]] و [[پرستش]] [[خدا]] نه تنها در [[آخرت]] از [[نعمتهای الهی]] بیبهرهاند، بلکه گرفتار [[عذاب]] دردناک و [[رسوایی]] آن روز [[عظیم]] هستند؛ {{متن قرآن|أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَاء قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لاَ يَعْلَمُ فِي الأَرْضِ أَم بِظَاهِرٍ مِّنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ مَكْرُهُمْ وَصُدُّواْ عَنِ السَّبِيلِ وَمَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ لَّهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُم مِّنَ اللَّهِ مِن وَاقٍ}}<ref>«آیا آنکه بر آنچه هر کس کرده است، چیرگی دارد؛ (چون کسی است که چنین نیست)؟ و برای خداوند شریکهایی تراشیدند، بگو نامشان را بر زبان آورید؛ آیا به او از آنچه در زمین نمیداند خبر میدهید یا تنها به گفتاری سرسری (زبان میگردانید؟) بلکه نیرنگ کافران را در چشمشان آراستهاند و از راه بازشان داشتهاند و آن را که خداوند بیراه نهد رهنمونی نخواهد داشت.آنان را عذابی در زندگانی این جهان است و عذاب جهان واپسین سختتر است و در برابر خداوند هیچ نگهدارندهای ندارند» سوره رعد، آیه ۳۳-۳۴.</ref>، {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّه الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّقِيمٌ كَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ كَانُواْ أَشَدَّ مِنكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالاً وَأَوْلادًا فَاسْتَمْتَعُواْ بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُم بِخَلاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُواْ أُوْلَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ}}<ref>«خداوند به مردان و زنان منافق و کافران، آتش دوزخ را وعده کرده است که در آن جاودانند، همان آنان را بس! و خداوند آنان را لعنت کرده است و عذابی پایدار خواهند داشت (حال و روز شما منافقان) همانند پیشینیانتان (است) که نیرومندتر و داراتر و پرفرزندتر از شما بودند؛ آنان بهره خویش بردند شما نیز بهره خویش گرفتید همچون کسانی که پیش از شما به بهره خویش رسیدند و (در یاوه گویی) فرو رفتید چنانکه آنان فرو رفتند؛ آنانند که کرد» سوره توبه، آیه ۶۸-۶۹.</ref>، {{متن قرآن|أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«بنابراین آیا به سوی خداوند باز نمیگردند و از او آمرزش نمیخواهند؟ در حالی که خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۷۴.</ref>، {{متن قرآن|وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و ستمکارتر از کسی که نمیگذارد نام خداوند در مسجدهای او برده شود و در ویرانی آنها میکوشد کیست؟ آنان را جز این سزاوار نیست که هراسان در آن پا نهند، آنها در دنیا، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره بقره، آیه ۱۱۴.</ref>، {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام میپرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگتر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگتر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ میکنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>، {{متن قرآن| مَن كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لاَ يُبْخَسُونَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَبَاطِلٌ مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ }}<ref>«کسانی که زندگی این جهان و آراستگی آن را بخواهند (بر و بار) کارهایشان را در آن به آنان تمام خواهیم داد و در آن با آنان کاستی نمیورزند آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کردهاند نابود و آنچه انجام میدادهاند تباه است» سوره هود، آیه ۱۵-۱۶.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳؛ [[علی باقریفر|باقریفر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «آخرت»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۶.</ref>
| |
|
| |
| ==تفاوت [[دنیا]] و [[آخرت]]==
| |
| میان [[دنیا]] و [[آخرت]] تفاوتهایی وجود دارد:
| |
| #[[ثبات]] و [[تغییر]]: در این [[جهان]] حرکت و [[تغییر]] وجود دارد، [[کودک]] به [[نوجوانی]] و [[میانسالی]] و آنگاه به [[پیری]] میرسد، ولی در [[جهان آخرت]]، [[پیری]] و فرسودگی و کهنگی وجود ندارد؛ مرگی در آن [[جهان]] نیست، بلکه آن عالم، عالم بقا و [[ثبات]] است.
| |
| #این [[جهان]] مخلوط است و آن [[جهان]] [[خالص]]: در این عالم، [[مرگ]] و [[زندگی]]، جماد و نبات با هم آمیخته و پیوستهاند؛ ولی آن [[جهان]]، سراپا [[حیات]] و [[زندگی]] است و تبدیل و تبدّلی در آن وجود ندارد: {{متن قرآن|وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref>. اعضای [[بدن]] در آن [[جهان]]، همه [[درک]] و [[شعور]] دارند و کارهای خود را که در [[دنیا]] مرتکب شدهاند، بازگو میکنند: {{متن قرآن|الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ}}<ref>«امروز بر دهانهایشان مهر مینهیم و از آنچه انجام میدادند دستهایشان با ما سخن میگویند و پاهایشان گواهی میدهند» سوره یس، آیه ۶۵.</ref>. {{متن قرآن|وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}}<ref>«و به پوستهای تن خود میگویند: چرا به زیان ما گواهی دادید؟ میگویند: خداوند ما را به سخن آورد همان که هر چیز را به سخن میآورد و او نخست بار شما را آفرید و به سوی او بازگردانده خواهید شد» سوره فصلت، آیه ۲۱.</ref>.
| |
| #این [[جهان]]، [[خانه]] کشت است و [[آخرت]]، [[خانه]] بهرهبرداری: [[امیرمؤمنان]] میفرماید: "امروز روز عمل است و حسابی در کار نیست، و فردا روز حساب است و امکان عمل نیست"<ref>{{متن حدیث|إن اليوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۴۲.</ref>.
| |
| #در [[آخرت]] هر کسی سرنوشتی جداگانه دارد: در این [[دنیا]] کارهای خوب و بد دیگران در دیگر افراد اثرگذار است ولی در [[آخرت]] محال است کسی در عمل دیگری سهیم گردد: {{متن قرآن|وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ}}<ref>«امروز ای گنهکاران (از مؤمنان) جدا گردید!» سوره یس، آیه ۵۹.</ref>، {{متن قرآن|وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}}<ref>«و هیچ باربرداری بار (گناه) دیگری را بر نمیدارد» سوره انعام، آیه ۱۶۴.</ref>.
| |
|
| |
| علاوه بر موارد فوق میتوان به این تفاوتها نیز، اشاره کرد:
| |
| #"[[دنیا]] آرزوی بدبختان است و [[آخرت]]، [[پیروزی]] نیکبختان"<ref>غرر الحکم، ص۴۳.</ref>.
| |
| #[[دنیا]] از [[انسان]] جدا شدنی و [[آخرت]] نزدیک است"<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۲.</ref>.
| |
| #"هر چیزی از [[دنیا]] شنیدنش از دیدنش مهمتر است و هر چیزی از [[آخرت]] دیدنش از شنیدنش مهمتر. پس باید شنیدن و خبر گرفتن از احوال [[آخرت]] (توسط [[انبیاء]]) شما را از دیدن [[کفایت]] کند"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۱۴</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref>.
| |
|
| |
| ==[[آخرت]] در [[ادیان آسمانی]]==
| |
| طبق [[آیات قرآن]]، [[اعتقاد]] و [[ایمان]] به [[آخرت]] از آموزههای اصلی همه [[ادیان آسمانی]] بوده و [[پیامبران]]، [[مردمان]] را به آن هشدار میدادهاند: {{متن قرآن|وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الأُولَى صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى}}<ref>«با آنکه جهان واپسین بهتر و پایدارتر است این (حقیقت) بیگمان در صحیفههای (آسمانی) پیشین (نیز آمده) است صحیفههای ابراهیم و موسی» سوره اعلی، آیه ۱۷-۱۹.</ref>.
| |
|
| |
| [[اعتقاد]] به [[آخرت]] یکی از اصول مشترک [[ادیان آسمانی]] است به گونهای که هیچ [[پیغمبری]] نبوده مگر اینکه [[آگاهی]] دادن از عالم پس از [[مرگ]] جزء برنامههای [[تبلیغی]] او بوده است. تحقیقات باستانشناسی نیز حاکی از آثاری است که [[اعتقاد]] گذشتگان را به [[عالم آخرت]] آشکار میسازد. در [[کتاب]] "[[اوستا]]" و آثار مکتوب [[هندوان]] و بوداییان نیز به مسئله [[آخرت]] در شکل تناسخهای مکرر اشاره شده است. در [[تورات]] نیز هر چند اندک، یادی از [[آخرت]] به میان آمده است، اما در [[انجیل]] توجه بیشتری به [[عالم آخرت]] شده است<ref>دائرة المعارف قرآن، ج۱، ص۹۶-۹۷.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref>
| |
|
| |
| ==اهمیت [[ایمان]] به [[آخرت]]==
| |
| [[ایمان]] به [[آخرت]] در کنار [[ایمان]] به [[خدا]] و [[پیامبران]] و [[کتابهای آسمانی]] و [[فرشتگان]] قرار گرفته است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا}}<ref>«ای مؤمنان! به خداوند و پیامبر او و کتابی که بر پیامبرش فرو فرستاده و کتابی که پیش از آن فرود آورده است ایمان بیاورید و هر کس به خداوند و فرشتگان او و کتابهای (آسمانی) وی و پیامبران او و به روز بازپسین کفر ورزد بیگمان به گمراهی ژرفی در افتاده است» سوره نساء، آیه ۱۳۶.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref>
| |
|
| |
| ==آثار [[ایمان]] به [[آخرت]] در [[زندگی]]==
| |
| [[ایمان]] به [[آخرت]]، تأثیرات شگرفی در [[زندگی]] [[انسان]] دارد از جمله: [[عقیده]] به [[آخرت]]، چهره [[مرگ]] را که برای [[بشر]] همواره آزاردهنده بوده است، [[زیبا]] نشان میدهد. [[عقیده]] به [[آخرت]]، [[فضائل اخلاقی]] را در [[روح انسان]] پرورش میدهد و او را از قید و بند [[تباهیها]] [[نجات]] میدهد. [[اعتقاد]] به [[آخرت]]، [[بهترین]] ضامن اجرایی برای انجام صحیح و درست تمام کارهاست. [[دلبستگی]] به [[آخرت]]، [[امیدواری]] و [[خوشبینی]] به [[آینده]] [[انسانی]] و ریشه کن کردن [[یأس]] و [[ناامیدی]] است. شخص [[معتقد]] به [[آخرت]] به [[فکر]] [[خودسازی]] و [[اصلاح]] نفس خویش میافتد. [[آزاد]] [[زندگی]] میکند و [[استقلال]] خود را [[حفظ]] نموده و زیر بار [[ذلت]] نمیرود. باورمند به [[آخرت]]، با تمام [[تباهیها]] و [[ستمها]] و [[تبعیضها]] میستیزد و در مقابل [[رنجها]] و محرومیتها و گرفتاریهایی که متحمّل میشود به [[رحمت خدا]] و [[پاداش]] او [[امیدوار]] میگردد. بنابراین [[عقیده]] به [[عالم آخرت]]، [[بهترین]] تکیهگاه انسانهای [[مؤمن]] به شمار میرود. [[مؤمن]] در [[پناه]] [[عقیده]] به [[آخرت]]، خود را از هر گونه لغزشی نگه میدارد و با [[قوّت]] [[روح]] و [[آرامش]] [[دل]] به [[انتظار]] لقا و [[رحمت]] [[پروردگار]] خویش از [[مرگ]] با چهره گشاده و [[نیکو]] استقبال میکند و زبان حال و قال او این است که {{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد میگویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز میگردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref>
| |
|
| |
| ==دلایل وجود آخرت==
| |
| [[متکلمان]] و [[فیلسوفان]] [[مسلمان]] در اصل [[اعتقاد]] به [[آخرت]] و [[ضرورت]] چنان عالَمی هیچ گونه اختلافی ندارند و [[دلایل]] مشترکی هم بر وجود عالم دیگری به نام [[قیامت]] و [[آخرت]] و جایگاهی به نام [[بهشت]] برای خوبان و [[جهنم]] برای بدکاران دارند. [[متکلمان]] با [[فیلسوفان]] در کیفیت [[معاد روحانی]] یا جسمانی بودن [[انسان]] [[اختلاف]] نظر دارند و یا اینکه در میان خود [[متکلمان]] به چگونگی [[پاداش اعمال]]، میان [[اشاعره]] و [[معتزله]] [[اختلاف]] نظرهایی در مسئله [[احباط و تکفیر]] وجود دارد.
| |
|
| |
| [[دلایل]] عمده بر [[اثبات]] [[عالم آخرت]] عبارت است از:
| |
| #[[برهان]] وجود [[حبّ]] بقاء در [[انسان]]: [[دنیا]] جای بقاء و [[زندگی]] [[جاودانی]] نیست و چنانچه عالم [[آخرتی]] نباشد، وجود "[[حب]] بقاء" در [[انسان]] لغو و [[بیهوده]] خواهد بود. در صورتی که [[خداوند حکیم]] است و کار لغو و [[بیهوده]] از او سر نمیزند.
| |
| #[[عدل خداوند]] اقتضای [[معاد]] را دارد تا داد [[مظلوم]] را از [[ظالم]] بستاند و اگر [[آخرتی]] نباشد، [[عدل الهی]] کامل نخواهد بود.
| |
| #[[برهان امکان]]: [[دنیا]] ممکن الوجود است، [[قدرت]] [[واجب]] الوجود ([[خدا]]) بر آن تعلق گرفته و ایجادش کرده است. [[آخرت]] نیز از نظر [[عقلی]] ممکن الوجود است، یعنی هیچ دلیلی بر امتناعش وجود ندارد. پس [[آخرت]] نیز از نظر امکان وجودی مثل دنیاست و [[حکم]] آن نیز مثل [[دنیا]] میشود، یعنی [[قدرت خدا]] بر آن تعلق گرفته و به هستی میرسد و به قول [[خواجه نصیر طوسی]] ، "[[حکم]] دو همانند یکی است و شنیدن دلالت میکند بر ممکن بودن همانندها"<ref>{{عربی|"حكم المثلين واحد و السمع دلَّ إمكان التماثُل"}}؛ کشف المراد، ص۴۲۴.</ref>؛
| |
| #[[وجوب]] [[وفای به عهد]] که [[خدا]] خود وعدهاش را داده و هرگز هم تخلّف نخواهد کرد.
