مرجئه در سیره معصوم: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = مرجئه

| عنوان مدخل = مرجئه

| مداخل مرتبط = [[مرجئه در کلام اسلامی]] - [[مرجئه در تاریخ اسلامی]] - [[مرجئه در سیره معصوم]] - [[مرجئه در معارف مهدویت]] - [[مرجئه در فقه سیاسی]] - [[مرجئه در معارف و سیره امام باقر]]

| پرسش مرتبط  =  

== مقدمه ==

در [[روایات]] و [[سیره معصومان]] این گروه مورد [[لعن]] قرار گرفته‌اند و [[دستور]] بر حذر داشتن [[جوانان]] از این [[عقیده]] داده شده است؛ زیرا قایل به اباح‌گری بودند که برای [[جوان]] جاذبه دارد. در روایتی [[امام صادق]] {{ع}} بیان می‌کند: «[[ستایش]] از آنِ خدایی است که گروهی [[مرجئه]]، گروهی [[حروریه]] و گروهی قدری شدند و شما ترابیّه و [[شیعه]] [[علی]] {{ع}} نامیده شده‌اید»<ref>{{متن حدیث|الْحَمْدُ لِلَّهِ صَارَتْ فِرْقَةٌ مُرْجِئَةً وَ صَارَتْ فِرْقَةٌ حَرُورِيَّةً وَ صَارَتْ فِرْقَةٌ قَدَرِيَّةً وَ سُمِّيتُمُ التُّرَابِيَّةَ وَ شِيعَةَ عَلِيٍّ...}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۸۰ و ۳۳۳.</ref>.

در این [[روایت]] از مرجئه به عنوان یکی از گروه‌های مطرح در زمان حضرت صادق {{ع}}، نام برده شده است. [[پیامبر اکرم]] {{ع}} درباره دوری مرجئه از [[اسلام]] فرمود: «دو گروه از امتم در اسلام بهره‌ای ندارند: مرجئه و قدری‌ها»<ref>{{متن حدیث|صِنْفَانِ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ لَهُمَا فِي الْإِسْلَامِ نَصِيبٌ: الْمُرْجِئَةُ وَ الْقَدَرِيَّةُ}}؛ شیخ صدوق، الخصال، ص۷۲؛ همو، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص۲۱۲؛ غازی، صحیفة الإمام الرضا {{ع}}، ص۹۱؛ جمعی از راویان، الأصول الستة عشر، ص۳۳۴.</ref>.

# '''[[لزوم]] حفظ جوانان از تفکر انحرافی مرجئه''': معمولاً گروه‌هایی که اباحه‌گری را مطرح می‌کنند، برای جوانان جاذبه دارد و این مسئله در [[گرایش]] آنان به این عقیده [[نادرست]] تأثیر دارد. مرجئه نیز از چنین ویژگی‌ای برخودار بودند؛ به همین جهت [[امامان]] [[یاران]] خود را از خطری که از این ناحیه متوجه [[نسل جوان]] و [[فرزندان]] آنان است، بر حذر می‌دارند. [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در [[حدیث]] اربع مائه می‌فرماید: «به کودکانتان نکاتی را بیاموزید که [[خداوند]] از طریق آنها به آنان سود می‌رساند تا گروه مرجئه آنان را [[گمراه]] نسازند»<ref>{{متن حدیث|عَلِّمُوا صِبْيَانَكُمْ مَا يَنْفَعُهُمُ اللَّهُ بِهِ لَا تَغْلِبُ عَلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ بِرَأْيِهَا}}؛ شیخ صدوق، الخصال، ص۶۱۴؛ ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص۱۰۴؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۴۷۸ و ج۲۷، ص۴۴.</ref>. در روایتی امام صادق {{ع}} این سخن را به گونه‌ای عام‌تر بیان کرده است و به جای صبیان که بیان شد، در نقل کافی {{متن حدیث|أَوْلَادَكُمْ}}<ref>{{متن حدیث|بَادِرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالْحَدِيثِ قَبْلَ أَنْ يَسْبِقَكُمْ إِلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷.</ref> آمده؛ یعنی فرزندانتان، چه کوچک و چه بزرگ، را از آنان [[حفظ]] کنید. در نقل [[تهذیب]] الأحکام {{متن حدیث|أَحْدَاث}} آمده است که به معنای [[نوجوانان]] است. [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: «قبل از اینکه [[مرجئه]] [[عقاید]] نوجوانان شما را در دست بگیرند، آنان را با [[عقاید شیعه]] آشنا کنید»<ref>{{متن حدیث|بَادِرُوا أَحْدَاثَكُمْ بِالْحَدِيثِ قَبْلَ أَنْ تَسْبِقَكُمْ إِلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ}}؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۸، ص۱۱۱.</ref>؛ یعنی [[احادیث]] و عقاید [[امامیه]] را به آنان بیاموزید. این [[ارجاء]] به معنای مشهور است که [[ایمان]] را مقدم بر عمل می‌دانند که [[گرایش]] یک [[نوجوان]] به این سمت بیشتر خواهد بود و لازم است پایۀ [[اعتقادی]] وی [[استوار]] گردد.

