علم پیامبر: تفاوت میان نسخه‌ها

۷ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۵
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱۶: خط ۱۶:
[[انبیای الهی]] به اقتضای مأموریت خطیری که بر عهده دارند باید از ویژگی‌هایی متناسب با مأموریتشان برخوردار باشند، ویژگی‌هایی چون [[علم خدادادی]]، [[عصمت]] و [[اعجاز]].
[[انبیای الهی]] به اقتضای مأموریت خطیری که بر عهده دارند باید از ویژگی‌هایی متناسب با مأموریتشان برخوردار باشند، ویژگی‌هایی چون [[علم خدادادی]]، [[عصمت]] و [[اعجاز]].


[[علم]] نیز یکی از ویژگی‌های اساسی [[پیامبران]] است و حتی می‌توان گفت مهم‌ترین ویژگی آنان به شمار می‌آید. تمایز و تفاوت اصلی فرستادگان [[الهی]] با [[مردم]] عادی در برخورداری آنان از [[علوم]] [[وحیانی]] است. مبحث [[علم]] [[انبیا]] دارای گستره وسیع و ابعاد گوناگونی است که در اینجا به چند محور اصلی بسنده می‌کنیم<ref>[[محمد تقی سبحانی|سبحانی، محمد تقی]] و [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]، [[معارف و عقاید ۱ (کتاب)|معارف و عقاید]]، ص ۱۸۷-۱۹۲.</ref>.
[[علم]] نیز یکی از ویژگی‌های اساسی [[پیامبران]] است و حتی می‌توان گفت مهم‌ترین ویژگی آنان به شمار می‌آید. تمایز و تفاوت اصلی فرستادگان [[الهی]] با [[مردم]] عادی در برخورداری آنان از [[علوم]] [[وحیانی]] است. مبحث [[علم]] [[انبیا]] دارای گستره وسیع و ابعاد گوناگونی است که در اینجا به چند محور اصلی بسنده می‌کنیم<ref>[[محمد تقی سبحانی|سبحانی، محمد تقی]] و [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]، [[معارف و عقاید ۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۱]]، ص ۱۸۷-۱۹۲.</ref>.


== [[لزوم]] [[تبعیت]] از عالم ==
== [[لزوم]] [[تبعیت]] از عالم ==
خط ۲۶: خط ۲۶:
واگذاری [[مسئولیت]]، همیشه باید متناسب با ظرفیت‌ها و امکاناتی باشد که در [[اختیار]] افراد قرار دارد. ازاین‌رو [[خداوند متعال]] هر [[وظیفه]] و شأنی برای [[انبیای الهی]] تعیین کرده و [[مردم]] را در آن موارد به ایشان ارجاع داده باشد، باید آنان مقدمات و ملزومات آن مقام را دارا باشند. از آنجا که حق‌ تعالی [[انبیا]] را در مقام هدایت [[خلق]] قرار داده و [[مردم]] نیز برای دستیابی به راه راست، به [[تبعیت]] از ایشان الزام یافته‌اند، لذا این برگزیدگان [[الهی]] باید خود هدایت‌شده و عالم به راه هدایت باشند. وقتی [[انبیا]] نسبت به [[آموزش]] و بیان [[کتاب خدا]] و [[رفع اختلافات]] [[دینی]] و [[دنیوی]] [[مأمور]] هستند، باید خود [[دانش]] کتاب و [[رفع اختلاف]] را داشته باشند. در غیر این صورت، [[نصب]] [[انبیای الهی]] در این [[مقامات]] و ارجاع [[مردم]] به ایشان، [[اشتباه]] و [[عبث]] خواهد بود.
واگذاری [[مسئولیت]]، همیشه باید متناسب با ظرفیت‌ها و امکاناتی باشد که در [[اختیار]] افراد قرار دارد. ازاین‌رو [[خداوند متعال]] هر [[وظیفه]] و شأنی برای [[انبیای الهی]] تعیین کرده و [[مردم]] را در آن موارد به ایشان ارجاع داده باشد، باید آنان مقدمات و ملزومات آن مقام را دارا باشند. از آنجا که حق‌ تعالی [[انبیا]] را در مقام هدایت [[خلق]] قرار داده و [[مردم]] نیز برای دستیابی به راه راست، به [[تبعیت]] از ایشان الزام یافته‌اند، لذا این برگزیدگان [[الهی]] باید خود هدایت‌شده و عالم به راه هدایت باشند. وقتی [[انبیا]] نسبت به [[آموزش]] و بیان [[کتاب خدا]] و [[رفع اختلافات]] [[دینی]] و [[دنیوی]] [[مأمور]] هستند، باید خود [[دانش]] کتاب و [[رفع اختلاف]] را داشته باشند. در غیر این صورت، [[نصب]] [[انبیای الهی]] در این [[مقامات]] و ارجاع [[مردم]] به ایشان، [[اشتباه]] و [[عبث]] خواهد بود.