| |
| #اصالت [[روح]] که جوهری مجرّد از ماده است و [[روح]] فنا و نابودی ندارد<ref>زندگی جاوید یا حیات اخروی، ص۱۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref>
| |
|
| |
| ==حوادث هنگام [[قیامت]] کبری ([[آخرت]])==
| |
| قیامت کبری حادثهای است که همه اشیاء و همه [[انسانها]] را در برمی گیرد و واقعهای است که برای کل جهان رخ میدهد؛ کل جهان وارد مرحلهای جدید و حیات جدید و نظام جدید میگردد. قرآن کریم که ما را از حادثه بزرگ قیامت [[آگاه]] کرده است، [[ظهور]] این حادثه بزرگ را مقارن با خاموش شدن [[ستارگان]]، بیفروغ شدن [[خورشید]]، خشک شدن دریاها، هموار شدن ناهمواریها، متلاشی شدن کوهها و پیدایش لرزشها و غرّشهای عالمگیر و دگرگونیها و انقلابهای [[عظیم]] و بیمانند بیان کرده است. مطابق آنچه از قرآن کریم استفاده میشود تمامی عالم به سوی انهدام و خرابی میرود و همه چیز نابود میشود و بار دیگر جهان نوسازی میشود و تولّدی دیگر مییابد و با [[قوانین]] و نظامات دیگر که با قوانین و نظامات فعلی جهان تفاوتهای اساسی دارد، ادامه مییابد و برای همیشه باقی میماند<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۵۱۹.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۱.</ref>
| |
|
| |
| ==آخرت در دایره المعارف قرآن کریم==
| |
| ==مقدمه==
| |
| [[آخرت]] برگرفته از ریشه "ا ـ خ ـ ر" و مؤنث "آخر" در برابر اوّل است و همانگونه که از این [[جهان]] به "اولی" تعبیر شده، از جهان [[پس از دنیا]] نیز به "آخِر" و "آخرت" تعبیر میشود. منشأ [[ایمان به آخرت]]، بیش از هر چیز، [[وحی الهی]] است که به وسیله [[پیامبران]] به [[بشر]] [[ابلاغ]] شده است <ref>مجموعه آثار، ج ۲؛ حیات اخروی، ص ۵۰۲. </ref> و [[قرآن]] نیز با شیوههای گوناگونی به [[اثبات معاد]] پرداخته و به [[شبهات]] [[منکران]] آن پاسخ گفته است؛ ولی وجود چنین جهانی از طریق [[عقل]] و [[فطرت]] نیز [[اثبات]] میشود؛ زیرا [[عقل انسان]]، پس از شناختن [[خداوند]] و [[عدالت]] وی، درمییابد که باید جهانی پس ازدنیا وجود داشته باشد تادر آن، هرکس به جزای [[اعمال]] خویش برسد.<ref> المیزان، ج ۷، ص ۲۷.</ref> چنان که وجود نداشتن آخرت به این معنا است که [[آفرینش]] [[آسمانها]] و [[زمین]] و دیگر موجوادت [[بیهوده]] است و این با [[حکمت خداوند]] منافات دارد. فطرتِ نامحدود طلبی و [[عشق]] به [[جاودانگی]] که در [[محبّت]] فرزند و علاقه به جاودانگی در خاطرهها و... [[ظهور]] مییابد نیز [[انسان]] را به [[اندیشه]] در جهانیدیگر سوق میدهد.<ref>عقل و اعتقاد دینی، ص ۳۲۲؛ معاد در نگاه وحی و فلسفه، ص ۷ تا ۳۵ و ۱۰۵ و ۱۰۶ و ۱۱۷ و ۱۱۸؛ مجموعه آثار، ج ۱، عدل الهی، ص۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref>
| |
|
| |
| تحقیقات باستانشناسی درباره انسانهای نخستین، نشان میدهد که آنها نیز به نوعی [[حیات]] غیر آشکار برای [[مردگان]] [[اعتقاد]] داشتند؛ لذا همراه آنها [[غذا]] و [[سلاح]] [[دفن]] میکردند.<ref>تاریخ جامع ادیان، ص ۷ ـ ۱۰ و ۲۳ و ۳۱ و ۵۷ و ۵۹ و ۹۱ و ۳۲۴؛ به سوی جهان ابدی، ص ۱۵ ـ ۴۷.</ref>
| |
|
| |
| طبق [[آیات قرآن]]، [[ایمان]] به [[آخرت]] از آموزههای اصلی همه [[ادیان الهی]] بوده که تمام پیامبران درباره آن تأکید ویژهای داشتهاند. {{متن قرآن|وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الأُولَى صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى }}<ref>«با آنکه جهان واپسین بهتر و پایدارتر است این (حقیقت) بیگمان در صحیفههای (آسمانی) پیشین (نیز آمده) است.صحیفههای ابراهیم و موسی » سوره اعلی، آیه ۱۷-۱۹.</ref> امّا در [[کتابهای آسمانی]] مربوط به [[ادیان]] گذشته که اکنون در دست ما قرار دارد، توجّه چندانی به [[آخرت]] نشده است. از میان ادیان بزرگ شناخته شده، شاید [[اوستا]] نخستین کتابی باشد که با [[صراحت]] از جهانی در پایان [[دنیا]] یاد، و درباره حالات آن، حتّی بیشتر از کتاب [[مقدّس]] بحث کرده است.<ref>مجموعه آثار، بازرگان، ج ۹، درس دینداری، ص ۳۲۲.</ref> [[هندوان]] و بوداییان نیز به [[جهان]] [[سعادتمندی]] معتقدند که بیدرنگ پس از [[مرگ]] یا پس از تناسخهای مکرّر به آن میپیوندند.<ref>اوپانیشاد، ص ۶۹ و ۱۱۳ و ۲۶۳ و ۳۱۱؛ بودا، ص ۳۸۱ ـ ۴۰۶.</ref> در [[تورات]] کنونی به ندرت ذکری از آخرت به میان آمده؛<ref> الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۱۸۱ و ۱۸۲.</ref> حتّی برخی از دانشمندان [[یهودی]] با صراحت وجود آن را [[انکار]] کردهاند.<ref>گنجینهای از تلمود، ص ۳۶۲ ـ ۳۶۵.</ref> در [[انجیل]] کنونی، توجّه بیشتری به مباحث آخرت شده؛ امّا باز هم به آخرتشناسی اهمّیّت کمی داده شده است؛<ref> مجموعه آثار، بازرگان، ج ۱، ذره بی انتها، ص ۴۶۵ و ج ۹، درس دینداری، ص ۳۲۲.</ref> در صورتی که [[دین اسلام]] برای آخرت اهمیّت خاصّی قائل شده و [[اعتقاد]] به آن را در کنار [[اعتقاد به توحید]]، [[شرط مسلمانی]] دانسته است.<ref>مجموعه آثار، ج ۴، معاد، ص ۶۲۱ و ۶۲۲ و ۶۳۴.</ref>
| |
|
| |
| [[آیات]] فراوانی از [[قرآن]]، به بحث درباره آن جهان پرداخته، به طوریکه گفته شده، حدود یک سوم <ref> معارف قرآن، ص ۴۸۲؛ آموزش عقاید، ج ۳، ص ۵.</ref> قرآن، آیات مربوط به [[جهان آخرت]] است. در [[حقیقت]]، آخرت مکمّل و معنابخش دیگر [[اصول دین]] بوده، بدون آن نمیتوان به [[خداوند]] و صفاتش مانند [[عدل]] و [[حکمت]] و [[فلسفه]] [[نبوّت]] و به تبع آن [[امامت]] اعتقاد کامل یافت؛<ref> مجموعه آثار، ج ۲؛ حیات اخروی، ص ۵۳۰ ـ ۵۳۴. </ref> به عبارت دیگر، بدون آخرت، [[دعوت دینی]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران]] بیاثر خواهد بود؛ زیرا [[پذیرفتن]] [[دین]] و [[پیروی]] از مقرّرات [[شرع]]، خالی از کلفت و سلب [[آزادی]] نیست و در صورتی که [[متابعت]] آن، اثری در بر نداشته باشد، هرگز [[مردم]] زیر بار آن نرفته، از آزادی طبیعی دست بر نخواهند داشت.<ref>شیعه در اسلام، ص ۱۰۲.</ref>
| |
|
| |
| موضوع [[آخرت]] را در [[قرآن کریم]]، از واژههای فراوانی مانند [[برزخ]]، [[بعث]]، [[حشر]]، نشر، [[صراط]]، [[قیامت]]، [[میزان]]، یومالدین، یومالفرقان، یومالحسرة، یومالحساب و دهها واژه دیگر میتوان استفاده کرد؛ ولی با توجّه به تحلیل واژه "آخرت" که در آن [[تقابل]] با [[جهان]] نخستین ([[دنیا]]) نهفته، مناسبتر است در مقاله مربوط به آن، به مسائل کلّی مربوط به آن جهان پرداخته شود و از آنجا که این گونه مباحث در [[قرآن]] بیشتر با دو واژه "آخرت" و "[[یوم الآخر]]" بیان شده، دراین مقاله نیز از واژههای دیگر جزدر عنوان "شباهتها و تفاوتهای دنیا و آخرت" که در جهت تبیین [[حقیقت]] آخرت است، کمتر استفاده میشود و اغلب به آیاتی پرداخته میشود که دربردارنده یکی از دو واژه مزبور باشند؛ ضمن آنکه مبحث آخرت، مبحثی گسترده بوده، هریک از واژههای دیگر، خود نیزبه طور مستقل مدخل قرار میگیرند.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==آخرت در قرآن==
| |
| واژه "آخرت" ۱۱۳ بار به همین معنا در قرآن به کار رفته است.<ref> المعجم المفهرس، "آخرت".</ref> در نُه مورد با کلمه "دار" آمده که صفت یا مضافٌالیه "دار" است: {{متن قرآن| وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ }}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref>، {{متن قرآن| وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ }}<ref>« به راستی سرای واپسین برای پرهیزگاران بهتر است» سوره یوسف، آیه ۱۰۹.</ref> دریک جا صفت برای {{متن قرآن|النَّشْأَةَ}} است: {{متن قرآن| يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ }}<ref>« خداوند آفرینش جهان واپسین را پدید میآورد» سوره عنکبوت، آیه ۲۰.</ref> در پنج مورد در برابر واژه "الاولی" و در ۴۸ مورد، برابر {{متن قرآن|الدُّنْيَا}}: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref> به کار رفته است. لفظ {{متن قرآن|الْآخِرِ}} در ۲۶ مورد صفت "[[یوم]]" قرار گرفته: {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و برخی از مردم میگویند: به خداوند و روز واپسین ایمان آوردهایم با آنکه آنان مؤمن نیستند» سوره بقره، آیه ۸.</ref>.<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۴۵ و ۴۶.</ref> در مواردی که واژه "آخرت" به [[تنهایی]] به کار رفته، موصوف آن یکی از واژههای {{متن قرآن|دَّارَ}}، {{متن قرآن|الْكَرَّةَ}}<ref>مجمعالبیان، ج ۱، ص ۱۲۳.</ref> {{متن قرآن|النَّشْأَةَ}}<ref>تفسیر ملاصدرا، ج ۱، ص ۳۰۳.</ref> یا {{متن قرآن|الْحَيَاةِ}}<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۸، ص ۳۰۳.</ref> در تقدیر است. درباره این که [[برزخ]] از مراحل کدام [[جهان]] به شمار میآید، سه نظر وجود دارد:
| |
| #برزخ، جزئی از [[دنیا]] و تتمه آن است و [[آخرت]] پس از پایان برزخ آغاز میشود؛<ref> معادشناسی، ج ۲، ص ۲۶۳ و ۲۶۴ و ۲۶۷.</ref>
| |
| #برزخ، جزء آخرت است و [[انسان]] با [[مرگ]] وارد آخرت میشود؛<ref>مفاتیح الغیب، ج ۲، ص ۷۲۰؛ التحقیق، ج ۱، ص ۴۶.</ref>
| |
| #برزخ عالمی مستقل بین دنیا و آخرت است که نه کاملاً ویژگیهای دنیا را دارد و نه کاملاً ویژگیهای آخرت را؛<ref> المیزان، ج ۲، ص ۱۲۲ و ۱۱، ص ۸. </ref> ولی گویا که آخرت، همه مراحل پس از [[زندگی دنیا]] از جمله [[قبر]] و برزخ را دربرمیگیرد؛<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۴۶.</ref> بنابراین، مراحل [[جهان آخرت]] با مرگ آغاز شده <ref> مفاتیح الغیب، ج ۲، ص ۷۲۰.</ref> و انسان در [[عالم قبر]] جای میگیرد: {{متن قرآن|ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ}}<ref>«سپس او را میرانده و در گور نهاده است» سوره عبس، آیه ۲۱.</ref> و تا [[قیامت]] در برزخ مانده: {{متن قرآن|لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ}}<ref>«شاید من در آنچه وا نهادهام، (بتوانم) کاری نیکو انجام دهم؛ هرگز! این سخنی است که او گوینده آن است و پیشاروی آنان تا روزی که برانگیخته گردند برزخی خواهد بود» سوره مؤمنون، آیه ۱۰۰.</ref> در [[بهشت]] یا جهنّمِ برزخی به سر خواهد برد و در آن، هر [[صبح و شام]] متنعّم یا معذّب است: {{متن قرآن|جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا}}<ref>«بهشتهایی جاودان که (خداوند) بخشنده به بندگانش در (جهان) نهان وعده کرده است؛ بیگمان وعده او شدنی است» سوره مریم، آیه ۶۱.</ref>، {{متن قرآن|لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}<ref>«در آنجا هیچ سخن یاوهای نمیشنوند؛ تنها درود میشنوند و در آن، پگاهان و در پایان روز روزی خود را دارند» سوره مریم، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن|النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ}}<ref>«آتش (دوزخ) که سپیدهدمان و پایان روز بر آن عرضه میشوند و روزی که رستخیز برپا شود (گفته خواهد شد) فرعونیان را به (درون) سختترین عذاب درآورید!» سوره غافر، آیه ۴۶.</ref>
| |
|
| |
| بر اساس روایتی با توجّه به [[آیه]] {{متن قرآن|مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا}}<ref>«در آن، بر تختها پشت میدهند، در آن نه (گرمای) خورشیدی میبینند و نه سرمایی» سوره انسان، آیه ۱۳.</ref> در [[بهشت جاوید]]، صبح و شام وجود ندارد.<ref>جامعالبیان، مج ۲، ج ۲۴، ص ۹۰؛ قرطبی، ج ۱۹، ص ۹۰.</ref> دوره برزخ با نفخ [[صور]] و فنای همه موجودات به پایان میرسد: {{متن قرآن|وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ }}<ref>«و در صور دمیده میشود آنگاه هر کس در آسمانها و در زمین است بیهوش میگردد» سوره زمر، آیه ۶۸.</ref> سپس [[قیامت]] با نفخ [[صور]] دیگری آغاز میشود: {{متن قرآن|ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ}}<ref>« در آن میدمند که ناگاه آنان برمیخیزند ، به انتظار میمانند» سوره زمر، آیه ۶۸.</ref> [[متکلّمان]] [[آخرت]] را در [[آینده]] زمانی و در عرض [[دنیا]] میدانند؛<ref> احیاء علومالدین، ج ۱، ص ۱۹۹ و ۲۰۱.</ref>
| |
|
| |
| لی [[فلاسفه]] برآنند که آخرت در آینده زمانی نیست؛ بلکه باید آن را در مراتب عالی [[سلسله]] طولی وجود جُست.<ref>مفاتیح الغیب، ج ۲، ص ۶۸۸ و ۶۸۹. </ref> اینان با [[استدلال]] به آیاتی چون: {{متن قرآن| وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«آگاه باش که آنان در آشوب افتادهاند و دوزخ فراگیرنده کافران است» سوره توبه، آیه ۴۹.</ref> معتقدند که آخرت بر دنیا احاطه داشته؛ چنانکه [[روز]] بر ساعات آن احاطه دارد.<ref>حاشیه بر شرح منظومه، ص ۴۵.</ref>
| |
|
| |
| حکیمان [[اسلامی]] همه تفاوتهای دنیا و آخرت را در چگونگی وجود آن دو دانستهاند: {{متن قرآن|يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ}}<ref>«روزی که (این) زمین زمینی دیگر گردد و آسمانها نیز و (همگان) نزد خداوند یگانه دادفرما پدیدار شوند» سوره ابراهیم، آیه ۴۸.</ref>.<ref>الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۱۵۷ و ۲۰۳ و ۲۰۴؛ المیزان، ج ۱۲، ص ۸۸ و ۸۹. </ref> و آنها را در چند تفاوت بنیادین خلاصه میکنند <ref>الشواهدالربوبیّه، ص۲۶۷ و ۲۶۸؛ مفاتیحالغیب، ج۲، ص۶۸۶ـ۶۸۹. </ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==شباهتها و تفاوتهای دنیا و آخرت==
| |
| برای [[شناخت]] بهتر آخرت، لازم است به بررسی شباهتها و تفاوتهای دنیا و آخرت بپردازیم؛ زیرا دنیا و آخرت دو مفهوم متضایف هستند که شناخت هر یک بدون شناخت دیگری ممکن نیست<ref>رسائل اخوان الصفا، ج ۳، ص ۲۹۴.</ref>
| |
| ===شباهتها===
| |
| #'''[[انسان]] در هر دو [[جهان]] به خود و متعلّقاتش [[آگاهی]] کامل داشته و از شخصیّتی واحد برخوردار است:''' {{متن قرآن| يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ }}<ref>« کاش من نیز با آنان (همراه) میبودم » سوره نساء، آیه ۷۳.</ref> و نیز {{متن قرآن|وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فِيهَا وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَدًا}}<ref>«و میوهاش بر باد رفت و از (حسرت) مالی که در آن هزینه کرده بود دست بر دست میکوفت در حالی که داربستهای آن فرو ریخته بود و او میگفت: ای کاش من هیچ کس را با پروردگار خویش شریک نمیپنداشتم» سوره کهف، آیه ۴۲.</ref>، {{متن قرآن|وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ}}<ref>«و اما آنکه کارنامهاش به دست چپ وی داده شود میگوید: کاش کارنامهام به من داده نشده بود» سوره حاقه، آیه ۲۵.</ref>، {{متن قرآن|يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِ}}<ref>«میگوید: کاش برای (این) زندگیم (توشهای) پیش میفرستادم» سوره فجر، آیه ۲۴.</ref>.
| |
| #'''انسان در هر دو جهان، [[غرایز انسانی]] و حیوانی دارد:''' {{متن قرآن|وَفَاكِهَةٍ مِّمَّا يَتَخَيَّرُونَ وَلَحْمِ طَيْرٍ مِّمَّا يَشْتَهُونَ وَحُورٌ عِينٌ كَأَمْثَالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ جَزَاء بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ لا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلا تَأْثِيمًا إِلاَّ قِيلا سَلامًا سَلامًا}}<ref>«و میوه، آنچه بگزینند و گوشت پرندگان، آنچه بخواهند. و سیاهدیده زنانی درشت چشم. همانند مروارید فرو پوشیده. به پاداش آنچه انجام میدادهاند. در آن سخن یاوه و گناهآلودی نمیشنوند. (هیچ سخنی نشنوند) جز گفته: درود، درود» سوره واقعه، آیه ۲۰-۲۶.</ref>.<ref>مجموعه آثار، ج ۲، حیات اخروی، ص ۵۲۳. </ref> و با [[آلام]] و لذّتهای [[عقلی]] و [[حسّی]] مواجه است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«آنان که پیمان با خداوند و سوگندهای خود را به بهای ناچیز میفروشند، در جهان واپسین بیبهرهاند و خداوند با آنان سخن نمیگوید و در روز رستخیز به آنان نمینگرد و آنان را پاکیزه نمیدارد و عذابی دردناک خواهند داشت» سوره آل عمران، آیه ۷۷.</ref> و {{متن قرآن| ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبَادِي وَادْخُلِي جَنَّتِي }}<ref>«به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۸-۳۰.</ref>.<ref>علم الیقین، ج ۲، ص ۱۰۵۶ ـ ۱۰۶۴.</ref> و [[رنجها]] و لذّتهای جسمی، در هر دو [[جهان]] از طریق [[جسم]] برای [[روح]]، حاصل میشود: {{متن قرآن|كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ}}<ref>« هرگاه که پوست تنشان بریان گردد بر آنان پوستهایی تازه جایگزین میگردانیم تا عذاب را بچشند» سوره نساء، آیه ۵۶.</ref>.