# '''[[لعن]] مرجئه''': لعن هر فرد و شخصی به معنای دوری وی از [[رحمت الهی]] و [[انحراف]] در [[عقیده]] یا عمل اوست. مرجئه هم چون [[منحرف]] بودند، مورد لعن و [[نفرین]] قرار گرفتند. در [[روایات]] متعددی مرجئه لعن شده‌اند. امام صادق {{ع}} فرمود: «[[خداوند]] [[قدریه]] را از [[رحمت]] خود دور نماید، [[خدا]] [[خوارج]] را لعن کند، خداوند مرجئه را لعن فرماید، خداوند مرجئه را لعن فرماید»<ref>{{متن حدیث|لَعَنَ اللَّهُ الْقَدَرِيَّةَ، لَعَنَ اللَّهُ الْخَوَارِجَ، لَعَنَ اللَّهُ الْمُرْجِئَةَ، لَعَنَ اللَّهُ الْمُرْجِئَةَ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۴۰۹.</ref>. امام صادق {{ع}} فرمود: به [[راستی]] آنها در [[دنیا]] و [[آخرت]] [[دشمنان]] ما هستند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۲۷۶.</ref>. [[امام رضا]] {{ع}} نیز مرجئه را لعن فرموده است<ref>{{متن حدیث|لَعَنَ اللَّهُ الْمُرْجِئَةَ}}؛ ابونضر محمد بن مسعود عیاشی سمرقندی، تفسیر العیاشی، ج۱، ص۸.</ref>. [[ابو مسروق]] گوید: [[حضرت]] امام صادق {{ع}} از من درباره [[اهل بصره]] پرسید و فرمود: بر چه (مذهبی) هستند؟ عرض کردم: مرجئه، قدریه و [[حروریه]]. فرمود: خدا [[لعنت]] کند این ملت‌های [[کافر]] [[مشرک]] را که به هیچ وجه [[خداپرست]] نیستند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۴۰۹.</ref>.