دستیابی به [[علوم]] و [[معارف الهی]] و همچنین [[آگاهی]] از [[اوامر و نواهی]] [[خداوند متعال]] برای افراد [[بشر]] امکان‌پذیر نیست و این اهداف جز به [[مدد الهی]] که همان طریق انبیای عظام و [[حجت‌های الهی]] است، میسر نمی‌گردد. لذا [[خداوند]] از طریق [[وحی]]، این بزرگواران را به دانش‌های مورد [[نیاز]] مجهز می‌فرماید تا امکان [[هدایت مردم]] توسط ایشان فراهم گردد. [[قرآن کریم]] این [[حقیقت]] را به این صورت بیان می‌فرماید: {{متن قرآن|وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَكُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِن يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلاء فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَّيْسُواْ بِهَا بِكَافِرِينَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ}}<ref>و آنان را برگزیدیم و به راهی راست رهنمون شدیم. این رهنمود خداوند است که هر یک از بندگان خود را بخواهد با آن رهنمون می‌شود و اگر شرک ورزیده بودند آنچه می‌کردند تباه می‌شد. آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم؛ اگر اینان به آن کفر ورزند، گروهی را بر آن گمارده‌ایم که بدان کفر نمی‌ورزند. آنان کسانی هستند که خداوند رهنمایی‌شان کرده است پس، از رهنمود آنان پیروی کن! بگو: من برای آن (پیامبری) از شما پاداشی نمی‌خواهم؛ آن جز یاد کردی برای جهانیان نیست؛ سوره انعام؛ آیه ۸۷-۹۰.</ref>  
دستیابی به [[علوم]] و [[معارف الهی]] و همچنین [[آگاهی]] از [[اوامر و نواهی]] [[خداوند متعال]] برای افراد [[بشر]] امکان‌پذیر نیست و این اهداف جز به [[مدد الهی]] که همان طریق انبیای عظام و [[حجت‌های الهی]] است، میسر نمی‌گردد. لذا [[خداوند]] از طریق [[وحی]]، این بزرگواران را به دانش‌های مورد [[نیاز]] مجهز می‌فرماید تا امکان [[هدایت مردم]] توسط ایشان فراهم گردد. [[قرآن کریم]] این [[حقیقت]] را به این صورت بیان می‌فرماید: {{متن قرآن|وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَكُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِن يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلاء فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَّيْسُواْ بِهَا بِكَافِرِينَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ}}<ref>و آنان را برگزیدیم و به راهی راست رهنمون شدیم. این رهنمود خداوند است که هر یک از بندگان خود را بخواهد با آن رهنمون می‌شود و اگر شرک ورزیده بودند آنچه می‌کردند تباه می‌شد. آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم؛ اگر اینان به آن کفر ورزند، گروهی را بر آن گمارده‌ایم که بدان کفر نمی‌ورزند. آنان کسانی هستند که خداوند رهنمایی‌شان کرده است پس، از رهنمود آنان پیروی کن! بگو: من برای آن (پیامبری) از شما پاداشی نمی‌خواهم؛ آن جز یاد کردی برای جهانیان نیست؛ سوره انعام؛ آیه ۸۷-۹۰.</ref>.