| |
| #'''[[خداوند]] در هر دو جهان قابل [[رؤیت]] [[حسّی]] نیست:''' {{متن قرآن|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ }}<ref>«چشمها او را در نمییابند » سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>.<ref>پادشاهی خدا، ص ۱۲۶.</ref> گرچه در [[آخرت]]، [[حق]] به طور کامل آشکار شده، [[انسانها]] به وجود [[پروردگار]] [[یقین]] مییابند: {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ}}<ref>«در آن روز، خداوند جزای راستین آنان را بیکم و کاست میدهد و خواهند دانست که خداوند همان حقّ آشکار است» سوره نور، آیه ۲۵.</ref>.<ref>مجموعه آثار، ج ۴، معاد، ص ۸۰۹. </ref>
| |
| #'''از آنجا که خداوند، [[افعال]] و [[اعمال انسانها]] را در [[بهشت]] و جهنّم به خودشان نسبت میدهد:''' {{متن قرآن|فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ}}<ref>«مینوشید چونان که شتران تشنه مینوشند» سوره واقعه، آیه ۵۵.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا}}<ref>«نیکان از پیالهای مینوشند که آمیخته به بوی خوش است» سوره انسان، آیه ۵.</ref>، آشکار میشود که انسانها در آن جهان نیز [[اراده]] و [[اختیار]] دارند؛<ref>الذخیره، ص ۵۲۷؛ نظریّات علم کلام، ص ۴۸۷ و ۴۸۸.</ref> امّا هر کس در محدوده [[داراییها]] و تواناییهایش میتواند آن را [[اجرا]] کند و آن نیز به میزانی است که انسان خود را در این [[دنیا]] در اختیار [[خدا]] و [[رسول]] قرار داده و از خود سلب اراده کرده باشد {{متن قرآن|وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا}}<ref>«و چون خداوند و فرستاده او به کاری فرمان دهند سزیده هیچ مرد و زن مؤمنی نیست که آنان را در کارشان گزینش (دیگری) باشد؛ هر کس از خدا و فرستادهاش نافرمانی کند به گمراهی آشکاری افتاده است» سوره احزاب، آیه ۳۶.</ref>.<ref>مفاتیح الغیب، ج ۲، ص ۷۶۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ===تفاوتها===
| |
| #'''آخرت بر خلاف دنیا، از [[تغییر]]، [[فساد]] و فنا مصون بوده:''' {{متن قرآن|مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ}}<ref>«داستان آن بهشت که به پرهیزگاران نوید دادهاند، (این است): در آن، جویبارهایی از آبی است که نمیگندد و جویبارهایی از شیری که مزهاش دگرگون نمیگردد و جویبارهایی از شرابی که به نوشندگان لذت میبخشد و جویبارهایی از شهد ناب؛ و آنان را در آن هرگونه میوه و (نیز) آمرزشی از سوی پروردگارشان است؛ آیا (اینان) برابرند با کسانی که در آتش (دوزخ) جاودانند و به آنان آبی داغ مینوشانند که دل و رودههایشان را پارهپاره میگرداند؟» سوره محمد، آیه ۱۵.</ref> جهان بقا و [[ثبات]] است: {{متن قرآن|يَا قَوْمِ إِنَّمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ}}<ref>«ای قوم من! زندگی این جهان، تنها بهرهای (اندک) است و جهان واپسین است که سرای ماندگاری است» سوره غافر، آیه ۳۹.</ref>.<ref> المظاهر الالهیّه، ص ۹۳ و ۹۴؛ جامع البیان، مج ۱۳، ج ۲۵، ص۶۴ و ۶۵؛ علم الیقین، ج ۲، ص ۱۲۹۴.</ref> و عوارضی مانند [[پیری]] و [[مرگ]] در آن وجود ندارد: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذَابِهَا كَذَلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ}}<ref>«و برای کافران آتش دوزخ (آماده) است که (در آن) نه کارشان تمام میشود که بمیرند و نه از عذاب آنان میکاهند؛ بدینگونه هر ناسپاسی را کیفر میدهیم» سوره فاطر، آیه ۳۶.</ref>.<ref>المیزان، ج ۴، ص ۲۲ و ۲۳، الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۳۱۹.</ref> [[علامه طباطبایی]] پس از ذکر آیاتی که بیانگر انقراض این [[دنیا]] است، در تبیین [[آخرت]] میگوید: این مطلب از ملاحظه کتاب و [[سنّت]]، به طور [[قطع]] و ضرور استفاده میشود که در آخرت، [[نظام]] [[زندگی]] در تمام [[شؤون]] آن با نظام زندگی در دنیا مغایرت دارد. آخرت ابدی است و برای ساکنان آن، یا [[سعادت]] محض به شمار میرود که همه چیز برایشان مهیّا است و یا [[شقاوت]] محض است که جز آن چه را ناخوش میدارند، برای آنها نیست.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص ۱۴۸.</ref>
| |
| #'''[[دنیا]]، [[جهان]] عمل و [[تکلیف]] و [[آزمایش]]:''' {{متن قرآن|إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا}}<ref>«ما هر چه را بر زمین است، (در کار) آرایش آن کردهایم تا آنان را بیازماییم که کدام نیکوکردارترند» سوره کهف، آیه ۷.</ref> و آخرت، جهان نتیجه و [[جزا]] و [[پاداش]] است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای کافران! امروز پوزش نخواهید که تنها (برای) آنچه میکردهاید کیفر میبینید» سوره تحریم، آیه ۷.</ref>.<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۲۰؛ الذخیره، ص ۵۲۴؛ المنقذ، ج۲، ص ۱۸۱ و ۲۰۳.</ref> لذا مهلتها در آن جهان به پایان میرسد: {{متن قرآن|خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ}}<ref>«در آن جاودانند و نه از عذابشان کاسته میشود و نه به آنان مهلت خواهند داد» سوره بقره، آیه ۱۶۲.</ref>.<ref>مجموعه آثار، بازرگان، ج ۱، ذره بیانتها، ص ۵۰۳. </ref> از هنگامی که [[انسان]] مرگ را با چشم دیده و در حال [[احتضار]] و [[جان]] کندن است، [[راه]] [[توبه]] وبازگشت بسته میشود {{متن قرآن|حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ}}<ref>«هنگامی که مرگ هر یک از آنان فرا رسد میگوید: پروردگارا! مرا باز گردانید!» سوره مؤمنون، آیه ۹۹.</ref>، {{متن قرآن|لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ}}<ref>«شاید من در آنچه وا نهادهام، (بتوانم) کاری نیکو انجام دهم؛ هرگز! این سخنی است که او گوینده آن است و پیشاروی آنان تا روزی که برانگیخته گردند برزخی خواهد بود» سوره مؤمنون، آیه ۱۰۰.</ref> البتّه در [[برزخ]] [[دست]] انسان از عمل کوتاه است؛ ولی بر پایه برخی [[روایات]] از سه ناحیه ممکن است بهرهمند شود: بنای خیری که از خود به یادگار گذاشته است و دیگران از آن استفاده میکنند و اثر [[علمی]] که پویندگان [[علم]] از آن بهره میبرند و [[فرزندان]] [[صالح]] و با [[ایمانی]] که برای او [[آمرزش]] میطلبند.<ref>الامالی، طوسی، ص ۲۳۷؛ بحار الانوار، ج ۱۰۱، ص ۱۰۳.</ref>
| |
| #'''[[جهان آخرت]] دارای [[حیات]] بوده:''' {{متن قرآن|وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref> تمام موجودات آن از [[علم]] [[شعور]] و نطق برخوردارند: {{متن قرآن|وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}}<ref>«و به پوستهای تن خود میگویند: چرا به زیان ما گواهی دادید؟ میگویند: خداوند ما را به سخن آورد همان که هر چیز را به سخن میآورد و او نخست بار شما را آفرید و به سوی او بازگردانده خواهید شد» سوره فصلت، آیه ۲۱.</ref>.<ref>علم الیقین، ج ۲، ص ۱۲۹۳ و ۱۲۹۴ و ۱۳۱۸.</ref> و [[اعمال انسانها]] با صورتهای [[زیبا]] و لذّتبخش یا [[زشت]] و وحشتزا تجسّم مییابد: {{متن قرآن| وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا }}<ref>« آنچه کردهاند پیش چشم مییابند» سوره کهف، آیه ۴۹.</ref> و {{متن قرآن|هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ}}<ref>« آیا جز (برای) آنچه انجام میدادید کیفر داده میشوید؟» سوره نمل، آیه ۹۰.</ref>.<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۳۲۵؛ مجموعه آثار، ج ۲، حیات اخروی، ص۵۲۱ و ۵۲۲؛ معاد در نگاه وحی و فلسفه، ص ۳۲۶ و ۳۲۹.</ref> به همین سبب، در [[آخرت]]، تمام حقایق آشکار و تمام پنهانیها ظاهر میشوند: {{متن قرآن|يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ}}<ref>«روزی که رازهای نهان، آشکار گردد» سوره طارق، آیه ۹.</ref>.<ref> المیزان، ج ۱۵، ص ۹۵ و ج ۷، ص ۵۰. </ref> [[طبری]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن|لَهِيَ الْحَيَوَانُ}}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref> میگوید: در سرای آخرت، [[زندگی]] [[جاودانه]] و زوالناپذیری است که مرگی با آن نیست و در [[تأیید]] این نظر، به [[کلام]] ابنعبّاس و [[مجاهد]] و [[قتاده]] استناد کرده است.<ref> جامعالبیان، مج ۱۱، ج ۲۱، ص ۱۶ و ۱۷.</ref>
| |
| #'''[[روابط]] موقّت و بیبنیاد [[دنیایی]] و ضوابط [[حاکم]] در آن، مانند سفارش، [[خویشاوندی]] و دوستیهای غیر [[الهی]]، در آن [[جهان]] از بین میرود و فقط روابط و ضوابط [[تکوینی]] و [[واقعی]] برقرار میماند:''' {{متن قرآن|وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ}}<ref>«و از روزی پروا کنید که هیچ کاری از کسی برای دیگری برنمیآید و از کسی میانجیگری پذیرفته نمیگردد و از او جایگزینی گرفته نمیشود و آنان یاری نخواهند شد» سوره بقره، آیه ۴۸.</ref>، {{متن قرآن|فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«پس چون در صور دمند (دیگر) در آن روز میان آنان نه پیوندی است و نه از یکدیگر پرس و جو میکنند» سوره مؤمنون، آیه ۱۰۱.</ref>، {{متن قرآن|إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ}}<ref>«آنگاه که پیشگامان (گناه یا کفر) از پیروان (خویش) دوری میورزند و در عذاب مینگرند و پیوندها میان آنها (یکسره) بریده میشود» سوره بقره، آیه ۱۶۶.</ref>.<ref> المیزان، ج ۱۹، ص ۲۲۹ و ج ۱۲، ص ۵۸. </ref> لذا در آخرت، فقط امتیازهای [[حقیقی]] و واقعی پذیرفته میشود، نه امتیازهای ظاهری و صوری: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}}<ref>«ای مردم! ما شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را گروهها و قبیلهها کردیم تا یکدیگر را باز شناسید، بیگمان گرامیترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، به راستی خداوند دانایی آگاه است» سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref>.<ref>مجموعه آثار، ج۱، عدل الهی، ص۲۹۷ و ۳۰۱ و ۳۳۷.</ref> ضمن آنکه در آخرت، هیچ نوع ستمی وجود نداشته، به [[قدر]] رشته هسته خرمایی به [[انسانها]] [[ستم]] نمیشود: {{متن قرآن|وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا}}<ref>«سر مویی بر شما ستم نخواهد رفت» سوره نساء، آیه ۷۷.</ref> در [[آخرت]]، [[زندگی اجتماعی]] به صورت [[تعاون]] و [[همکاری]] بین [[انسانها]] وجود ندارد؛ بلکه [[سرنوشت]] هر شخص را [[عقاید]] و [[اعمال]] وی [[تعیین]] میکنند: {{متن قرآن|لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ}}<ref>«هر کس را در آن روز حالی است که او را به خود سرگرم میسازد» سوره عبس، آیه ۳۷.</ref> البتّه [[روابط]] معنویی که در این [[جهان]] بین انسانها وجود دارد، در آن جهان صورت [[عینی]] و [[ملکوتی]] مییابد؛ بنابر این اگر کسی سبب [[هدایت]] شخصی شود، در [[رستاخیز]] شخص [[هادی]] به صورت [[امام]] و شخص [[هدایت یافته]] به صورت [[مأموم]] ظاهر میشود و این همان [[شفاعت]] درست و پذیرفته شده است. در [[گمراه کردن]] نیز همین گونه است؛ چنان که [[فرعون]] در آخرت، پیشاپیش قومش بوده، آنان را وارد [[آتش]] میکند: {{متن قرآن|يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ}}<ref>«او در روز رستخیز، پیشاپیش قومش میآید و آنان را به دوزخ درمیآورد و بد آبشخوری است که بدان درمیآیند» سوره هود، آیه ۹۸.</ref>.
| |
| #'''[[نعمتها]] و عذابها در آخرت تفاوت بسیاری با [[دنیا]] دارند.<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۷۰؛ الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۱۷۵ و ۱۷۶.</ref> نعمتهای آخرت، بسیار [[شریف]] و غیر قابل تصوّرند:''' {{متن قرآن|فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«پس هیچ کس نمیداند چه روشنی چشمی برای آنان به پاداش کارهایی که میکردند نهفتهاند» سوره سجده، آیه ۱۷.</ref>، {{متن قرآن|انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلًا}}<ref>«بنگر چگونه برخی از آنان را بر برخی دیگر برتر میداریم و بیگمان جهان واپسین در پایهها و در برتری بزرگتر است» سوره اسراء، آیه ۲۱.</ref> در آخرت برای [[مؤمنان]] درجات گوناگونی وجود دارد: {{متن قرآن|أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«آنانند که به راستی مؤمنند؛ آنها نزد پروردگارشان پایهها و آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره انفال، آیه ۴.</ref> بر اساس [[روایات]]، [[برتری]] درجات به دلیل برتری [[عقول]] و اعمال [[بندگان]] و فاصله بالاترین و پایینترین [[درجات بهشت]]، مانند فاصله [[زمین]] و [[آسمان]] است.<ref> نورالثقلین، ج ۳، ص ۱۴۷ و ۱۴۸.</ref> عذابهای آخرت نیز بسیار شدید و دردناکند.<ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۳۱۸.</ref> [[قرآن]] [[سختی]] و دردناکی فوقالعاده [[عذاب]] [[آخرتی]] را با اوصاف {{متن قرآن|عَظِيمٌ}} {{متن قرآن|وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و ستمکارتر از کسی که نمیگذارد نام خداوند در مسجدهای او برده شود و در ویرانی آنها میکوشد کیست؟ آنان را جز این سزاوار نیست که هراسان در آن پا نهند، آنها در دنیا، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره بقره، آیه ۱۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«کیفر کسانی که با خداوند و پیامبرش به جنگ برمیخیزند و در زمین به تبهکاری میکوشند جز این نیست که کشته یا به دار آویخته شوند یا دستها و پاهایشان ناهمتا بریده شود یا از سرزمین خود تبعید گردند؛ این (کیفرها) برای آنان خواری در این جهان است و در جهان واپسین عذابی سترگ خواهند داشت» سوره مائده، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«ای پیامبر! آنان که در کفر شتاب میورزند تو را اندوهگین نکنند، همان کسانی که به زبان میگفتند ایمان آوردهایم در حالی که دلهاشان ایمان نیاورده است و یهودیانی که به دروغ گوش میسپارند جاسوسان گروهی دیگرند که نزد تو نیامدهاند؛ عبارات (کتاب آسمانی) را از جایگاه آنها پس و پیش میکنند؛ (به همدیگر) میگویند اگر به شما این (حکمی که ما میخواهیم از سوی پیامبر) داده شد بپذیرید و اگر داده نشد، (از او) دوری گزینید- و از تو در برابر خداوند، برای کسی که عذاب وی را بخواهد، هیچگاه کاری ساخته نیست- آنان کسانی هستند که خداوند نخواسته است دلهایشان را پاکیزه گرداند؛ در این جهان، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره مائده، آیه ۴۱.</ref>، {{متن قرآن|أَكْبَرُ}} {{متن قرآن|فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«آنگاه خداوند در زندگانی این جهان به آنان خواری چشانید و اگر میدانستند عذاب جهان واپسین بزرگتر است» سوره زمر، آیه ۲۶.</ref>، {{متن قرآن|شَدِيدٌ}} {{متن قرآن|اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ}}<ref>«بدانید که زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است میان شما و افزون خواهی در داراییها و فرزندان است؛ چون بارانی که رستنی آن شگفتی کشتکاران را برانگیزد سپس خشک گردد و آن را زرد بینی، آنگاه ریز و خرد شود و در جهان واپسین، عذابی سخت و (نیز) آمرزش و خشنودی از سوی خداوند خواهد بود و زندگانی این جهان جز مایه فریب نیست» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref>، {{متن قرآن|أَشَدُّ}} {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى}}<ref>«و اینچنین ما آن کس را که گزافکاری کند و به نشانههای پروردگارش ایمان نیاورد کیفر میدهیم و بیگمان عذاب جهان واپسین سختتر و پایدارتر است» سوره طه، آیه ۱۲۷.</ref>، {{متن قرآن|أَشَقُّ}} (دشوار) {{متن قرآن|لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ}}<ref>«آنان را عذابی در زندگانی این جهان است و عذاب جهان واپسین سختتر است و در برابر خداوند هیچ نگهدارندهای ندارند» سوره رعد، آیه ۳۴.</ref>، {{متن قرآن|أَبْقَى}} (ماندگارتر) {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى}}<ref>«و اینچنین ما آن کس را که گزافکاری کند و به نشانههای پروردگارش ایمان نیاورد کیفر میدهیم و بیگمان عذاب جهان واپسین سختتر و پایدارتر است» سوره طه، آیه ۱۲۷.</ref>، و {{متن قرآن|أَخْزَى}} (رسوا کنندهتر) {{متن قرآن|فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ}}<ref>«و ما در روزهایی شوم بادی سرد فرستادیم تا عذاب رسواساز را در زندگی این جهان به آنان بچشانیم و بیگمان عذاب جهان واپسین رسواسازتر است و آنان یاری نخواهند شد» سوره فصلت، آیه ۱۶.</ref> تبیین کرده است. براساس روایتی، بخشی از آتش آخرت، هفتاد بار با آب خاموش، سپس شعلهور شده تا به صورت [[آتش]] [[دنیا]] درآمده است.<ref> بحارالانوار، ج ۸، ص ۲۸۸.</ref> نکته دیگر اینکه [[انسان]] در صورت برخورد با [[مشکلات]] در دنیا، پس از مدّتی به آنها [[عادت]] کرده، [[تحمل]] آنها برایش آسانتر میشود؛ همانطور که از نعمتهای یکنواخت نیز خسته و دلزده میگردد؛ امّا در [[آخرت]]، نه جهنّمیان به آتش خو میگیرند: {{متن قرآن|يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ}}<ref>«میخواهند از آتش (دوزخ) رهایی یابند اما از آن بیرون نخواهند رفت و عذابی پایدار خواهند داشت» سوره مائده، آیه ۳۷.</ref>.<ref> المیزان، ج ۴، ص ۲۲.</ref> و نه [[بهشتیان]] از نعمتهای آن دلزده و خسته میشوند: {{متن قرآن|خَالِدِينَ فِيهَا لَا يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا}}<ref>«در آن جاودانند و در پی رفتن به جای دیگر نیستند» سوره کهف، آیه ۱۰۸.</ref>.<ref> مجموعه آثار، ج ۲، حیات اخروی، ص ۵۲۴. </ref>
| |