# '''ممنوعیت مجالست و [[ازدواج]] با مرجئه''': دوری از مجالست با مرجئه و گروه‌های منحرف یکی از دستورهای [[معصومان]] به [[پیروان]] خود است. [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: «با آنان مجالست ننمایید یعنی با گروه [[مرجئه]]؛ [[خداوند]] آنان را [[لعن]] و از [[رحمت]] خود دور کند. خداوند ملت‌های [[مشرک]] را لعن نماید؛ کسانی که خداوند را بر چیزی از چیزها [[عبادت]] نمی‌کنند (یعنی او را [[باور]] ندارند)» <ref>{{متن حدیث|لَا تُجَالِسُوهُمْ -يَعْنِي الْمُرْجِئَةَ- لَعَنَهُمُ اللَّهُ، وَ لَعَنَ اللَّهُ مِلَلَهُمُ الْمُشْرِكَةَ، الَّذِينَ لَايَعْبُدُونَ اللَّهَ عَلى‏ شَيْ‏ءٍ مِنَ الْأَشْيَاءِ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۴۱۰.</ref>. به نظر می‌رسد منظور از [[ملل]] مشرکه همین [[گروه‌های انحرافی]] هستند که در [[روایت]] ابو [[مسروق]] هم ذکر شده‌اند. چون مجالست با گروه‌های انحرافی و غیرمعتقد، باعث [[ضعف ایمان]] و بی‌توجهی به مسائل [[دینی]] می‌شود و در درازمدت [[انحراف]] را در پی دارد، از مجالست با آنان [[نهی]] شده است. [[حسین بن اسباط]] از [[امام رضا]] {{ع}} پرسشی دارد تا اینکه [[حضرت]] از قول امام صادق {{ع}} راجع به شخص مرجئه‌ای فرمود: «به [[خدا]] [[سوگند]] او را [[گمراه]] خواهد کرد؛ سپس مرد قدری را یاد کرد و فرمود: او را به زندقه می‌کشاند»<ref>{{متن حدیث|وَ اللَّهِ لَأُضِلَّنَّهُ، ثُمَّ ذَكَرَ الْقَدَرَ، فَقَالَ: إِنَّهُ يَدْعُو إِلَى الزَّنْدَقَةِ}}؛ ابوالعباس عبدالله بن جعفر حمیری، قرب الإسناد، ص۳۹۰.</ref>. نمونه روشن سخن حضرت، [[ابن ابی العوجاء]] است. او که از [[اصحاب]] [[حسن بصری]] بود، بر اثر [[تزلزل]] حسن بصری درباره [[قدر]] و [[جبر]]، جزو زنادقه و [[دهریان]] گردید<ref>{{متن حدیث|كَانَ ابْنُ أَبِي الْعَوْجَاءِ مِنْ تَلَامِذَةِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ فَانْحَرَفَ عَنِ التَّوْحِيدِ فَقِيلَ لَهُ: تَرَكْتَ مَذْهَبَ صَاحِبِكَ وَ دَخَلْتَ فِيمَا لَا أَصْلَ لَهُ وَ لَا حَقِيقَةَ؟ فَقَالَ: إِنَّ صَاحِبِي كَانَ مِخْلَطاً كَانَ يَقُولُ طَوْراً بِالْقَدَرِ وَ طَوْراً بِالْجَبْرِ}}؛ شیخ صدوق، من‎ لایحضره ‎الفقیه، ج۲، ص۲۴۹.</ref>. در [[روایات]] از [[ازدواج]] با مرجئه و [[حروریه]] نهی شده است<ref>{{متن حدیث|عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}}: أَتَزَوَّجُ مُرْجِئَةً أَوْ حَرُورِيَّةً؟ قَالَ: لَا عَلَيْكَ بِالْبُلْهِ مِنَ النِّسَاءِ}}؛ احمد بن محمد بن عیسی اشعری، النوادر، ص۱۲۷.</ref>.

# '''[[حکم شرعی]] [[تکالیف]] گذشتۀ برگشتگان از انحراف''': گروه‌های انحرافی گاهی [[توفیق]] می‌یابند به [[حق]] برگردند. در این صورت این [[پرسش]] مطرح می‌شود که [[اعمال]] گذشته آنان چه حکمی دارد، آیا باید تمام آن را [[تدارک]] کنند یا لازم نیست؟ در روایتی با [[سند صحیح]] از [[حضرت باقر]] و صادق {{عم}} سؤال شده است کسی که جزو گروه [[خوارج]]، [[مرجئه]]، عثمانیه و [[قدریه]] بوده، سپس [[توبه]] کرده و [[شیعه]] شده است، آیا تمام اعمالش را باید تکرار کند؟ [[حضرت]] می‌فرماید: نه، با آنان مانند [[ملل مسلمان]] [[رفتار]] می‌شود. فقط باید زکاتش را به [[شیعیان]] [[فقیر]] بدهد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۵۴۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۴، ص۵۴.</ref>. مانند همین [[روایت]] است خبر [[حلبی]] که درباره ذبیحه مرجئه و خارجی از [[ابوالحسن]] {{ع}} می‌پرسد؛ حضرت می‌فرماید: ذبیحه آن را [[حلال]] بدان و آنان را [[مسلمان]] قرار ده تا آنچه باید، اتفاق بیفتد (تا [[ظهور مهدی]] {{ع}})<ref>{{متن حدیث|سَأَلَهُ الْحَلَبِيُّ عَنْ ذَبِيحَةِ الْمُرْجِئِ وَ الْحَرُورِيِّ؟ قَالَ فَقَالَ: كُلْ وَ قِرَّ وَ اسْتَقِرَّ حَتَّى يَكُونَ مَا يَكُونُ}}؛ شیخ صدوق، من‎ لایحضره ‎الفقیه، ج۳، ص۳۲۹.</ref>»<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۳۰۱-۳۰۶.</ref>

== پرسش مستقیم ==

* [[سیره اجتماعی معصومان در برخورد با فرقه مرجئه چه بوده است؟ (پرسش)]]