نکاتی که [[آیه]] فوق به آنها اشاره می‌فرماید، عبارت‌اند از:  
نکاتی که [[آیه]] فوق به آنها اشاره می‌فرماید، عبارت‌اند از:  
خط ۴۲: خط ۴۲:
البته برخی از دانش‌های [[انبیا]] از [[حجت‌های الهی]] پیشین اخذ می‌شود، اما در همین حالت هم مصدر اصلی این افاضه [[علمی]]، [[خداوند متعال]] خواهد بود، زیرا منشأ دانش‌های انبیای گذشته نیز [[وحی|وحی الهی]] است. [[امام باقر|حضرت باقر]] {{ع}} می‌فرمایند: "هنگامی‌که دوران [[نبوت]] [[حضرت آدم]] {{ع}} به پایان رسید و روزهایش به سرآمد، [[خداوند عزوجل]] به او [[وحی]] کرد: ای [[آدم]]، [[نبوت]] تو به پایان رسید و روزگارت به سرآمد، لذا [[علمی]] که نزد توست و [[ایمان]] و اسم اکبر و آثار [[علم]] [[نبوت]] را در فرزندت، [[هبة الله]] قرار بده، زیرا من [[علم]]، [[ایمان]]، اسم اکبر و آثار [[نبوت]] را در ذریه‌ات تا [[روز قیامت]] [[قطع]] نخواهم کرد و [[زمین]] را بدون عالمی که به‌واسطه او [[دین]] و [[بندگی]] من شناخته شود، رها نخواهم کرد"<ref>{{متن حدیث|فَلَمَّا انْقَضَتْ نُبُوَّةُ آدَمَ {{ع}} وَ اسْتَكْمَلَ أَيَّامَهُ أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ أَنْ يَا آدَمُ قَدِ انْقَضَتْ نُبُوَّتُكَ وَ اسْتَكْمَلْتَ أَيَّامَكَ فَاجْعَلِ الْعِلْمَ الَّذِي عِنْدَكَ وَ الْإِيمَانَ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ فِي الْعَقِبِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ عِنْدَ هِبَةِ اللَّهِ فَإِنِّي لَنْ أَقْطَعَ الْعِلْمَ وَ الْإِيمَانَ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ آثَارَ النُّبُوَّةِ مِنَ الْعَقِبِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ لَنْ أَدَعَ الْأَرْضَ إِلَّا وَ فِيهَا عَالِمٌ يُعْرَفُ بِهِ دِينِي وَ يُعْرَفُ بِهِ طَاعَتِي‏}}؛ [[کافی (کتاب)|کافی]]، ج۸، ص ۱۱۴.</ref>.
البته برخی از دانش‌های [[انبیا]] از [[حجت‌های الهی]] پیشین اخذ می‌شود، اما در همین حالت هم مصدر اصلی این افاضه [[علمی]]، [[خداوند متعال]] خواهد بود، زیرا منشأ دانش‌های انبیای گذشته نیز [[وحی|وحی الهی]] است. [[امام باقر|حضرت باقر]] {{ع}} می‌فرمایند: "هنگامی‌که دوران [[نبوت]] [[حضرت آدم]] {{ع}} به پایان رسید و روزهایش به سرآمد، [[خداوند عزوجل]] به او [[وحی]] کرد: ای [[آدم]]، [[نبوت]] تو به پایان رسید و روزگارت به سرآمد، لذا [[علمی]] که نزد توست و [[ایمان]] و اسم اکبر و آثار [[علم]] [[نبوت]] را در فرزندت، [[هبة الله]] قرار بده، زیرا من [[علم]]، [[ایمان]]، اسم اکبر و آثار [[نبوت]] را در ذریه‌ات تا [[روز قیامت]] [[قطع]] نخواهم کرد و [[زمین]] را بدون عالمی که به‌واسطه او [[دین]] و [[بندگی]] من شناخته شود، رها نخواهم کرد"<ref>{{متن حدیث|فَلَمَّا انْقَضَتْ نُبُوَّةُ آدَمَ {{ع}} وَ اسْتَكْمَلَ أَيَّامَهُ أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ أَنْ يَا آدَمُ قَدِ انْقَضَتْ نُبُوَّتُكَ وَ اسْتَكْمَلْتَ أَيَّامَكَ فَاجْعَلِ الْعِلْمَ الَّذِي عِنْدَكَ وَ الْإِيمَانَ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ فِي الْعَقِبِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ عِنْدَ هِبَةِ اللَّهِ فَإِنِّي لَنْ أَقْطَعَ الْعِلْمَ وَ الْإِيمَانَ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ آثَارَ النُّبُوَّةِ مِنَ الْعَقِبِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ لَنْ أَدَعَ الْأَرْضَ إِلَّا وَ فِيهَا عَالِمٌ يُعْرَفُ بِهِ دِينِي وَ يُعْرَفُ بِهِ طَاعَتِي‏}}؛ [[کافی (کتاب)|کافی]]، ج۸، ص ۱۱۴.</ref>.