| #'''[[خیر و شرّ]]، [[سعادت]] و [[شقاوت]]، و [[مرگ]] و [[زندگی]] در دنیا به هم آمیختهاند:''' {{متن قرآن|كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«هر کسی (مزه) مرگ را میچشد و شما را با بد و نیک میآزماییم و به سوی ما بازگردانده میشوید» سوره انبیاء، آیه ۳۵.</ref> امّا این امور در آخرت، به طورکامل ازهم جدا میشوند: {{متن قرآن|إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا}}<ref>«بیگمان روز داوری وعدهگاه (ما و شما) است،» سوره نبأ، آیه ۱۷.</ref>.<ref> مجموعه آثار، ج ۱، عدل الهی، ص ۲۲۱ ـ ۲۲۳ و ج ۴، معاد، ص ۶۲۴ و ۶۲۵؛ به سوی جهان ابدی، ص ۳۷۱ و ۳۷۲.</ref> چنان که در دنیا، [[صدق]] و [[کذب]] و حقّ و [[باطل]] به هم آمیختهاند؛ ولی آخرت [[روز]] جدایی حق از باطل است. {{متن قرآن|هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ}}<ref>«این روز داوری است که شما و پیشینیان را گرد آوردیم» سوره مرسلات، آیه ۳۸.</ref> در آخرت، [[پرهیزگاران]] و [[تبهکاران]] از یکدیگر متمایز میشوند: {{متن قرآن|وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ}}<ref>«امروز ای گنهکاران (از مؤمنان) جدا گردید!» سوره یس، آیه ۵۹.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ}}<ref>«بیگمان روز جدایی (حق از باطل) وعدهگاه همه آنان است» سوره دخان، آیه ۴۰.</ref> در آنجا [[پلید]] و [[پاکیزه]] از هم جدا میشوند: {{متن قرآن|لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ }}<ref>«تا خداوند ناپاک را از پاک جدا گرداند » سوره انفال، آیه ۳۷.</ref> بنابراین در سرای آخرت جایی برای [[دروغ]] گفتن و [[کتمان]] [[حقیقت]] وجود ندارد. افزون بر این، در آن [[جهان]] [[گواهان]] و [[شاهدان]] متعدّدی وجود دارند که با وجود آنها جایی برای [[پوشاندن حق]] باقی نمیماند؛ مانند: [[پیامبران]] {{متن قرآن|وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، [[امامان]] {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کردهایم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر بر شما گواه باشد؛ و قبلهای که بر سوی آن بودی بر نگرداندیم مگر بدین روی که معلوم داریم چه کسی از پیامبر پیروی میکند و چه کسی واپس میگراید ، و بیگمان آن جز بر آنان که خداوند رهنمونشان شد، گران بود و خداوند بر آن نیست که ایمانتان را تباه گرداند که خداوند با مردم، به راستی مهربانی است بخشاینده» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref>، [[فرشتگان]] {{متن قرآن|وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ}}<ref>«و با هر کسی که میآید گسیلکننده و گواهی است» سوره ق، آیه ۲۱.</ref>، [[زمین]] {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا }}<ref>«در آن روز زمین رازهایش را باز میگوید، زیرا پروردگارت به آن، وحی کرده است» سوره زلزال، آیه ۴-۵.</ref> و اعضا و جوارح. {{متن قرآن|يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«روزی که زبان و دست و پای آنها بدانچه میکردهاند به زیان آنها، گواهی میدهد» سوره نور، آیه ۲۴.</ref>
| |
| #'''در [[آخرت]] تمام پراکندگیها و انتشارهایی که در [[آسمانها]] و [[زمین]] وجود دارند، به [[وحدت]] و تجمّع میگرایند:''' {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِنْ دَابَّةٍ وَهُوَ عَلَى جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَاءُ قَدِيرٌ}}<ref>«و از نشانههای او آفرینش آسمانها و زمین است و آنچه در آنها از جنبندگان پراکنده است و او بر گرد آوردن آنها هرگاه که بخواهد تواناست» سوره شوری، آیه ۲۹.</ref>.<ref> الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۳۰۷ و ۳۰۸.</ref> و نیز تمام [[انسانها]] در آن گرد آورده میشوند: {{متن قرآن| ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ }}<ref>« آن روزی است که مردم در آن فراهمند» سوره هود، آیه ۱۰۳.</ref>.<ref> المیزان، ج۱۱، ص ۷.</ref> و {{متن قرآن|هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ}}<ref>«این روز داوری است که شما و پیشینیان را گرد آوردیم» سوره مرسلات، آیه ۳۸.</ref> به گفته خواجه [[نصیرالدّین طوسی]]، [[زمان]]، علّت تغیّر، و مکان علّت تکثّر است و تغیّر و تکثّر، علّت محجوب شدن برخی موجودات از برخی دیگر به شمار میرود و چون در [[قیامت]]، زمان و مکان [[مادّی]] [[مرتفع]] میشود، حجابها از بین میرود و [[خلق]] نخستین و واپسین مجتمع میشوند.<ref> آغاز و انجام، ص ۲۳.</ref>
| |
| #'''در آخرت، [[مؤمنان]] به هر نوع خواستهای که داشته باشند، رسیده، هیچگاه ناکام نمیشوند:''' {{متن قرآن|وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ }}<ref>«در آنجا آنچه دلها بخواهد و چشمها لذّت برد فراهم است» سوره زخرف، آیه ۷۱.</ref>، {{متن قرآن|نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ}}<ref>«ما دوستان شما در این جهان و در جهان واپسینیم و در آنجا هر چه دلتان بخواهد هست و هر چه درخواست کنید دارید» سوره فصلت، آیه ۳۱.</ref> امّا [[کافران]] به هیچ یک از خواستههایشان نخواهند رسید: {{متن قرآن|وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ}}<ref>«و میان آنان و آنچه آرزو میکنند فاصله افکنده میشود چنان که با همگنان آنان (نیز) پیشتر چنین شده بود زیرا آنان در دودلی گمانانگیزی بودند» سوره سبأ، آیه ۵۴.</ref>.<ref>الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۳۱۹.</ref>
| |
| #'''در [[دنیا]]، [[غفلت]]، [[نادانی]]، مستی و [[فریب]] وجود دارد:''' {{متن قرآن|وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ}}<ref>«آنان در ناآگاهی رو گردانند» سوره انبیاء، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«امّا بیشتر مردم نمیدانند» سوره نحل، آیه ۳۸.</ref>، {{متن قرآن|لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«(امّا) به جان تو سوگند که آنان در سرمستی خویش سرگشته بودند» سوره حجر، آیه ۷۲.</ref>، {{متن قرآن|وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ}}<ref>«به راستی رستگار است و زندگی دنیا جز مایه نیرنگ نیست» سوره آل عمران، آیه ۱۸۵.</ref> ولی آخرت، عالم بینایی و علم است <ref> المیزان، ج ۳، ص ۹۶ و ج ۲۰، ص ۱۰۶ و ج ۱۳، ص ۳۲۲.</ref> و چون حجابها و پردهها از جلو انسانها برداشته میشود، [[انسان]] با بینشی درونگر، حقایق را [[درک]] میکند: {{متن قرآن|لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ}}<ref>«به راستی تو از این غافل بودی پس ما پرده را از (پیش چشم) تو کنار زدیم و امروز چشمت تیزنگر است» سوره ق، آیه ۲۲.</ref>، {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ}}<ref>«در آن روز، خداوند جزای راستین آنان را بیکم و کاست میدهد و خواهند دانست که خداوند همان حقّ آشکار است» سوره نور، آیه ۲۵.</ref>.<ref>مجموعه آثار، ج ۲، حیات اخروی، ص ۵۲۴. </ref>
| |
| #'''در [[آخرت]]، ابدان تابع [[نفوس]] است؛ بدین جهت [[کور]] دلان، از چشمان ظاهری نیز [[محروم]] خواهند بود:''' {{متن قرآن|وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى}}<ref>«و هر که از یادکرد من روی برتابد بیگمان او را زیستنی تنگ خواهد بود و روز رستخیز وی را نابینا بر خواهیم انگیخت» سوره طه، آیه ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا}}<ref>«میگوید: پروردگارا! چرا مرا نابینا برانگیختی در حالی که من بینا بودم؟» سوره طه، آیه ۱۲۵.</ref>.<ref> مفاتیحالغیب، ج ۲، ص ۷۱۱؛ منتخباتی از آثار حکما، ج ۲، ص ۳۷.</ref>و مشتهیات نیز به تبع [[شهوات]] [[آفریده]] میشوند، نه آنکه خود برانگیزاننده شهوات باشند: {{متن قرآن|لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ}}<ref>«در آن است آنچه بخواهند و نزد ما، بیشتر (نیز) هست» سوره ق، آیه ۳۵.</ref> و {{متن قرآن|فِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ}}<ref>« آنچه دلها بخواهد » سوره زخرف، آیه ۷۱.</ref>.<ref>مفاتیحالغیب، ج ۲، ص ۷۱۱؛ منتخباتی از آثار حکما، ج ۲، ص ۳۷.</ref>
| |
| #'''در آخرت، مقیاسهای زمانی و مکانی که در [[دنیا]] وجود دارد، برچیده میشود:''' {{متن قرآن|تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ}}<ref>«فرشتگان و روح ، در روزی که اندازه آن پنجاه هزار سال است به سوی او فرا میروند» سوره معارج، آیه ۴.</ref> و {{متن قرآن|جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ }}<ref>« بهشتی به پهنای آسمانها و زمین» سوره آل عمران، آیه ۱۳۳.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==[[ایمان]] به [[آخرت]] در [[قرآن]]==
| |
| ایمان به آخرت، در کنار [[ایمان به خدا]] و [[ایمان به پیامبران]] قرار گرفته که نشان دهنده اهمّیّت آن است: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ }}<ref>«بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد » سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref> همچنین به تصریح قرآن، [[ایمان]] به آخرت، جزئی از [[دعوت]] سایر [[پیامبران]] نیز بوده؛<ref> نثر طوبی، ج ۱، ص ۱۲.</ref>
| |
|
| |
| چنانکه در [[صحف ابراهیم]] و [[موسی]]{{ع}} بر [[پایدار]] بودن آخرت تأکید شده {{متن قرآن|وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الأُولَى صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى }}<ref>«با آنکه جهان واپسین بهتر و پایدارتر است این (حقیقت) بیگمان در صحیفههای (آسمانی) پیشین (نیز آمده) است. صحیفههای ابراهیم و موسی» سوره اعلی، آیه ۱۷-۱۹.</ref> و [[شعیب]]{{ع}} [[قوم]] خود را به [[پرستش]] [[خدا]] و [[باور]] به آخرت [[ترغیب]] کرده است. {{متن قرآن|وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}<ref>«و به سوی (مردم) مدین، برادرشان شعیب را (فرستادیم) که گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید و به روز بازپسین امیدوار باشید و در این (سر) زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره عنکبوت، آیه ۳۶.</ref> [[یوسف]]{{ع}} از [[منکران]] خدا و آخرت دوری جسته، خود را در [[اعتقاد]] به مبدأ و آخرت، پیرو پدرانش [[ابراهیم]] و [[اسحاق]] و [[یعقوب]] میداند {{متن قرآن|قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُمَا ذَلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ}}<ref>«(یوسف) گفت: خوراکی که روزی شماست نزدتان نمیرسد مگر آنکه پیش از رسیدن آن شما را از تعبیر آن آگاه میکنم. این از چیزهایی است که پروردگارم به من آموخته است؛ من آیین گروهی را که به خداوند ایمان ندارند و جهان واپسین را منکرند وانهادهام» سوره یوسف، آیه ۳۷.</ref>، {{متن قرآن|وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ذَلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ}}<ref>«و از آیین پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب پیروی میکنم؛ در خور ما نیست که هیچ چیز را شریک خداوند بدانیم؛ این از بخشش خداوند به ما و به مردم است امّا بیشتر مردم سپاس نمیگزارند» سوره یوسف، آیه ۳۸.</ref> همچنین موسی{{ع}} [[قارون]] مالاندوز را به کار برای آخرت میخواند. {{متن قرآن|وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن و چنان که خداوند به تو نیکی کرده است تو (نیز) نیکی (پیشه) کن و در زمین در پی تباهی مباش که خداوند تبهکاران را دوست نمیدارد» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref> درباره جمعی از [[اهل کتاب]]، آمده است: از میان اهل کتاب، گروهی درست کردارند... به [[خدا]] و [[آخرت]] [[ایمان]] دارند {{متن قرآن|لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ}}<ref>«آنان برابر نیستند؛ از اهل کتاب گروهی برخاستگانند که در طول شب آیات خداوند را تلاوت میکنند در حالی که سر به سجده دارند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۳.</ref>، {{متن قرآن|يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«به خداوند و روز بازپسین ایمان دارند و به کار شایسته فرمان میدهند و از کار ناشایست باز میدارند و به کارهای خیر میشتابند و آنان از شایستگانند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==آثار [[ایمان]] به [[آخرت]]==
| |
| ایمان و [[باور]] به سرای آخرت و [[اعتقاد]] به این که بین [[کردار]] [[انسان]] در [[دنیا]] و [[سرنوشت]] او در آخرت [[ارتباط]] وجود دارد، تأثیر بسیاری در [[روح]] و روان و نیز [[افعال]] اختیاری انسان دارد. برخی از آثاری که [[قرآن]] آنها را ذکر کرده بدین شرح است:
| |
| #'''پایبندی به [[دستورهای الهی]]:''' [[ایمان]] بهآخرت، موجب تسلیم شدن در برابر فرمانهای [[خداوند]]، مانند [[جهاد]] {{متن قرآن|لَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ}}<ref>«آنان که به خداوند و روز بازپسین ایمان دارند برای جهاد با مال و جانشان از تو اجازه نمیگیرند و خداوند به (حال) پرهیزگاران داناست» سوره توبه، آیه ۴۴.</ref>، [[انفاق در راه خدا]] {{متن قرآن|وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و برخی از تازیان بیاباننشین به خداوند و روز بازپسین ایمان دارند و آنچه هزینه میکنند مایه نزدیکی (خود) نزد خداوند و دعاهای خیر پیامبر میشمارند؛ آگاه باشید که این مایه نزدیکی آنهاست؛ به زودی خداوند آنان را در (کنف) بخشایش خود در میآورد که خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره توبه، آیه ۹۹.</ref>، [[مراقبت]] بر [[نماز]] {{متن قرآن|وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ}}<ref>«و این کتاب خجستهای است که آن را فرو فرستادهایم، آنچه را پیش از آن بوده است راست میشمارد و تا (مردم) «مادر شهر» (مکّه) و مردم پیرامون آن را بیمدهی و مؤمنان به جهان واپسین، بدان ایمان میآورند و بر نماز خویش، نگهداشت دارند» سوره انعام، آیه ۹۲.</ref>، تعمیر [[مساجد]] {{متن قرآن|إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ}}<ref>«تنها آن کس مساجد خداوند را آباد میتواند کرد که به خداوند و روز واپسین ایمان آورده و نماز را بر پا داشته و زکات پرداخته و جز از خداوند نهراسیده است پس امید است که اینان از رهیافتگان باشند» سوره توبه، آیه ۱۸.</ref>، رعایت [[حقوق خانواده]] {{متن قرآن|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند و اگر ایمان به خداوند و روز بازپسین دارند پنهان داشتن آنچه خداوند در زهدانشان آفریده است برای آنان روا نیست و اگر شوهرانشان سر آشتی دارند به باز آوردن آنان در این حال سزاوارترند و زنان را بر مردان، حقّ شایستهای است چنان که مردان را بر زنان؛ و مردان را بر آنان، به پایهای برتری است و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، {{متن قرآن|وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و چون زنان را طلاق دادید و به سرآمد عدّه خویش رسیدند دیگر آنان را از زناشویی با شوهران دلخواه خود که با هم به شایستگی به سازش رسیدهاند باز ندارید؛ هر کس از شما به خداوند و روز بازپسین ایمان داشته باشد بدین سخن اندرز داده میشود؛ این برای شما پاکتر و پاکیزهتر است و خداوند میداند و شما نمیدانید» سوره بقره، آیه ۲۳۲.</ref> و [[شهادت به حق]] {{متن قرآن|فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا}}<ref>«پس، چون به سر آمد عدّه خویش رسیدند یا به شایستگی نگاهشان دارید یا به شایستگی از آنان جدا شوید و دو تن دادگر از (میان) خود گواه بگیرید و گواهی را برای خداوند برپا دارید؛ این است که با آن، به کسی که به خداوند و روز بازپسین ایمان دارد اندرز داده میشود و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری میگشاید» سوره طلاق، آیه ۲.</ref> میشود.
| |
| #'''[[اطاعت از خدا]] و [[پیامبر]] و [[اولوا الامر]]:''' قرآن، لازمه [[ایمان به خدا]] و آخرت را اطاعت از خدا، پیامبر و اولیای امر میداند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، چون در چیزی با هم به ستیز برخاستید آن را به خداوند و پیامبر بازبرید که این بهتر و بازگشت آن نیکوتر است» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref>
| |
| #'''[[حقطلبی]] و [[ایمان به قرآن]]:''' کسانی که به آخرت ایمان میآورند، در مقابل [[حقیقت]] [[تسلیم]] بوده، به قرآن نیز ایمان میآورند: {{متن قرآن| وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ }}<ref>« مؤمنان به جهان واپسین، بدان ایمان میآورند » سوره انعام، آیه ۹۲.</ref> به گفته [[علامه طباطبایی]]، چون قرآن به [[آرامش]] [[آخرتی]] میخواند و از [[عذاب]] جاویدان برحذر میدارد، [[مؤمنان]] به آخرت و به آن ایمان میآورند. <ref>المیزان، ج ۷، ص ۲۸۰.</ref>
| |
| #'''[[پیروی]] نکردن از [[شیطان]]:''' [[شیطان]]، بر مؤمنان به آخرت سلطهای که به [[پیروی]] از او بینجامد ندارد: {{متن قرآن|وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ}}<ref>«و او را بر آنان چیرگی نبود مگر برای آنکه: آن کس را که به جهان واپسین ایمان دارد از آن کس که بدان در شک است معلوم داریم. و پروردگار تو بر هر چیزی نگاهبان است» سوره سبأ، آیه ۲۱.</ref> زیرا تردید در امر آخرت عامل پیروی از شیطان است. <ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۳۶۶.</ref>
| |
| #'''[[آرامش]]:''' [[انسانی]] که همه چیز را در [[زندگی دنیا]] خلاصه میکند و به [[آخرت]] [[ایمان]] ندارد، در [[زندگی]] [[احساس پوچی]] و بیهدفی میکند؛ از همین رو ناکامیها، [[سختیها]] و [[مصیبتها]] و همچنین [[ترس از مرگ]] و نابودی و نبود پناهگاه مطمئن و [[نگرانی]] از گذشته و فرصتهای از دست رفته و [[وحشت]] از [[آینده]]، [[آرامش روحی]] و [[روانی]] او را سلب میکند؛<ref>معاد از نظر [[روح]] و [[جسم]]، ج ۱، ص ۴۴.</ref> در حالی که [[انسان]] [[معتقد]] به آخرت، [[دنیا]] را گذرگاه و وسیلهای برای رسیدن به [[هدف]]، و آخرت را هدف و مقصد [[جاودانی]] خود میشناسد. کسانی که به [[خدا]] و [[روز بازپسین]] [[ایمان]] آورده، کار [[نیکو]] انجام میدهند، نه ترسی دارند و نه اندوهی: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بیگمان (از) مؤمنان و یهودیان و صابئان و مسیحیان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین ایمان آورند و کار شایسته کنند، نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میگردند» سوره مائده، آیه ۶۹.</ref> نیز {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بیگمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آوردهاند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته میکنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میگردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>.
| |
| #'''بهرهمندی از نعمتهای [[دنیایی]] با مصونیّت از [[عذاب]] [[آخرتی]]:''' [[ابراهیم]]{{ع}} در دعای خویش از خدا میخواهد که [[مکّه]] را شهری [[امن]] گرداند، و مردمش را ـ هرکس از آنان که به خدا و روز بازپسین ایمان بیاورد ـ از فرآوردههای [[دنیا]] روزی بخشد: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم گفت: پروردگارا! اینجا را شهری امن کن و از اهل آن هر کس را که به خداوند و روز واپسین ایمان دارد، از میوهها روزی رسان؛ (خداوند) فرمود: آن را که کفر ورزد، اندکی برخورداری خواهم داد سپس او را به (چشیدن) عذاب دوزخ ناگزیر خواهم» سوره بقره، آیه ۱۲۶.</ref> [[خداوند]] ضمن پذیرش دعای ابراهیم{{ع}} بیان داشته که [[کافران]] از [[اهل]] مکّه را نیز از نعمتهای دنیایی بهرهمند میسازد؛ امّا در آخرت، این دو گروه از هم جدا و کافران به عذاب [[آتش]] مبتلا میشوند. [[طبرسی]] {{متن قرآن|الثَّمَرَاتِ}} در [[آیه]] را به "انواع [[رزق]]" [[تفسیر]] کرده است. <ref> مجمعالبیان، ج ۱، ص ۳۸۷.</ref>
| |
| #'''برخورداری از [[هدایت]] و [[رستگاری]]:''' آنان که به آخرت [[یقین]] داشته باشند، از [[هدایت الهی]] برخوردار بوده، هم آنان رستگارند: {{متن قرآن|الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}}<ref>«آنان که نماز را برپا میدارند و زکات میپردازند و به جهان واپسین یقین دارند» سوره نمل، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«آنان از (سوی) پروردگارشان به رهنمودی رسیدهاند و آنانند که رستگارند» سوره بقره، آیه ۵.</ref>.
| |
| #'''[[پاداش الهی]]:''' کسانی که به [[خدا]] و [[آخرت]] [[ایمان]] داشته، کارهای [[پسندیده]] انجام دهند، اجرشان نزد خدا محفوظ است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بیگمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آوردهاند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته میکنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میگردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref> و نیز {{متن قرآن|لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«امّا استواران در دانش از آنان و آن مؤمنان بدانچه بر تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است، ایمان میآورند و برپادارندگان نماز و دهندگان زکات و مؤمنان به خدا و روز واپسین؛ به آنان زودا که پاداشی سترگ دهیم» سوره نساء، آیه ۱۶۲.</ref>.
| |
| #'''[[رحمت]] و رضون [[الهی]] و [[بهشت]]:''' [[مؤمنان]] به خدا و آخرت، در جوار رحمت[[حق]] در میآیند: {{متن قرآن|وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و برخی از تازیان بیاباننشین به خداوند و روز بازپسین ایمان دارند و آنچه هزینه میکنند مایه نزدیکی (خود) نزد خداوند و دعاهای خیر پیامبر میشمارند؛ آگاه باشید که این مایه نزدیکی آنهاست؛ به زودی خداوند آنان را در (کنف) بخشایش خود در میآورد که خداوند آمرزن» سوره توبه، آیه ۹۹.</ref> و [[آیه]] {{متن قرآن|لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«گروهی را نمییابی که با ایمان به خداوند و روز واپسین، با کسانی که با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزیدهاند دوستی ورزند هر چند که آنان پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشانشان باشند؛ آنانند که (خداوند) ایمان را در دلشان برنوشته و با روحی از خویش تأییدشان کرده است و آنان را به بوستانهایی درمیآورد که از بن آنها جویباران روان است، در آنها جاودانند، خداوند از آنان خرسند است و آنان از وی خرسندند، آنان حزب خداوندند، آگاه باشید که بیگمان حزب خداوند است که (گرویدگان به آن) رستگارند» سوره مجادله، آیه ۲۲.</ref> آنان را به بهشت جاوید [[وعده]] میدهد. [[خداوند]] از آنان [[راضی]] است و آنان نیز از خدا راضیاند.
| |
| #'''[[خودسازی]] و [[پذیرفتن]] [[پند]]:''' کسانی که به خداو آخرت ایمان داشته باشند، پندهای الهی را میپذیرند: {{متن قرآن| ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ}}<ref>«هر کس از شما به خداوند و روز بازپسین ایمان داشته باشد بدین سخن اندرز داده میشود» سوره بقره، آیه ۲۳۲.</ref> [[ایمان به آخرت]]، [[انسان]] را به [[تهذیب]] [[جان]] وا داشته و در پرورش [[روح]] نقش مؤثّری دارد<ref> تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۴۵. </ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==تقارن [[دنیا]] و آخرت==
| |
| [[قرآن کریم]] [[دنیا]] و آخرت را در دهها آیه در کنار هم آورده و اموری را مورد توجّه قرار داده است:
| |
| #'''رابطه دنیا و آخرت:''' [[اعتقاد به آخرت]] در صورتی در [[کردار]] [[آدمی]] تأثیر میگذارد که بین [[زندگی دنیا]] و [[زندگی]] آخرت رابطهای وجود داشته باشد. در غیر این صورت، تأثیری بر کردار او در زندگی دنیا نخواهد داشت. از دیدگاه [[قرآن]]، دنیا و آخرت از یک دیگر جدا نیستند؛ بلکه [[پیوستگی]] و رابطه تنگاتنگی میان آنها برقرار است. این رابطه بین [[اعمال]] اختیاری [[آدمیان]] در دنیا و [[سعادت]] یا [[شقاوت]] آخرت است.<ref>معارف قرآن، ص ۵۰۲؛ مجموعه آثار، ج ۲، حیات اخروی، ص ۵۲۰. </ref> این رابطه از نوع رابطههای قراردادی نیست؛ بلکه رابطهای [[تکوینی]] بین عمل و نتیجه آن در آخرت وجود دارد.<ref>مجموعه آثار، ج ۱؛ عدلالهی، ص ۲۳۷.</ref> برخی این رابطه را فراتر از رابطه علّی و معلولی دانسته و از آن به رابطه عینیّت و [[اتّحاد]] یاد کردهاند.<ref> عدلالهی، ص ۲۳۸.</ref> از [[روایات]] فراوانی نیز به دست میآید که [[اعمال]] [[دنیایی]] ما دارای صورتهایی [[آخرتی]] است که در [[آخرت]] به صورت [[نعمت]] و یا [[عذاب]] ظاهر میشود؛<ref>بحار الانوار، ج ۷، ص ۲۲۸ و ۲۲۹.</ref> بنابر این میان [[دنیا]] و آخرت [[ارتباط]] تنگاتنگی وجود دارد. [[دنیا]] رَحِم آخرت و محلّ [[تربیت]] [[انسانها]] و پرورش [[استعداد]] آنها است.<ref> مجموعه آثار، ج ۱، عدل الهی، ص ۲۰۲ ـ ۲۰۴.</ref> [[عقاید]]، [[اخلاق]] و اعمال ما در دنیا، [[تعیین]] کننده سرنوشتمان در آخرت بوده، چهره آن جهانی ما همان صورتی است که در دنیا برای خویش ساختهایم؛<ref>المظاهر الالهیّه، ص ۸۶؛ پادشاهی خدا، ص ۱۲۷.</ref> زیرا به طور کلّی، آخرت چیزی جز [[باطن]] دنیا نیست: {{متن قرآن|يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ}}<ref>«نمایی از زندگانی این جهان را میشناسند و از جهان واپسین غافلند» سوره روم، آیه ۷.</ref> از این که در [[آیه]] پیشین آخرت در مقابل ظاهر [[زندگی دنیا]] قرار گرفته، روشن میشود که آخرت باطن زندگی دنیا است. دنیا و آخرت مانند دو فصل از یک سالند؛ در یکی به کشت، و در دیگری به درو میپردازیم. در روایتی از [[رسول خدا]]{{صل}}، دنیا مزرعه آخرت دانسته شده است؛<ref>عوالی اللئالی، ج ۱، ص ۲۶۷.</ref> از اینرو [[انسان]] در دنیا باید زمینه برخورداری از نعمتهای آخرتی را فراهم سازد:{{متن قرآن|مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ}}<ref>«هر کس کشت جهان واپسین را بخواهد به کشت او میافزاییم و آنکه کشت این جهان را بخواهد از آن بدو میدهیم و در جهان واپسین هیچ بهرهای ندارد» سوره شوری، آیه ۲۰.</ref>.<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۴۰.</ref> چنانکه به [[قارون]] سفارش شده از سهم دنیایی خویش برای آخرتش بکوشد: {{متن قرآن|وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن و چنان که خداوند به تو نیکی کرده است تو (نیز) نیکی (پیشه) کن و در زمین در پی تباهی مباش که خداوند تبهکاران را دوست نمیدارد» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref> به گفته بسیاری از [[مفسّران]]، مقصود آن است که در دنیا برای آخرت بکوشی؛ زیرا سهم انسان از دنیا چیزی جز کار برای آخرت نیست و [[امام علی]]{{ع}} در [[تفسیر آیه]] فرمود: فراموش مکن که از [[سلامت]]، نیرو، [[فراغت]]، [[جوانی]]، [[نشاط]] و [[ثروت]] خودبرای کسب [[آخرت]] بهرهگیری؛<ref>مجمعالبیان، ج۷، ص۴۱۶؛ المیزان، ج ۱۶، ص ۷۶.</ref> از این رو [[مؤمنان]]، با [[اعمال شایسته]] نظیر [[جهاد]] {{متن قرآن|لَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ}}<ref>«آنان که به خداوند و روز بازپسین ایمان دارند برای جهاد با مال و جانشان از تو اجازه نمیگیرند و خداوند به (حال) پرهیزگاران داناست» سوره توبه، آیه ۴۴.</ref>، [[زکات]] {{متن قرآن|لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«امّا استواران در دانش از آنان و آن مؤمنان بدانچه بر تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است، ایمان میآورند و برپادارندگان نماز و دهندگان زکات و مؤمنان به خدا و روز واپسین؛ به آنان زودا که پاداشی سترگ دهیم» سوره نساء، آیه ۱۶۲.</ref> و... در [[دنیا]]، زمینه برخورداری از ثمره آن در آخرت را فراهم میسازند.
| |
| #'''[[خالق]] و [[حاکم]] دنیا و آخرت:''' [[خداوند]] همانگونه که این [[جهان]] را [[آفریده]]، آخرت را نیز پدید میآورد: {{متن قرآن|قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بگو روی زمین گردش کنید و بنگرید چگونه آفریدن (آفریدگان) را آغاز میکند سپس خداوند آفرینش جهان واپسین را پدید میآورد، بیگمان خداوند بر هر کاری تواناست» سوره عنکبوت، آیه ۲۰.</ref> با توجّه به واژه {{متن قرآن|يُنْشِئُ}} (از ریشه انشاء)، میتوان فهمید که سرای آخرت غیر از عالم [[مادّی]] بوده، با آن مباینت دارد <ref>الحکمة المتعالیه، ج ۹، ص ۱۵۳.</ref>. [[دنیا]] و آخرت از آنِ خداوند و [[ستایش]] و [[فرمانروایی]] در هر دو سرا مخصوص او است. {{متن قرآن|وَهُوَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولَى وَالْآخِرَةِ وَلَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}}<ref>«و اوست خداوند، هیچ خدایی جز او نیست، سپاس او راست در جهان نخستین و بازپسین و فرمان او راست و به سوی او بازگردانده میشوید» سوره قصص، آیه ۷۰.</ref>؛ {{متن قرآن|فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَالْأُولَى}}<ref>«(هرگز!) زیرا پایان و آغاز از آن خداوند است» سوره نجم، آیه ۲۵.</ref>؛ {{متن قرآن|وَإِنَّ لَنَا لَلْآخِرَةَ وَالْأُولَ}}<ref>«و به راستی جهان پیشین و جهان واپسین از آن ماست» سوره لیل، آیه ۱۳.</ref>
| |
| #'''[[خدا]]، خواهان ترجیح آخرت بر خواستههای زودگذر [[دنیایی]]:''' در حالی که [[انسانها]] خواستار نعمتهای زودگذر دنیا (مانند غنیمتهای [[جنگی]]) هستند، خداوند آخرت را برایشان برمیگزیند: {{متن قرآن|تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ}}<ref>«(شما از گرفتن اسیر) کالای ناپایدار این جهان را میخواهید و خداوند جهان واپسین را (برای شما) میخواهد » سوره انفال، آیه ۶۷.</ref> تعبیر {{متن قرآن|عَرَضَ }}، نشانه غیر اصلی و گذاریی بودن دنیا است و نیز از [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}<ref>«و زندگی دنیا جز بازیچه و سرگرمی نیست و بیگمان برای کسانی که پرهیزگاری میورزند سرای واپسین نیکوتر است؛ آیا نمیاندیشید؟» سوره انعام، آیه ۳۲.</ref> که از [[اندیشیدن]] درباره [[حقیقت دنیا]] و آخرت سخن رفته، بر میآید که ترجیح آخرت بر دنیا به [[حکم عقل]] است؛ چنان که آیه {{متن قرآن|وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref> [[برگزیدن]] آخرت بر دنیا را به مقتضای [[دانش]] دانسته است. خداوند کسانی را که به جای آخرت به [[زندگی دنیا]] [[راضی]] شدهاند [[سرزنش]] کرده است: {{متن قرآن| أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ }}<ref>« آیا به جای جهان واپسین به زندگانی این جهان خرسند شدهاید؟ » سوره توبه، آیه ۳۸.</ref>
| |
| #'''[[تفکّر]] در دنیا و آخرت:''' اندیشیدن در کار دنیاو آخرت، [[تشویق]] شده است: {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«از تو درباره شراب و قمار میپرسند، بگو در این دو، گناهی بزرگ و سودهایی برای مردم (نهفته) است. امّا گناه آنها از سود آنها بزرگتر است و از تو میپرسند چه چیزی را ببخشند؟ بگو افزون بر نیاز (سالانه) را؛ اینگونه خداوند برای شما آیات (خود) را روشن میگوید باشد که شما بیندیشید» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>، {{متن قرآن|فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«در (کار) این جهان و جهان واپسین. و از تو، درباره یتیمان میپرسند، بگو سامانبخشی به کار آنان نیکوتر است و چون با آنان به سر برید (بدانید که) برادران شمایند و خداوند، تباهکار را از مصلح باز میشناسد و اگر خداوند میخواست، شما را در تنگنا مینهاد، بیگمان خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره بقره، آیه ۲۲۰.</ref> [[ابن عبّاس]] میگوید: یعنی در زوال و فنای دنیا و در روی آوردن و ماندگاری آخرت بیندیشید.<ref>جامعالبیان، مج ۲، ج ۲، ص ۵۰۲. </ref>
| |
| #'''[[برتری]] [[آخرت]] بر [[زندگی]] [[دنیایی]]:''' [[قرآن]]، در موارد متعدّدی، زندگی دنیایی را {{متن قرآن|لَهْوٌ}} ([[سرگرمی]]) و {{متن قرآن|لَعِبٌ}} (بازیچه) و آخرت را برای [[پرهیزگاران]] بهتر معرّفی کرده است: {{متن قرآن|وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}<ref>«و زندگی دنیا جز بازیچه و سرگرمی نیست و بیگمان برای کسانی که پرهیزگاری میورزند سرای واپسین نیکوتر است؛ آیا نمیاندیشید؟» سوره انعام، آیه ۳۲.</ref> به نظر [[طبرسی]]، "[[لهو و لعب]]" اموری است که برای دستیابی به نعمتهای آخرت وسیله قرار نگیرد و [[پروردگار]] با آن [[نافرمانی]] شود. برخی احتمال دادهاند [[دنیا]] از آن رو "لهو" و "لعب" است که همانند [[بازی]] کودکانه خیلی زود به پایان میرسد و چون نعمتهای آخرت فناناپذیر است، برای پرهیزگاران بهتر است.<ref>مجمعالبیان، ج ۴، ص ۴۵۳.</ref> در [[آیات]] {{متن قرآن|وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و اگر میدانستند زندگانی این جهان جز سرگرمی و بازیچهای نیست و بیگمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref> و {{متن قرآن|اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ}}<ref>«بدانید که زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است میان شما و افزون خواهی در داراییها و فرزندان است؛ چون بارانی که رستنی آن شگفتی کشتکاران را برانگیزد سپس خشک گردد و آن را زرد بینی، آنگاه ریز و خرد شود و در جهان واپسین، عذابی سخت و (نیز) آمرزش و خشنودی از سوی خداوند خواهد بود و زندگانی این جهان جز مایه فریب نیست» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref> نیز دنیا لهو و لعب معرفی و به [[انتخاب]] آخرت و ترجیح آن بر دنیا سفارش شده است. ترجیح آخرت از آن رو است که باقی و [[جاودانه]] میماند. لذّتهای آن مخلوط با درد و [[رنج]] نیست و [[سعادت]] آن، جسمی و [[روحی]] و به دور از هرگونه [[شقاوت]] است.<ref> التفسیر الکبیر، ج ۳۱، ص ۱۴۹.</ref>
| |
| #'''خریداری آخرت بازندگیدنیایی:''' گروهی از [[مردم]] خواستار آخرت بوده: {{متن قرآن| وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ}}<ref>« و برخی جهان واپسین را میخواستید» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲.</ref> آن را با فروش زندگی دنیایی میطلبند: {{متن قرآن|فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«آری، کسانی باید در راه خدا نبرد کنند که زندگی این جهان را به جهان واپسین میفروشند و هر که در راه خداوند نبرد کند چه کشته شود و چه پیروز گردد زودا که به او پاداشی سترگ ارزانی داریم» سوره نساء، آیه 74.</ref> اینان با فروش [[زندگی دنیا]] و [[بذل جان]] و [[مال]] در [[راه خدا]]، زندگی و نعمتهای جاودانه به دست میآورند؛ امّا گروهی دیگر، [[دنیا]] را [[برگزیده]]، {{متن قرآن|بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا}}<ref>«بلکه، شما زندگی این جهان را برمیگزینید» سوره اعلی، آیه ۱۶.</ref> آن را با فروش آخرت به دست میآورند: {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ}}<ref>«آنان، زندگانی این جهان را به بهای جهان واپسین خریدند؛ پس، نه از عذابشان کاسته میشود و نه یاری خواهند شد» سوره بقره، آیه ۸۶.</ref>.