در همین راستا، [[امام باقر]] {{ع}}، [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] {{صل}} را [[وارث]] تمام [[علوم پیامبران|علوم انبیا و رسولان الهی]] گذشته معرفی می‌فرمایند: "همانا [[محمد]] {{صل}} [[علم]] [[انبیا]] و [[رسولان]] قبل از خود را به [[ارث]] برد"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ مُحَمَّداً وَرِثَ عِلْمَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ}}؛ [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج ۱، ص ۱۲۱.</ref>  
در همین راستا، [[امام باقر]] {{ع}}، [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] {{صل}} را [[وارث]] تمام [[علوم پیامبران|علوم انبیا و رسولان الهی]] گذشته معرفی می‌فرمایند: "همانا [[محمد]] {{صل}} [[علم]] [[انبیا]] و [[رسولان]] قبل از خود را به [[ارث]] برد"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ مُحَمَّداً وَرِثَ عِلْمَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ}}؛ [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج ۱، ص ۱۲۱.</ref>.


بنابراین می‌توان نتیجه گرفت دانش‌های [[انبیا|انبیای الهی]] به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از [[وحی|وحی الهی]] نشأت می‌گیرد<ref>[[محمد بیابانی اسکوئی|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]].</ref>.
بنابراین می‌توان نتیجه گرفت دانش‌های [[انبیا|انبیای الهی]] به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از [[وحی|وحی الهی]] نشأت می‌گیرد<ref>[[محمد بیابانی اسکوئی|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]].</ref>.


== مراتب [[علوم پیامبران|علوم انبیا]] ==
== مراتب [[علوم پیامبران|علوم انبیا]] ==
علومی که [[خداوند متعال]] به [[انبیا]] و [[رسولان الهی]] اعطا نموده است، یکسان نبوده و هر یک از ایشان در درجات متفاوتی از [[دانش]] قرار داشته‌اند. به عنوان مثال از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است: "همانا [[خداوند متعال]] [[اسم اعظم]] را هفتاد و سه حرف قرار داد. بيست و پنج حرف از آن را به [[آدم]] داد. و به [[نوح]] هم بيست و پنج حرف عطا كرد و به ابراهيم هشت حرف داد و به موسى چهار حرف داد و به عيسى دو حرف داد كه با آن دو مردگان را زنده مى‌كرد و كوران مادرزاد و پيسى را [[شفا]] مى‌داد و به [[محمّد]] هفتاد و دو حرف داد و يكى را پوشاند تا آنچه در نفس اوست دانسته نشود و بداند آنچه در نفس [[بندگان]] است"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ اسْمَهُ الْأَعْظَمَ عَلَى ثَلَاثَةٍ وَ سَبْعِينَ حَرْفاً فَأَعْطَى آدَمَ مِنْهَا خَمْسَةً وَ عِشْرِينَ حَرْفاً وَ أَعْطَى نُوحاً مِنْهَا خَمْسَةَ عَشَرَ حَرْفاً وَ أَعْطَى مِنْهَا إِبْرَاهِيمَ ثَمَانِيَةَ أَحْرُفٍ وَ أَعْطَى مُوسَى مِنْهَا أَرْبَعَةَ أَحْرُفٍ وَ أَعْطَى عِيسَى مِنْهَا حَرْفَيْنِ وَ كَانَ يُحْيِي بِهِمَا الْمَوْتَى وَ يُبْرِئُ بِهِمَا الْأَكْمَهَ‏ وَ الْأَبْرَصَ وَ أَعْطَى مُحَمَّداً اثْنَيْنِ وَ سَبْعِينَ حَرْفاً وَ احْتَجَبَ حَرْفاً لِئَلَّا يُعْلَمَ مَا فِي نَفْسِهِ وَ يَعْلَمَ مَا [فِي‏] نَفْسِ الْعِبَادِ}}؛ [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج ۱، ص 208.</ref>
علومی که [[خداوند متعال]] به [[انبیا]] و [[رسولان الهی]] اعطا نموده است، یکسان نبوده و هر یک از ایشان در درجات متفاوتی از [[دانش]] قرار داشته‌اند. به عنوان مثال از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است: "همانا [[خداوند متعال]] [[اسم اعظم]] را هفتاد و سه حرف قرار داد. بيست و پنج حرف از آن را به [[آدم]] داد. و به [[نوح]] هم بيست و پنج حرف عطا كرد و به ابراهيم هشت حرف داد و به موسى چهار حرف داد و به عيسى دو حرف داد كه با آن دو مردگان را زنده مى‌كرد و كوران مادرزاد و پيسى را [[شفا]] مى‌داد و به [[محمّد]] هفتاد و دو حرف داد و يكى را پوشاند تا آنچه در نفس اوست دانسته نشود و بداند آنچه در نفس [[بندگان]] است"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ اسْمَهُ الْأَعْظَمَ عَلَى ثَلَاثَةٍ وَ سَبْعِينَ حَرْفاً فَأَعْطَى آدَمَ مِنْهَا خَمْسَةً وَ عِشْرِينَ حَرْفاً وَ أَعْطَى نُوحاً مِنْهَا خَمْسَةَ عَشَرَ حَرْفاً وَ أَعْطَى مِنْهَا إِبْرَاهِيمَ ثَمَانِيَةَ أَحْرُفٍ وَ أَعْطَى مُوسَى مِنْهَا أَرْبَعَةَ أَحْرُفٍ وَ أَعْطَى عِيسَى مِنْهَا حَرْفَيْنِ وَ كَانَ يُحْيِي بِهِمَا الْمَوْتَى وَ يُبْرِئُ بِهِمَا الْأَكْمَهَ‏ وَ الْأَبْرَصَ وَ أَعْطَى مُحَمَّداً اثْنَيْنِ وَ سَبْعِينَ حَرْفاً وَ احْتَجَبَ حَرْفاً لِئَلَّا يُعْلَمَ مَا فِي نَفْسِهِ وَ يَعْلَمَ مَا [فِي‏] نَفْسِ الْعِبَادِ}}؛ [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج ۱، ص ۲۰۸.</ref>.


علاوه بر اينكه جريان [[حضرت خضر]] {{ع}} و [[حضرت موسى]] {{ع}} در [[قرآن كريم]] به صراحت دلالت دارد [[حضرت خضر]] چيزى مى‌دانست كه حضرت موسى {{ع}} از آن آگاهى نداشت. [[خداى تعالى]] مى‌فرمايد: {{متن قرآن|قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا}}<ref>«موسی به او گفت: آیا از تو پیروی کنم به شرط آنکه از آن راهدانی که تو را آموخته‌اند به من بیاموزی؟» سوره کهف، آیه ۶۶.</ref>.
علاوه بر اينكه جريان [[حضرت خضر]] {{ع}} و [[حضرت موسى]] {{ع}} در [[قرآن كريم]] به صراحت دلالت دارد [[حضرت خضر]] چيزى مى‌دانست كه حضرت موسى {{ع}} از آن آگاهى نداشت. [[خداى تعالى]] مى‌فرمايد: {{متن قرآن|قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا}}<ref>«موسی به او گفت: آیا از تو پیروی کنم به شرط آنکه از آن راهدانی که تو را آموخته‌اند به من بیاموزی؟» سوره کهف، آیه ۶۶.</ref>.
۱۲۹٬۵۶۶

ویرایش