| |
| #'''علاقه به دنیا عامل واگذاری آخرت:''' [[قرآنکریم]]، کسانی را که دوستدار دنیای زودگذر بوده، آخرت را رها میکنند، [[سرزنش]] کرده است: {{متن قرآن|كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَتَذَرُونَ الآخِرَةَ }}<ref>«هرگز! بلکه شما این جهان شتابان را دوست میدارید و جهان واپسین را وا میگذارید» سوره قیامه، آیه ۲۰-۲۱.</ref> و نیز میفرماید: اینان دنیای زودگذر را [[دوست]] دارند و روزی گرانبار را] به [[غفلت]] [پشت سر میافکنند {{متن قرآن|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا}}<ref>«به پیمان خود وفا میکنند و از روزی میهراسند که شرّ آن همهگیر است» سوره انسان، آیه ۷.</ref>.
| |
| #'''ترجیح [[زندگی]] [[دنیایی]] بر [[آخرت]]، نشانه [[کفر]]:''' [[قرآن]]، ترجیح زندگی دنیایی بر آخرت را از [[صفات]] [[کافران]] دانسته و آن را [[نشانه]] [[گمراهی]] صاحبانش معرّفی کرده است: {{متن قرآن| اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَوَيْلٌ لِّلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُوْلَئِكَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ }}<ref>«خداوندی که آنچه در آسمانها و در زمین است از آن اوست و وای بر کافران از عذابی سخت آنان که زندگانی این جهان را از جهان واپسین دوستتر دارند و (مردم را) از راه خداوند باز میدارند و آن را کج میخواهند در گمراهی ژرفی به سر میبرند» سوره ابراهیم، آیه ۲-۳.</ref> از [[کلام]] [[علامه طباطبایی]] بر میآید که [[برگزیدن]] [[دنیا]]، موجب [[ترک آخرت]] است؛ زیرا در این صورت، دنیا [[هدف]] قرار گرفته، [[نفی]] آخرت را در پی دارد؛ ولی برگزیدن آخرت و هدف قرار دادن آن، موجب [[ترک دنیا]] به صورت کلّی نمیشود؛ بلکه در این صورت، دنیا وسیله و مقدمهای برای رسیدن به آخرت است <ref>المیزان، ج ۱۲، ص ۱۳.</ref> و نیز [[آیه]] {{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«آن (عذاب) از این روست که آنها زندگانی دنیا را از جهان واپسین دوستتر دارند و اینکه خداوند گروه کافران را راهنمایی نمیکند» سوره نحل، آیه ۱۰۷.</ref>
| |
| #'''محرومیّت طالبان زراعت [[دنیا]] از آخرت:''' [[خداوند]]، ضمن [[تشبیه]] [[اعمال]] به بذر و نتیجه آنها به زراعت، بیان داشته که هرکس نتیجه اعمالش را در آخرت بخواهد، ثوابش را چند برابر میکند و هرکس نتیجه اعمالش را در دنیا بطلبد، خداوند مقداری از دنیا را به او میدهد؛ ولی در آخرت برای وی هیچ [[نصیبی]] نخواهد بود: {{متن قرآن|مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ}}<ref>«هر کس کشت جهان واپسین را بخواهد به کشت او میافزاییم و آنکه کشت این جهان را بخواهد از آن بدو میدهیم و در جهان واپسین هیچ بهرهای ندارد» سوره شوری، آیه ۲۰.</ref>.<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۴۰.</ref> [[امیر مؤمنان]]{{ع}} در [[حدیثی]] میفرماید: هر کس دنیا را دوست بدارد، به آخرت [[کینه]] میورزد و با آن [[دشمنی]] میکند و دنیا و آخرت مانند [[مشرق]] و مغربند که نزدیک شدن به هر یک، موجب دوری از دیگری است.<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۳، ص ۶۷۲. </ref> برخی گفتهاند: درباره دنیا و آخرت، چهارگونه رابطه متصوّر است: نخست برخورداری از دنیا و برخورداری از آخرت، دوم هدف قرار گرفتن دنیا و هدف قرار گرفتن آخرت، سوم هدف قرار گرفتن آخرت و برخورداری از دنیا و چهارم هدف قرار گرفتن [[دنیا]] و برخورداری از [[آخرت]]. در رابطه اوّل و سوم، هیچ گونه تضادّی وجود ندارد و جمع میان دو طرف در آنها ممکن است؛ ولی در رابطه دوم و چهارم، جمع میان دو طرف ممکن نیست.<ref>مجموعه آثار، ج ۱۶، سیری درنهجالبلاغه، ص ۵۸۴. </ref> [[قرآن]] نیز همیشه [[برگزیدن]] [[دنیا]] و آخرت را در برابر هم قرار داده است: {{متن قرآن|مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ }}<ref>«برخی از شما این جهان را و برخی جهان واپسین را میخواستید» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲.</ref> و نیز {{متن قرآن|وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«و اگر خدا و پیامبرش و سرای واپسین را میخواهید، بیگمان خداوند برای نیکوکاران شما پاداشی سترگ آماده کرده است» سوره احزاب، آیه ۲۹.</ref>؛ {{متن قرآن|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«پس چون آیینهای ویژه حجّتان را انجام دادید خداوند را یاد کنید چونان یادکردتان از پدرانتان یا یادکردی بهتر؛ از مردم کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! (هر چه میخواهی) در این جهان به ما ببخش و آنان را در جهان واپسین بهرهای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>؛ {{متن قرآن|مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ}}<ref>«کسانی که زندگی این جهان و آراستگی آن را بخواهند (بر و بار) کارهایشان را در آن به آنان تمام خواهیم داد و در آن با آنان کاستی نمیورزند» سوره هود، آیه ۱۵.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کردهاند نابود و آنچه انجام میدادهاند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>.
| |
| # '''فناپذیری [[زندگی]] [[دنیایی]] و ماندگاری در آخرت:''' [[زندگی دنیا]] فقط کالایی ناچیز بوده، در [[حقیقت]]، آخرت سرای [[پایدار]] است: {{متن قرآن|يَا قَوْمِ إِنَّمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ}}<ref>«ای قوم من! زندگی این جهان، تنها بهرهای (اندک) است و جهان واپسین است که سرای ماندگاری است» سوره غافر، آیه ۳۹.</ref>.
| |
| #[[کوری]] در دنیا موجب کوری در آخرت: هرکس در این دنیا [[کور]] [[دل]] باشد، در آخرت هم کور دل و گمراهتر خواهد بود: {{متن قرآن|وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا}}<ref>«و به راستی هر که در این جهان کور (دل) باشد همو در جهان واپسین (نیز) کور (دل) و گمراهتر خواهد بود» سوره اسراء، آیه ۷۲.</ref> به نظر [[علامه طباطبایی]]، این [[آیه]] در صدد بیان مطابقت حال دنیا و آخرت است. وی با استناد به جمله {{متن قرآن|وَأَضَلُّ سَبِيلًا}} آن را کوری در [[بینش]] دانسته، میگوید: آنکس که در دنیا پیشوای [[حق]] را نشناسد و [[راه]] [[حق]] را نپیماید، در زندگی آخرت نیز [[سعادت]] و [[رستگاری]] نمییابد؛<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۹.</ref> البتّه برخی از [[مفسران]]، کوری در دنیا را به کوری در [[بصیرت]] و کوری در آخرت را به کوری[[چشم]] معنا کردهاند.<ref>مجمع البیان، ج ۶، ص ۶۶۳ و ۶۶۴. </ref>
| |
| #'''امکان برخورداری از نعمتهای دنیا و آخرت:''' برخی پنداشتهاند برخورداری از دنیا و بهرهمندی از آخرت با یکدیگر قابل جمع نیست و هر [[خوشی]] دنیا باعث ناخوشی در آخرت خواهد بود؛ در حالی که محرومیّت دنیایی رابطهای با سعادت [[آخرتی]] ندارد.<ref>معارف قرآن، ص ۵۰۲ و ۵۰۳. </ref> در بسیاری از آثار [[اسلامی]] تصریح شده، بلکه از مسلّمات و ضروریّات [[اسلام]] است که جمع میان [[دنیا]] و [[آخرت]] از نظر برخوردار شدن ممکن است و برخورداری از دنیا، مستلزم محرومیّت از آخرت نیست.<ref> مجموعه آثار، ج ۱۶؛ سیری درنهجالبلاغه، ص ۵۸۳. </ref> چنان که [[قرآن]] از کسانی مانند [[سلیمان]] و برخی از [[ملوک]] [[بنی اسرائیل]] یاد میکند که در دنیا بهرههای فراوانی داشته، در آخرت هم سعادتمند هستند و نیز به [[ستایش]] از مؤمنانی میپردازد که در دعای خود، [[نیکی]] دنیا و آخرت را میطلبند: {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref> در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} [[گشایش]] در روزی و [[خوش خلقی]] در دنیا و [[خشنودی خداوند]]، و [[بهشت]] در آخرت، از مصادیق [[حسنه]] شمرده شده است. [[انس]] و [[قتاده]] نیز {{متن قرآن|حَسَنَةً}} را به نعمتهای دنیا و آخرت [[تفسیر]] کردهاند. در برخی [[روایات]] هم بر "[[همسر]] [[شایسته]]" در دنیا و آخرت [[تطبیق]] شده است؛<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۵۳۰. </ref> همچنین [[موسی]]{{ع}} از [[خداوند]]، زندگانی [[نیکو]] در دنیا و آخرت را میطلبد: {{متن قرآن|وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و در این جهان و در جهان واپسین برای ما نیکی مقرّر فرما که ما به سوی تو بازگشتهایم؛ فرمود: عذابم را به هر کس بخواهم میرسانم و بخشایشم همه چیز را فرا میگیرد و آن را به زودی برای آنان که پرهیزگاری میورزند و زکات میدهند و کسانی که به آیات ما ایمان دارن» سوره اعراف، آیه ۱۵۶.</ref> و خداوند، [[مهاجران]] را از نعمت دنیا و آخرت بهرهمند میسازد: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و کسانی را که پس از ستم دیدن در راه خداوند هجرت کردند در این جهان در جایی نیکو جا میدهیم و پاداش دنیای واپسین بزرگتر است اگر میدانستند» سوره نحل، آیه ۴۱.</ref> و نیز به [[قارون]] سفارش شده که دنیا را به [[فراموشی]] نسپارد: {{متن قرآن|وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن و چنان که خداوند به تو نیکی کرده است تو (نیز) نیکی (پیشه) کن و در زمین در پی تباهی مباش که خداوند تبهکاران را دوست نمیدارد» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref> برخی در تفسیر آیه گفتهاند: قارون با خانوادهاش سختگیر و [[بخیل]] بود؛ از این رو بدو گفته شد: از آنچه [[خدا]] به تو داده، بخور، بیاشام و از امور [[مباح]] بهره ببر.<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص ۴۱۶.</ref> درباره مجاهدانی که همراه [[پیامبران]] به [[جهاد]] برخاستند، میگوید: خداوند، [[پاداش]] این دنیا، و پاداش [[نیک]] آخرت را به آنان [[عطا]] کرد {{متن قرآن|فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«پس خداوند به آنان پاداش این جهان و پاداش نیک جهان واپسین را بخشید و خداوند نیکوکاران را دوست میدارد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۸.</ref> چنان که درباره [[ابراهیم]]{{ع}} نیز میفرماید: ما به او در [[دنیا]] "[[حسنه]]" دادیم و او در [[آخرت]] هم از شایستگان خواهد بود: {{متن قرآن|وَآتَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«و به او در این جهان نیکی دادیم و او در جهان واپسین از شایستگان است» سوره نحل، آیه ۱۲۲.</ref>
| |
| #'''زیانکاران دنیا و آخرت:''' برخی از [[انسانها]] در دنیا و آخرت زیانکار شمرده میشوند: {{متن قرآن|خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ }}<ref>«در این جهان و در جهان واپسین زیان دیده است» سوره حج، آیه ۱۱.</ref> درباره [[کافران]] آمده است: در دنیا برای آنان [[رسوایی]]، و در آخرت عذابی بزرگ خواهد بود {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«ای پیامبر! آنان که در کفر شتاب میورزند تو را اندوهگین نکنند، همان کسانی که به زبان میگفتند ایمان آوردهایم در حالی که دلهاشان ایمان نیاورده است و یهودیانی که به دروغ گوش میسپارند جاسوسان گروهی دیگرند که نزد تو نیامدهاند؛ عبارات (کتاب آسمانی) را از جایگاه آنها پس و پیش میکنند؛ (به همدیگر) میگویند اگر به شما این (حکمی که ما میخواهیم از سوی پیامبر) داده شد بپذیرید و اگر داده نشد، (از او) دوری گزینید- و از تو در برابر خداوند، برای کسی که عذاب وی را بخواهد، هیچگاه کاری ساخته نیست- آنان کسانی هستند که خداوند نخواسته است دلهایشان را پاکیزه گرداند؛ در این جهان، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره مائده، آیه ۴۱.</ref> و نیز [[اعمال]] کافران در دنیا و آخرت تباه است {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ}}<ref>«آنانند که در این جهان و در جهان واپسین کارهاشان تباه است و آنان را هیچ یاوری نیست» سوره آل عمران، آیه ۲۲.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==متنعمان درآخرت==
| |
| ۱. [[پیامبران]]: در آخرت، ابراهیم{{ع}} از شایستگان خواهد بود: "وَ إِنَّهُ فِی الأَخِرةِ لَمِنَ الصَّـلِحینَ". (نحل / ۱۶، ۱۲۲) [[حضرت عیسی]]{{ع}} در دنیا و آخرت [[آبرومند]] و از مقرّبان است (آلعمران / ۳، ۴۵) و [[پیامبراکرم]]{{صل}} در دنیا و آخرت از [[یاری]] [[خداوند]] بهرهمند خواهد بود. (حج / ۲۲، ۱۵)
| |
| ۲. [[مؤمنان]]: خداوند به مؤمنان و [[پرهیزگاران]] در [[زندگی دنیا]] و آخرت [[بشارت]] داده است: "الّذین ءامنُوا و کانوا یَتّقوُن * لَهمُ البُشری فِیالحَیوةِ الدُّنیا و فِیالأَخِرةِ" ([[یونس]] / ۱۰، ۶۳ و۶۴) و کسانی را که [[ایمان]] آوردهاند، در زندگی دنیا و در آخرت، با سخن [[استوار]]، [[ثابت]] میگرداند (ابراهیم / ۱۴، ۲۷) و [[پاداش]] آخرت، برای کسانی که ایمان آوردهاند و [[پرهیزگاری]] میکنند، بهتر است. ([[یوسف]] / ۱۲، ۵۷)
| |
| ۳. [[پارسایان]]: آخرت سرای نیکویی برای پرهیزگاران است: "و لَدارُ الأَخِرةِ خَیرٌ و لَنِعمَ دَارُ المُتّقینَ" (نحل / ۱۶، ۳۰) وسرای آخرت برای کسانی که [[تقوا]] * پیشه میکنند، بهتر است ([[اعراف]] / ۷، ۱۶۹) و نیز [[آیات]] ۷۷ [[نساء]] / ۴؛ ۳۲ انعام / ۶؛ ۱۰۹ یوسف / ۱۲؛ ۶۳و۶۴ یونس / ۱۰؛ ۸۳قصص / ۲۸؛ ۳۵ زخرف / ۴۳.
| |
| ۴. فروتنان: سرای آخرت برای کسانی است که در [[زمین]]، [[برتری]] [[طلب]] و فسادجو نیستند: "تِلکَ الدَّارُ الأَخِرةُ نَجعلُها لِلَّذِینَ لاَیُریدونَ عُلوّا فِی الأَرضِ و لاَفَسادا". ([[قصص]] / ۲۸، ۸۳)
| |
| ۵. [[مجاهدان]]: [[خداوند]] [[پاداش]] این [[دنیا]] و [[پاداش نیک]] [[آخرت]] را به کسانی که همراه [[پیامبران]]، در [[راه خدا]] [[جهاد]] کردند، [[عطا]] میکند. (آلعمران / ۳، ۱۴۸)
| |
| ۶. [[نیکوکاران]]: برای محسنان، در این دنیا [[پاداش]] نیکویی است و سرای آخرت به [[قطع]] بهتر است. (نحل / ۱۶، ۳۰) از [[آیات قرآن]] به دست میآید که [[ایمان]] به [[تنهایی]] برای برخورداری از نعمتهای آخرت کافی نیست؛ بلکه افزون بر ایمان، [[عمل صالح]] نیز لازم است: "مَن ءامنَ باللّهِ و الیَومِ الأخرِ و عَمِلَ صـلحًا فلهُم أجرُهم عند ربِّهم.".. (بقره / ۲، ۶۲)
| |
| ۷. [[مهاجران]]: خداوند کسانی را که پس از ستمدیدگی، در راه خدا [[هجرت]] میکنند، در این دنیا جای نیکویی میدهد و به قطع، پاداش آخرت بزرگتر خواهد بود. (نحل / ۱۶، ۴۱).<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
| ==عوامل [[غفلت]] از آخرت و [[تکذیب]] آن==
| |
| هر [[انسان]] حقطلب درباره آخرت حساسیّت ویژهای دارد؛ چنان که [[یقین]] به آخرت در [[آیه]] "... بالأخِرة هُم یوقِنون" (بقره / ۲، ۴) از [[صفات]] [[انسانهای پاک]] [[سرشت]] دانسته شده است،<ref>المیزان، ج ۱، ص ۴۴ و ۴۵.</ref> و [[قرآن]] نیز به [[اندیشه]] درباره آخرت و حوادث مربوط به آن [[دعوت]] کرده (عنکبوت / ۲۹، ۲۰) ولی از آنجا که آخرت برای [[انسانها]] نامحسوس است، به [[علل]] گوناگونی مورد غفلت و تکذیب قرار میگیرد.
| |
| ۱. [[سطحینگری]]: غافلان از آخرت، فقط ظاهری از [[زندگی دنیا]] را میشناسند: "یَعلَمُونَ ظـهِراً مِنَ الحَیوةِ الدُّنیا وَ هُم عَنِ الأخِرةِ هُم غـفِلوُنَ". ([[روم]] / ۳۰، ۷)
| |
| ۲. [[استکبار]]: کسانی که به آخرت ایمان نمیآورند، دلهایشان [[حق]] را [[انکار]] میکند و مستکبرند: "فَالَّذینَ لاَیُؤمنونَ بِالأَخِرةِ قُلوبُهممُنکِرةٌ وهُممُستَکبِرونَ". (نحل / ۱۶، ۲۲)
| |
| ۳. [[دنیادوستی]]: قرآن، خطاب به دنیا [[دوستان]] میگوید: شما دنیای زودگذر را [[دوست]] دارید، و آخرت را وامیگذارید. ([[قیامت]] / ۷۵، ۲۰و۲۱) نیز روم / ۳۰، ۷؛ اعلی / ۸۷، ۱۶و ۱۷؛ [[ابراهیم]] / ۱۴، ۳).
| |
| ۴. [[مرض]] [[قلب]]: و برخی از [[مردم]] میگویند: ما به [[خدا]] و [[روز بازپسین]] [[ایمان]] آوردهایم؛ ولی [[مؤمن]]] [[راستین]] [نیستند... در دلهایشان [[مرضی]] است: "و مِنَ النَّاسِ مَن یَقولُ ءَامنَّا بِاللّهِ وبِالیَومِالأَخِر و ماهُم بِمُؤمنینَ *... فِی قُلوبِهِم مَرضٌ". (بقره / ۲، ۸ و ۱۰) مقصودازمرض، [[شکّ]] * و [[نفاق]] * است. <ref> مجمعالبیان، ج ۱، ص ۱۳۵.</ref>
| |
| ۵. [[دل]] باختگی به [[ثروت]] و فزونی [[نعمت]] *: از [[قوم ثمود]]، اشرافی که دلباخته ثروت خود بودند، [[آخرت]] را [[تکذیب]] و [[پیامبری]] [[صالح]]{{ع}} را [[انکار]] کردند: "و قَالَ المَلأُ مِن قَومِهِ الَّذینَ کَفروا و کَذَّبوا بِلقاءِ الأَخِرةِ و أَترفنـهُم فِی الحَیوةِ الدُّنیا ما هـذا إِلاَّ بَشرٌ مِثلُکُم..".. (مؤمنون / ۲۳، ۳۳) <ref> المیزان، ج ۱۵، ص ۳۱ و ۳۳.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
| ==[[کفر]] به آخرت و آثار آن==
| |
| [[قرآن کریم]]، چنان که از [[ایمان به آخرت]] در کنار [[ایمان به خدا]] یاد کرده، کفر به آخرت را نیز [[گمراهی]] شناسانده است: "و مَن یَکفُر بِاللّهِ و مَلـلـءِکتِهِ و کُتبِهِ و رُسلِهِ و الیَومِ الأَخرِ فَقد ضَلَّ ضَلـلاً بَعیدا". ([[نساء]] / ۴، ۱۳۶) از دیدگاه [[قرآن]]، چنین کسانی از [[راه]] درست منحرفند. (مؤمنون / ۲۳، ۷۴)
| |
| ۱. [[تکذیب]] [[پیامبران]]: [[اشراف]] [[قوم نوح]] که [[کافر]] شده و [[دیدار]] آخرت را [[دروغ]] پنداشته بودند، پیامبری [[نوح]]{{ع}} را تکذیب میکردند و او را بشری مانند خود میشمردند: "و قَالَ المَلأُ مِن قَومِهِالَّذینَ کَفروا وکَذَّبوا بِلقاءِالأَخِرةِ و أَترفنـهُم فِیالحَیوةِ الدُّنیا ما هـذا إِلاَّ بَشرٌ مِثلُکُم". (مؤمنون / ۲۳، ۳۳).
| |
| ۲. [[سستی]] در [[جهاد]]: کسانی از [[پیامبر]] اجازه عدم شرکت در جهاد را میخواستند که به خدا و روز بازپسین ایمان نداشتند. ([[توبه]] / ۹، ۴۵)
| |
| ۳. ارتکاب [[محرّمات]]: منکرانآخرت، گرفتار کارهایی [[ناشایست]] چون [[فریبکاری]] (بقره / ۲، ۸ و ۹)، [[ریاکاری]] (بقره / ۲، ۲۶۴؛ نساء / ۴، ۳۸)، ایجاد [[انحراف]] در [[راه خدا]] ([[اعراف]] / ۷، ۴۵) و سدّ راه خدا ([[هود]] / ۱۱، ۱۹) هستند.
| |
| ۴. حبط عمل: کسانی که [[آیات خدا]] و [[دیدار]] [[آخرت]] را [[دروغ]] پندارند، اعمالشان تباه میشود: "وَالَّذینَ کَذَّبوا بِـ ٔ ایـتِنا و لِقاءِ الأَخِرةِ حَبِطَت أَعمـلُهُم". ([[اعراف]] ۷ / ۱۴۷)
| |
| ۵. [[گمراهی]] و [[سرگردانی]]: کسانی که به آخرت [[ایمان]] ندارند، از [[راه راست]] منحرفند: "و إِنَّ الَّذینَ لاَیؤمنونَ بِالأَخِرةِ عَنِ الصِّرطِ لَنـکِبونَ" (مؤمنون / ۲۳، ۷۴) و نیز [[آیات]] ۱۳۶ [[نساء]] / ۴ و ۸ [[سبأ]] / ۳۴. چنین انسانهایی سرگردانند: کسانی که به آخرت ایمان ندارند، کردارهایشان را در نظرشان بیاراستیم تا همچنان سرگشته بمانند. (نمل / ۲۷، ۴)
| |
| ۶. [[حجاب]] [[دل]]: و چون [[پیامبر]]{{صل}} [[قرآن]] میخوانْد، [[خداوند]] میان او و کسانی که به آخرت ایمان نداشتند، پردهای قرار میداد و بر دلهایشان پوششها مینهاد تا آن را نفهمند: "و إِذَا قَرأتَ القُرءَانَ جَعلنا بَینَکَ و بَینَ الَّذینَ لاَیؤمنونَ بِالأَخرةِ حِجابا مَستورا * و جَعلنَا عَلی قُلوبِهِم أَکِنَّةً أَن یَفقَهوهُ". ([[اسراء]] / ۱۷، ۴۵ و ۴۶) دلهای آنان از [[حق]] رویگردان و گریزان است: "فَالَّذینَ لایُؤمِنُون بالأخرةِ قُلوبُهم مُنِکرةٌ و هُم مُستَکِبروُن". (نحل / ۱۶، ۲۲) چنین انسانهایی به دلیل [[بیایمانی]] بر مرکب [[غرور]] و [[تعصّب]] و [[هواپرستی]] سوار شده، به گونهای که میان آنان و [[حقیقت]] [[حجاب]] و فاصله ایجاد میشود. <ref>پیام قرآن، ج ۵، ص ۴۰۳.</ref>
| |
| ۷. [[انزجار]] از [[یاد خدا]]: و چون [[خدا]] به [[تنهایی]] یاد شود، دلهای کسانی که به آخرت ایمان ندارند، منزجر میگردد: "و إِذا ذُکِرَ اللّهُ وَحدَهُ اشمَأَزّت قُلوبُ الَّذینَ لاَیُؤمِنونَ بِالأَخِرةِ". (زمر / ۳۹، ۴۵)
| |
| ۸. [[عذاب]] دردناک [[آخرتی]]: برای کسانی که به آخرت ایمان نمیآورند، عذابی پر درد آماده شده است: "و أَنَّ الَّذینَ لاَیُؤمِنونَ بِالأَخِرةِ أَعتَدنا لَهُم عَذابا أَلیما". (اسراء / ۱۷، ۱۰) آنان در آخرت زیان کارترین [[انسانها]] خواهند بود: "إنّ الّذینَ لا یُؤمِنُونَ بالأخرة... لَهُم سُوءُ العذابِ و هُم فی الأخرةِ هُم الأخسِرُون". (نمل / ۲۷، ۴ و ۵) نیز بقره / ۲، ۱۰؛ [[روم]] / ۳۰، ۱۶.
| |
| ۹. آراسته شدن [[اعمال]]: [[خدا]] اعمال کسانی را که به [[آخرت]] [[ایمان]] ندارند، در نظرشان میآراید: "إِنَّ الَّذِینَ لاَیُؤمنونَ بِالأَخِرةِ زَیَّنَّا لَهُم أَعمـلَهُم". (نمل / ۲۷، ۴) ۱۰. قبول القائات [[شیطانی]]: نتیجه وسوسههای شیطانی و [[تبلیغات]] شیطانصفتان این خواهد شد که دلهای [[منکران]] [[قیامت]]، به آنها متمایل و به آن [[راضی]] شود و هر گناهی را که بخواهند، انجام دهند: "ولِتَصغَی إِلیهِ أَفـ ٔ ةُ الَّذِینَ لاَیُؤمنونَ بِالأَخرةِ و لِیَرضَوهُ ولِیَقتَرِفوا ما هُم مُقتَرفونَ". (انعام / ۶، ۱۱۳)<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| ==زیان کاران و معذبان در آخرت==
| |
| #'''[[کافران]]:''' هر که جز [[اسلام]]، [[دینی]] دیگر جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود و در آخرت از زیان کاران است: {{متن قرآن|وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«و هر کس جز اسلام دینی گزیند هرگز از او پذیرفته نمیشود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره آل عمران، آیه ۸۵.</ref> کافران در [[دنیا]] و آخرت به [[سختی]] [[عذاب]] شده، یاورانی نخواهند داشت. {{متن قرآن|فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ}}<ref>«ولی کافران را در این جهان و در جهان واپسین عذابی سخت خواهم کرد و آنان را یاوری نیست» سوره آل عمران، آیه ۵۶.</ref> [[آیات]] فراوان دیگری از جمله {{متن قرآن| إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذَابِ وَهُمْ فِي الآخِرَةِ هُمُ الأَخْسَرُونَ}}<ref>«کارهای کسانی را که به جهان واپسین ایمان ندارند در نظرشان آراستهایم از این رو آنان سرگشتهاند آنانند که عذاب سخت دارند و در جهان واپسین زیانکارترند» سوره نمل، آیه ۴-۵.</ref>؛ {{متن قرآن|الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«امروز چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است و (نیز ازدواج با) زنان پاکدامن از زنان مؤمن (مسلمان) و زنان پاکدامن از آنان که پیش از شما به آنان کتاب آسمانی دادهاند، اگر کابینشان را پرداخته و پاکدامن باشید نه پلیدکار و گزینندگان دوست پنهان، (بر شما حلال است) و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه میشود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره مائده، آیه ۵.</ref>؛ {{متن قرآن|أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«آیا آنکه بر آنچه هر کس کرده است، چیرگی دارد؛ (چون کسی است که چنین نیست)؟» سوره رعد، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ}}<ref>«آنان را عذابی در زندگانی این جهان است و عذاب جهان واپسین سختتر است و در برابر خداوند هیچ نگهدارندهای ندارند» سوره رعد، آیه ۳۴.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«آنان را که به آیات خداوند کفر میورزند و پیامبران را ناحقّ میکشند و دادفرمایان از مردم را به قتل میرسانند به عذابی دردناک نوید ده!» سوره آل عمران، آیه ۲۱.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ}}<ref>«آنانند که در این جهان و در جهان واپسین کارهاشان تباه است و آنان را هیچ یاوری نیست» سوره آل عمران، آیه ۲۲.</ref>، {{متن قرآن|وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و آنان که در کفر شتاب میورزند، تو را اندوهناک نگردانند؛ آنها هرگز هیچ زیانی به خداوند نمیرسانند؛ خداوند میخواهد که برای ایشان در جهان واپسین بهرهای نگذارد و آنان را عذابی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۶.</ref> نیز به همین نکته اشاره دارد؛ همچنین [[قرآن]] به عذاب [[قوم عاد]] {{متن قرآن|فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ}}<ref>«و اما (قوم) عاد در زمین به نادرستی گردنکشی کردند و گفتند: چه کسی از ما توانمندتر است؟ و آیا ندیدند که خداوندی که آنان را آفریده از آنان توانمندتر است؟ و آنان آیات ما را انکار میکردند» سوره فصلت، آیه ۱۵.</ref>، {{متن قرآن|فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ}}<ref>«و ما در روزهایی شوم بادی سرد فرستادیم تا عذاب رسواساز را در زندگی این جهان به آنان بچشانیم و بیگمان عذاب جهان واپسین رسواسازتر است و آنان یاری نخواهند شد» سوره فصلت، آیه ۱۶.</ref>، [[فرعون]] {{متن قرآن|اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى}}<ref>«به سوی فرعون روان شو که او سرکشی کرده است» سوره طه، آیه ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكَالَ الْآخِرَةِ وَالْأُولَى}}<ref>«خداوند هم او را به عقوبت جهان بازپسین و نخستین، فرو گرفت» سوره نازعات، آیه ۲۵.</ref> و [[یهود]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«ای پیامبر! آنان که در کفر شتاب میورزند تو را اندوهگین نکنند، همان کسانی که به زبان میگفتند ایمان آوردهایم در حالی که دلهاشان ایمان نیاورده است و یهودیانی که به دروغ گوش میسپارند جاسوسان گروهی دیگرند که نزد تو نیامدهاند؛ عبارات (کتاب آسمانی) را از جایگاه آنها پس و پیش میکنند؛ (به همدیگر) میگویند اگر به شما این (حکمی که ما میخواهیم از سوی پیامبر) داده شد بپذیرید و اگر داده نشد، (از او) دوری گزینید- و از تو در برابر خداوند، برای کسی که عذاب وی را بخواهد، هیچگاه کاری ساخته نیست- آنان کسانی هستند که خداوند نخواسته است دلهایشان را پاکیزه گرداند؛ در این جهان، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره مائده، آیه ۴۱.</ref> در آخرت اشاره کرده است.
| |
| #'''[[مشرکان]]:''' کسانی که برای خدا شریکانی قرار دادند، در [[زندگی دنیا]] و آخرت عذاب میشوند: {{متن قرآن|أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«آیا آنکه بر آنچه هر کس کرده است، چیرگی دارد؛ (چون کسی است که چنین نیست)؟» سوره رعد، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ}}<ref>«آنان را عذابی در زندگانی این جهان است و عذاب جهان واپسین سختتر است و در برابر خداوند هیچ نگهدارندهای ندارند» سوره رعد، آیه ۳۴.</ref>.
| |
| #'''[[منافقان]]:''' خدا به مردان وزنان [[منافق]] و کافران، [[آتش]] جهنّم را [[وعده]] داده است و اعمال آنان رادر دنیا و آخرت تباه میسازد: {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ}}<ref>«خداوند به مردان و زنان منافق و کافران، آتش دوزخ را وعده کرده است که در آن جاودانند، همان آنان را بس! و خداوند آنان را لعنت کرده است و عذابی پایدار خواهند داشت» سوره توبه، آیه ۶۸.</ref>، {{متن قرآن|كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ}}<ref>«(حال و روز شما منافقان) همانند پیشینیانتان (است) که نیرومندتر و داراتر و پرفرزندتر از شما بودند؛ آنان بهره خویش بردند شما نیز بهره خویش گرفتید همچون کسانی که پیش از شما به بهره خویش رسیدند و (در یاوه گویی) فرو رفتید چنانکه آنان فرو رفتند؛ آنانند که کردارهاشان در این جهان و در جهان واپسین تباه است و آنانند که زیانکارند» سوره توبه، آیه ۶۹.</ref> نیز {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«ای پیامبر! آنان که در کفر شتاب میورزند تو را اندوهگین نکنند، همان کسانی که به زبان میگفتند ایمان آوردهایم در حالی که دلهاشان ایمان نیاورده است و یهودیانی که به دروغ گوش میسپارند جاسوسان گروهی دیگرند که نزد تو نیامدهاند؛ عبارات (کتاب آسمانی) را از جایگاه آنها پس و پیش میکنند؛ (به همدیگر) میگویند اگر به شما این (حکمی که ما میخواهیم از سوی پیامبر) داده شد بپذیرید و اگر داده نشد، (از او) دوری گزینید- و از تو در برابر خداوند، برای کسی که عذاب وی را بخواهد، هیچگاه کاری ساخته نیست- آنان کسانی هستند که خداوند نخواسته است دلهایشان را پاکیزه گرداند؛ در این جهان، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره مائده، آیه ۴۱.</ref> و {{متن قرآن|يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ}}<ref>«به خداوند سوگند میخورند که (سخنی) نگفتهاند در حالی که بیگمان کلمه کفر (آمیز) را بر زبان آوردهاند و پس از اسلام خویش کفر ورزیدهاند و به چیزی دل نهادند که بدان دست نیافتهاند و کینهجویی نکردهاند مگر بدان روی که خداوند و پیامبرش با بخشش خویش آنان را» سوره توبه، آیه ۷۴.</ref>
| |
| #'''[[قاتلان]] [[پیامبران]] و [[عدالتخواهان]]:''' کسانی که پیامبران و [[عدالت خواهان]] را به ناحق میکُشند، اعمالشان در دنیا و [[آخرت]]، به هدر میرود: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«آنان را که به آیات خداوند کفر میورزند و پیامبران را ناحقّ میکشند و دادفرمایان از مردم را به قتل میرسانند به عذابی دردناک نوید ده!» سوره آل عمران، آیه ۲۱.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ}}<ref>«آنانند که در این جهان و در جهان واپسین کارهاشان تباه است و آنان را هیچ یاوری نیست» سوره آل عمران، آیه ۲۲.</ref>
| |
| #'''[[محاربان]] و [[مفسدان]] در [[زمین]]:''' سزای کسانی که با [[خدا]] و [[پیامبر]] او میجنگند و در زمین به [[فساد]] میکوشند، عذابی بزرگ در آخرت است: {{متن قرآن|إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«کیفر کسانی که با خداوند و پیامبرش به جنگ برمیخیزند و در زمین به تبهکاری میکوشند جز این نیست که کشته یا به دار آویخته شوند یا دستها و پاهایشان ناهمتا بریده شود یا از سرزمین خود تبعید گردند؛ این (کیفرها) برای آنان خواری در این جهان است و در جهان واپسین عذابی سترگ خواهند داشت» سوره مائده، آیه ۳۳.</ref>
| |
| #[[آزار]] دهندگان خدا و پیامبر: کسانی که به خدا وپیامبر او آزار میرسانند، بیتردید، خدا آنان را در [[دنیا]] و آخرت [[لعنت]] کرده و برایشان عذابی خفّتآور آماده ساخته است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا}}<ref>«خداوند آنان را که خداوند و فرستاده او را میآزارند در این جهان و جهان بازپسین لعنت میکند و برای آنها عذابی خوارساز آماده کرده است» سوره احزاب، آیه ۵۷.</ref>
| |
| #'''[[مرتدان]]:''' مسلمانانی که از [[دین]] خود برگشته، در حال [[کفر]] بمیرند، کردارشان در دنیا و آخرت تباه میشود و [[اهل]] آتشند: {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام میپرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگتر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگتر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ میکنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref> و نیز آیات {{متن قرآن|الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}}<ref>«امروز چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و غذای اهل کتاب برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است و (نیز ازدواج با) زنان پاکدامن از زنان مؤمن (مسلمان) و زنان پاکدامن از آنان که پیش از شما به آنان کتاب آسمانی دادهاند، اگر کابینشان را پرداخته و پاکدامن باشید نه پلیدکار و گزینندگان دوست پنهان، (بر شما حلال است) و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه میشود و او در جهان واپسین از زیانکاران است» سوره مائده، آیه ۵.</ref>؛ {{متن قرآن|يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ}}<ref>«به خداوند سوگند میخورند که (سخنی) نگفتهاند در حالی که بیگمان کلمه کفر (آمیز) را بر زبان آوردهاند و پس از اسلام خویش کفر ورزیدهاند و به چیزی دل نهادند که بدان دست نیافتهاند و کینهجویی نکردهاند مگر بدان روی که خداوند و پیامبرش با بخشش خویش آنان را توانگر کردهاند؛ پس اگر توبه کنند برای آنان بهتر است و اگر رو بگردانند خداوند آنان را در این جهان و جهان واپسین به عذابی دردناک دچار خواهد کرد و در (این سر) زمین یار و یاوری نخواهند داشت» سوره توبه، آیه ۷۴.</ref>؛ {{متن قرآن|مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«بر آن کسان که پس از ایمان به خداوند کفر ورزند- نه آن کسان که وادار (به اظهار کفر) شدهاند و دلشان به ایمان گرم است بلکه آن کسان که دل به کفر دهند- خشمی از خداوند خواهد بود و عذابی سترگ خواهند داشت» سوره نحل، آیه ۱۰۶.</ref>، {{متن قرآن|لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخَاسِرُونَ}}<ref>«ناگزیر چنین است که آنان در جهان واپسین زیانکارند» سوره نحل، آیه ۱۰۹.</ref>.
| |
| ۸. اشاعه دهندگان [[زشتی]]: کسانی که [[دوست]] دارند در میان [[مردم]] باایمان، [[زشتیها]] شیوع یابد، برای آنان در دنیا و آخرت [[عذاب]] دردناکی است: "إِنَّ الَّذینَیُحبّونَ أَن تَشیعَ الفـحِشةُ فِی الَّذینَ ءَامَنوا لَهُم عَذابٌ أَلیمٌ فِی الدُّنیا و الأَخِرةِ". ([[نور]] / ۲۴، ۱۹)
| |
| ۹. خریداران سِحر: هرکس خریدار متاع سِحر باشد، در آخرت بهرهای ندارد: "و لقد عَلِموا لَمَن اشترلـه ما لَهُ فِی الأَخِرةِ من خَلـق". (بقره / ۲، ۱۰۲)
| |
| ۱۰. تهمتزنندگان: کسانی که به [[زنان]] پاکدامن و با [[ایمان]] نسبت [[زنا]] میدهند، در دنیا و آخرت لعنت شدهاند، و برای آنها عذابی بزرگ خواهد بود: "إِنَّ الَّذینَ یَرمونَ المُحصَنـتِ الغـفلـتِ المُؤمنـتِ لُعِنوا فِی الدُّنیا و الأَخِرةِ و لَهُم عَذابٌ عَظیمٌ". ([[نور]] / ۲۴، ۲۳)
| |
| ۱۱. [[دنیاطلبان]]: کسانی که [[زندگی دنیا]] و [[زیور]] آن را بخواهند... در [[آخرت]] جز [[آتش]] برایشان نیست: "مَن کانَ یُریدُ الحَیوةَ الدُّنیا و زِینتَها... * أُولـلـءِکَ الَّذینَ لَیسَ لَهُم فِی الأَخرةِ إِلاَّ النَّارُ" ([[هود]] / ۱۱، ۱۵ و ۱۶) و کسی که کشت این [[دنیا]] رابخواهد، به او از آن میدهیم و در آخرت او رانصیبی نیست. ([[شوری]] ۴۲ / ۲۰) نیزآیه ۲۰۰ بقره / ۲.
| |
| ۱۲. بازدارندگان [[مردم]] از [[مساجد]] و ویرانکنندگان آن: [[خداوند]] به چنین کسانی [[خواری]] دنیا و [[عذاب]] آخرت را [[وعده]] داده است: "و مَن أَظلَمُ مِمَّن مَنعَ مَسـجدَ اللّهِ أَن یُذکَر فِیها اسمُهُ و سَعی فِی خَرابِها... لَهُم فِی الدُّنیا خِزیٌ و لَهُم فِی الأَخِرةِ عَذابٌ عَظِیمٌ". (بقره / ۲، ۱۱۴)
| |
| ۱۳. [[پیمانشکنان]]: کسانی که [[پیمان]] [[خدا]] و سوگندهای خود را بهبهایناچیز میفروشند، آنان را در آخرت بهرهای نیست: "إِنَّ الَّذینَ یَشترونَ بِعهدِ اللّهِ و أَیمـنِهِم ثَمنا قَلیلاً أُولـلـءِکَ لاَخَلـقَ لَهُم فِی الأَخِرةِ". (آلعمران / ۳، ۷۷)
| |
| <ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آخرت - خراسانی (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
| |
|
| |
| == جستارهای وابسته ==
| |
|
| |
| ==منابع==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
| |
| # [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
| |
| # [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']]
| |
| # [[پرونده:1100609.jpg|22px]] [[علی باقریفر|باقریفر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|'''مقاله «آخرت»، دانشنامه صحیفه سجادیه''']]
| |
| {{پایان}}
| |
| {{پایان}}
| |
|
| |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس2}}
| |
|
| |
| [[رده:آخرت]]
| |
| [[رده:مدخل]]
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
| ==مقدمه== | | ==مقدمه== |
| *[[آخرت]]، اصطلاحاً به [[جهان]] پس از این [[جهان]] گفته میشود که بر اساس [[وعده الهی]] در [[کتابهای آسمانی]] به ویژه [[قرآن]] تحقّق یافتنی است تا اینکه همه [[انسانها]] نتیجه [[اعمال]] خود را در آن ببینند. تقریباً یک چهارم [[آیات قرآن]] درباره [[معاد]] و [[عالم آخرت]] است. | | *[[آخرت]]، اصطلاحاً به [[جهان]] پس از این [[جهان]] گفته میشود که بر اساس [[وعده الهی]] در [[کتابهای آسمانی]] به ویژه [[قرآن]] تحقّق یافتنی است تا اینکه همه [[انسانها]] نتیجه [[اعمال]] خود را در آن ببینند. تقریباً یک چهارم [[آیات قرآن]] درباره [[معاد]] و [[عالم آخرت]] است. |
| خط ۲۵۱: |
خط ۲۶: |
| #[[وجوب]] [[وفای به عهد]] که [[خدا]] خود وعدهاش را داده و هرگز هم تخلّف نخواهد کرد. | | #[[وجوب]] [[وفای به عهد]] که [[خدا]] خود وعدهاش را داده و هرگز هم تخلّف نخواهد کرد. |
| #اصالت [[روح]] که جوهری مجرّد از ماده است و [[روح]] فنا و نابودی ندارد<ref>زندگی جاوید یا حیات اخروی، ص۱۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref> | | #اصالت [[روح]] که جوهری مجرّد از ماده است و [[روح]] فنا و نابودی ندارد<ref>زندگی جاوید یا حیات اخروی، ص۱۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[آخرت - کوشا (مقاله)|مقاله «آخرت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص:۳۱-۳۳.</ref> |
| | |
| | == مقدمه == |
| | در این باره [[آیات]] بسیاری مطرح است و شاید گستردهترین [[آیات]] در [[تبیین]] [[حقیقت]] [[قیامت]] باشد که در ابعاد گسترده آن حدود ۱۵۰۰ [[آیه]] توضیح داده شده است، در این مدخل تنها به آیاتی اشاره میگردد که [[ارتباط]] تنگاتنگی با موضوع [[پیامبر]] و روش [[تربیتی]] و زبان مخصوص آن دارد. مثل قلمرو [[رسالت]] در بیان [[امور دینی]]، که در قالب [[بشارت]] و [[انذار]] آمده و مقوله [[پرسشها]] و شیوه پاسخ به آن و معرفی [[شخصیت]] [[دانش غیبی]] [[پیامبر]] و زبان [[دینی]] آن [[حضرت]]. یا تهدیدهایی که برای [[مخالفان]] شده است. |
| | #{{متن قرآن|وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مَا لَكُمْ مِنْ زَوَالٍ}}<ref>«و مردم را از روزی بیم ده که به آنان عذاب میرسد آنگاه آنان که ستم کردهاند میگویند: پروردگارا! (مرگ) ما را تا زمانی نزدیک پس افکن تا فراخوان تو را پاسخ دهیم و از پیامبران (تو) پیروی کنیم؛ آیا پیشتر سوگند نمیخوردید که بیزوالید؟» سوره ابراهیم، آیه ۴۴.</ref>. '''نکته''': {{متن قرآن|وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ}} جبائی و ابومسلم گویند: در اینجا [[پیامبر گرامی]] را [[مأمور]] میکند که همواره عموم [[مردم]] را از [[کیفر الهی]] بترساند. [[ابن عباس]] و [[حسن]] گویند: مقصود این است که: [[پیامبر]] [[اهل مکه]] را به وسیله [[قرآن]]، بترساند. مقصود از روزی که [[عذاب]]، بر آنها نازل میشود، [[روز قیامت]] یا روز [[استیصال]] و [[درماندگی]] در همین [[دنیا]] یا روز [[مرگ]] است. [[بدیهی]] است که احتمال اول، صحیحتر است {{متن قرآن|فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ}} و مردمی که به خود [[ستم]] کرده و [[مرتکب معصیت]] شدهاند، گویند: پروردگارا ما را به [[دنیا]] بازگردان و مدت کوتاهی مهلتمان ده تا [[دعوت]] تو را [[اجابت]] کنیم<ref>ترجمه مجمع البیان، ج۱۳، ص۱۴۹.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|رَفِيعُ الدَّرَجَاتِ ذُو الْعَرْشِ يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ لِيُنْذِرَ يَوْمَ التَّلَاقِ * وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ}}<ref>«(او) برفرازنده رتبگان، دارای اورنگ (فرمانفرمایی جهان) است؛ روح (القدس) را از امر خویش نزد هر کس از بندگانش که بخواهد (برای رساندن وحی) میفرستد تا روز همدیداری را بیم دهد * و آنان را از روز نزدیک شونده بیم ده، هنگامی که جانها به گلوها میرسد در حالی که اندوهگیناند، ستمکاران را هیچ دوست و میانجی که درخواست وی را بپذیرند نخواهد بود» سوره غافر، آیه ۱۵ و ۱۸.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ * وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«آنگاه از میان ایشان چند دسته اختلاف ورزیدند؛ وای بر کافران از دیدارگاه روزی سترگ! * و روز دریغ را به آنان هشدار ده! آنگاه که کار یکسره شود و آنان در غفلت باشند و ایمان نیاورند» سوره مریم، آیه ۳۷ و ۳۹.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ * قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ}}<ref>«و میگویند: اگر راست میگویید این وعده کی میرسد؟ * بگو: دانش (آن) نزد خداوند است و من تنها بیمدهندهای آشکارم» سوره ملک، آیه ۲۵-۲۶.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ * قُلْ لَكُمْ مِيعَادُ يَوْمٍ لَا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةً وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ}}<ref>«بگو شما را وعده روزی است که از آن نه ساعتی پس و نه پیش میافتید * و میگویند: اگر راست میگویید این وعده کی میرسد؟» سوره سبأ، آیه ۲۹-۳۰.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ * مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ}}<ref>«و میگویند: اگر راست میگویید این وعده کی میرسد؟ * چشم به راه چیزی جز بانگی یگانه (و آسمانی) نیستند تا در حالی که (با هم) میستیزند آنان را فرو گیرد» سوره یس، آیه ۴۸-۴۹.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«از تو از برپا شدن رستخیز میپرسند که چه هنگام است؟ بگو: دانش آن، تنها نزد پروردگار من است؛ هیچ کس جز او در زمان آن از آن پرده بر نمیدارد؛ (بار آن) در آسمانها و زمین، سنگین است، جز ناگهان به سراغتان نمیآید؛ از تو میپرسند گویی تو از آن نیک آگاهی بگو: دانش آن، تنها نزد خداوند است اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره اعراف، آیه ۱۸۷.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلَى سَوَاءٍ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ}}<ref>«و اگر روی بگردانند، بگو: (همه) شما را یکسان آگاه گردانیدم و نمیدانم آیا آنچه به شما وعده میدهند نزدیک است یا دور؟» سوره انبیاء، آیه ۱۰۹.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمانها و زمین غیب را نمیداند و درنمییابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا}}<ref>«مردم از تو از رستخیز میپرسند، بگو دانش آن تنها نزد خداوند است و تو چه میدانی شاید رستخیز نزدیک باشد» سوره احزاب، آیه ۶۳.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا}}<ref>«بگو: نمیدانم آیا آنچه به شما وعده میدهند نزدیک است یا پروردگارم برای آن زمانی دراز مینهد؟» سوره جن، آیه ۲۵.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا * فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرَاهَا * إِلَى رَبِّكَ مُنْتَهَاهَا}}<ref>«از تو از برپا شدن رستخیز میپرسند که چه هنگام است؟ * تو کجا و یادکرد آن؟ * منتهای (دانش) آن با پروردگار توست» سوره نازعات، آیه ۴۳.</ref> |
| | #{{متن قرآن|يَسْأَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ}}<ref>«میپرسند: روز پاداش و کیفر چه هنگام است؟» سوره ذاریات، آیه ۱۲.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از همدیگر از چه میپرسند؟ * از آن خبر سترگ» سوره نبأ، آیه ۱.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ * وَقِيلِهِ يَا رَبِّ إِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و اگر از آنان بپرسی: چه کسی آنان را آفریده است؟ خواهند گفت: خداوند پس چگونه (از حق) بازگردانده میشوند؟ * و (خداوند آگاه است از) گفتار او که: پروردگارا! اینان گروهی هستند که ایمان نمیآورند» سوره زخرف، آیه ۸۷-۸۸.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا * وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا}}<ref>«و روزی که ستم پیشه، دست خویش (به دندان) میگزد؛ میگوید: ای کاش راهی با پیامبر در پیش میگرفتم! * و پیامبر میگوید: پروردگارا! امّت من این قرآن را کنار نهادند» سوره فرقان، آیه ۲۷ و ۳۰.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ * وَإِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ}}<ref>«رستخیز بسی نزدیک شد و ماه از میان شکافت * و چون معجزهای ببینند روی میگردانند و میگویند: جادویی همیشگی است» سوره قمر، آیه ۱-۲.</ref> |
| | #{{متن قرآن|يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«ای مؤمنان! به سوی خداوند توبهای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستانهایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمیگذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان میشتابد، میگویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی» سوره تحریم، آیه ۸.</ref>. |
| | == نکات == |
| | در [[آیات]] فوق این موضوعات مطرح گردیده است: |
| | # [[انذار]] [[مردم]] از روزقیامت و [[عذاب]] آن، [[وظیفه پیامبر]] است: {{متن قرآن|وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ...}}، {{متن قرآن|وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ}}؛ |
| | # [[انذار]] شدن [[کافران]] از روز [[حسرت]] بار [[قیامت]]، [[وظیفه پیامبر]]: {{متن قرآن|وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ...}}؛ |
| | # [[پیامبر]] موظف به اعلام بیاطلاعی خویش از فرا رسیدن [[قیامت]]: {{متن قرآن|وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ * قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ}}؛ |
| | # [[آگاه]] نبودن به زمان [[برپایی قیامت]]، دستاویز [[منکران]] [[معاد]]، برای [[پرسش]] انکارآمیز از آن: {{متن قرآن|وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ * مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ}}؛ |
| | # سؤال [[مردم]] از [[پیامبر]] درباره زمان وقوع [[قیامت]] و پاسخ [[پیامبر]] که [[علم]] [[قیامت]] فقط نزد [[خداوند]] است: {{متن قرآن|يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ...}}، {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا * فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرَاهَا * إِلَى رَبِّكَ مُنْتَهَاهَا}}؛ |
| | # شکوه [[پیامبر]] در پیشگاه [[خداوند]] از [[کافران]] [[متعصب]] [[قوم]] خویش: {{متن قرآن|وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ * وَقِيلِهِ يَا رَبِّ إِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ}}؛ |
| | # شکوه [[پیامبر]] در پیشگاه [[خداوند]] از [[کافران]] [[قوم]] خویش به علت مهجور ساختن [[قرآن کریم]]: {{متن قرآن|وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا}}؛ |
| | # ذکر [[اشراط الساعة]] و علائم وقوع [[قیامت]]، مانند شقّ القمر نشانههای حتمیت و نزدیک شدن [[قیامت]]: {{متن قرآن|اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ}}؛ |
| | # [[پیامبر]] دارای [[آبرو]] و مصون از [[خواری]] در [[قیامت]]: {{متن قرآن|يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۵۰۵.</ref>. |
|
| |
|
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{پانویس2}} | | {{پانویس}} |
