کیسانیه در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

کیسانیه در کلام اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۸

۲٬۴۱۲ بایت حذف‌شده ، ‏۱۶ مارس ۲۰۲۵

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۲٬۳۳۷

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+{{مدخل مرتبط
+| موضوع مرتبط = کیسانیه
+| عنوان مدخل  = کیسانیه
+| مداخل مرتبط = [[کیسانیه در کلام اسلامی]] - [[کیسانیه در تاریخ اسلامی]] - [[کیسانیه در معارف مهدویت]] - [[کیسانیه در معارف و سیره امام باقر]]
+| پرسش مرتبط  =
+}}
-{{نبوت}}
+== پیدایش [[کیسانیه]] ==
-<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[کیسانیه]]''' است. "'''[[کیسانیه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
+کیسانیه یکی از فرقه‌های منقرض شده [[شیعه]] است که در نیمه دوم قرن اول هجری پدید آمد و حدود یک [[قرن]] ادامه یافت. [[پیروان]] این [[فرقه]] قائل به [[امامت]] [[محمد حنفیه]] فرزند [[امام علی]]{{ع}} بوده‌اند. علت نامگذاری آنان به کیسانیه به خاطر استنادشان به [[کیسان]] است اما درباره اینکه کیسان چه کسی است نظرات مختلفی وجود دارد:
-<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[کیسانیه در حدیث]] | کیسانیه در کلام اسلامی | [[کیسانیه در تاریخ اسلامی]]</div>
+# کیسان، [[لقب]] مختار ثقفی(بنیانگذار این فرقه) بوده که [[حضرت علی]]{{ع}} او را پس از تولد" کَیّس" (یعنی [[زیرک]]) نامید یا اینکه [[محمد بن حنفیه]] او را به دلیل [[هوشیاری]] و فراستش کیسان نامیده است.
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
+# کیسان، نام [[رئیس شرطه]] (پلیس) مختار بود.
-<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[کیسانیه (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
+# کیسان، نام یکی از [[غلامان]] [[امیر المؤمنین]]{{ع}} بود که مختار را به [[خونخواهی امام حسین]]{{ع}} [[تشویق]] نمود.
+اینکه کیسان لقب مختار باشد از لحاظ [[تاریخی]] [[اثبات]] نشده است. نظر سوم نیز [[ضعیف]] است چون کیسان [[غلام]] امیر المؤمنین{{ع}} در [[جنگ صفّین]] به [[شهادت]] رسیده است، اما تردیدی نیست که [[رئیس]] [[شهربانی]] مختار شخصی به نام "کیسان" ملقب به [[ابوعمره]] بوده است، بنابراین نظر دوم از لحاظ تاریخی معتبرتر از دو نظر دیگر است اما پیروان این فرقه کیسان را همان لقب مختار می‌‌دانند<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۶۴ – ۳۶۵، [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸؛ [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۵۹؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۳۸۷-۳۸۸</ref>.
+== [[اعتقادات]] کیسانیه ==
+پیروان [[فرقه کیسانیه]] معتقدند محمد حنفیه، [[اسرار]] [[دین]] و [[علم]] [[تأویل]] و [[علوم]] [[باطنی]] را از [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} فراگرفته و او [[امام چهارم]] است. پس از درگذشت محمد حنفیه، کیسانیه دو دسته شدند: دسته‌ای [[مرگ]] محمد را [[انکار]] کرده و قائل شدند وی نمرده و نمی‌میرد و در "[[کوه رضوی]]" پنهان است تا روزی که به او امر شود و ظهور کند. این دسته وی را همان [[امام]] [[منتظر]] می‌دانند؛ ازاین‌رو هیچ‌کس را پس از وی امام نمی‌دانند! گروه دیگر مرگ محمد را [[باور]] کرده، پس از وی [[ابوهاشم]] [[عبدالله بن محمد]] را به [[امامت]] [[انتخاب]] کردند و به [[حلول]] [[روح]] محمد در ابوهاشم [[اعتقاد]] یافتند. البته شماری از [[کیسانیه]] نیز پس از مرگ [[محمد حنفیه]]، به امامت راستین اعتقاد یافته و مستبصر شدند.
+تمام فرق کیسانیه، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله: [[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ اعتقاد به [[تناسخ]] و حلول؛ [[اعتقاد به رجعت]] (با بیان خاص به خود)؛ اعتقاد به نوعی [[غلو]] در [[حق ائمه]] و [[پیشوایان]] خویش.
+هریک از فرقه‌های کیسانیه، دارای [[اعتقادی]] خاص نیز هستند. برخی از آنها، ارکان [[شریعت]] ـ مانند [[نماز]] و [[روزه]] را ـ [[تأویل]] کرده‌اند. برخی دیگر معتقدند بخشی از شریعت به وسیله بیان [[نسخ]] شده است و برخی از آنان بر این باورند که اگر کسی امام را بشناسد، از قید [[واجبات]] و [[محرمات]] [[دینی]] [[آزاد]] است و به خاطر چنین باورهایی به اباحه‌گری [[شهرت]] یافته‌اند<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۶۴ – ۳۶۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
+== انشعابات کیسانیه ==
+پس از محمد حنفیه، [[فرقه کیسانیه]] به گروه‌های متعددی انشعاب یافت که برخی از این گروه‌ها عبارت‌اند از:
+# سراجیه: [[اصحاب]] "[[حسان بن سراج]]" که معتقدند، محمد حنفیه [[وفات]] کرده و در کوه رضوی مدفون است؛ ولی روزی [[رجعت]] کرده و [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] می‌کند.
+# کرنبیه یا [[کربیه]]: [[پیروان]] "ابن کرنب"‌ که [[محمد بن حنفیه]] را [[مهدی موعود]]{{ع}} می‌‌دانند و در [[غیبت]] به سر می‌برد و سرانجام ظهور می‌کند.
+# هاشمیه: پیروان "[[ابو هاشم]] عبدالله" فرزند [[محمد بن حنفیه‌]] که پس از فوت محمد به [[امامت]] پسرش [[معتقد]] شده و خود به گروهک‌های مختلفی تقسیم شدند.
+# [[حربیه]]: پیروان "[[عبدالله بن عمرو]] بن حرب‌" که معتقدند [[روح پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} و [[محمد حنفیه]] در وجود [[ابوهاشم]] [[حلول]] کرده و سپس به [[عبدالله‌]] بن عمرو رسیده و از این رو، عبدالله تا ظهور حنفیه، [[امام]] است<ref>ر.ک: [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴؛ [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
-==پیدایش [[کیسانیه]]==
-[[کیسانیه]] یکی از فرقه‌های [[منقرض شده]] [[شیعه]] است که در نیمه دوم [[قرن اول]] [[هجری]] پدید آمد و حدود یک قرن ادامه یافت. [[پیروان]] این [[فرقه]] قائل به [[امامت]] [[محمد حنفیه]] [[فرزند امام علی]]{{ع}} بوده‌اند. علت نامگذاری آنان به [[کیسانیه]] به خاطر استنادشان به [[کیسان]] است اما درباره اینکه [[کیسان]] چه کسی است نظرات مختلفی وجود دارد<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۵۹؛ [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>:
-# [[کیسان]]، [[لقب]] [[مختار ثقفی]](بنیانگذار این [[فرقه]]) بوده که [[حضرت علی]]{{ع}} او را پس از [[تولد]]" کَیّس" (یعنی [[زیرک]]) نامید یا اینکه [[محمد بن حنفیه]] او را به [[دلیل]] [[هوشیاری]] و فراستش [[کیسان]] نامیده است.
-# [[کیسان]]، نام [[رئیس]] شرطه (پلیس) مختار بود.
-# [[کیسان]]، نام یکی از [[غلامان]] [[امیر المؤمنین]]{{ع}} بود که مختار را به [[خونخواهی امام حسین]]{{ع}} [[تشویق]] نمود<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۵۹؛ [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
-اینکه [[کیسان]] [[لقب]] مختار باشد از لحاظ [[تاریخی]] [[اثبات]] نشده است. نظر سوم نیز ضعیف است چون [[کیسان]] [[غلام]] [[امیر المؤمنین]]{{ع}} در [[جنگ صفّین]] به [[شهادت]] رسیده است، اما تردیدی نیست که [[رئیس]] شهربانی مختار شخصی به نام "[[کیسان]]" ملقب به [[ابوعمره]] بوده است، بنابراین نظر دوم  از لحاظ [[تاریخی]] معتبرتر از دو نظر دیگر است اما [[پیروان]] این [[فرقه]] [[کیسان]] را همان [[لقب]] مختار می‌‌دانند<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ – ۳۶۵، [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸؛ [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴.</ref>.
-==[[اعتقادات]] [[کیسانیه]]==
-[[پیروان]] [[فرقه]] [[کیسانیه]] معتقدند [[محمد حنفیه]]، [[اسرار]] [[دین]] و [[علم]] [[تأویل]] و [[علوم]] [[باطنی]] را از [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} فراگرفته و او [[امام چهارم]] است. پس از درگذشت [[محمد حنفیه]]، [[کیسانیه]] دو دسته شدند: دسته‌ای [[مرگ]] [[محمد]] را [[انکار]] کرده و قائل شدند وی نمرده و نمی‌میرد و در "[[کوه رضوی]]" [[پنهان]] است تا روزی که به او امر شود و [[ظهور]] کند. این دسته وی را همان [[امام]] [[منتظر]] می‌دانند؛ ازاین‌رو هیچ‌کس را پس از وی [[امام]] نمی‌دانند! گروه دیگر [[مرگ]] [[محمد]] را [[باور]] کرده، پس از وی [[ابوهاشم]] [[عبدالله]] بن [[محمد]] را به [[امامت]] [[انتخاب]] کردند و به [[حلول]] [[روح]] [[محمد]] در [[ابوهاشم]] [[اعتقاد]] یافتند. البته شماری از [[کیسانیه]] نیز پس از [[مرگ]] [[محمد حنفیه]]، به [[امامت]] [[راستین]] [[اعتقاد]] یافته و [[مستبصر]] شدند<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ – ۳۶۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
-تمام فرق [[کیسانیه]]، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله: [[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ [[اعتقاد]] به [[تناسخ]] و [[حلول]]؛ [[اعتقاد به رجعت]] (با بیان خاص به خود)؛ [[اعتقاد]] به نوعی [[غلو]] در [[حق]] [[ائمه]] و [[پیشوایان]] خویش.
-هریک از فرقه‌های [[کیسانیه]]، دارای [[اعتقادی]] خاص نیز هستند. برخی از آنها، ارکان [[شریعت]] ـ مانند [[نماز]] و [[روزه]] را ـ [[تأویل]] کرده‌اند. برخی دیگر معتقدند بخشی از [[شریعت]] به [[وسیله]] بیان [[نسخ]] شده است و برخی از آنان بر این باورند که اگر کسی [[امام]] را بشناسد، از قید [[واجبات]] و [[محرمات]] [[دینی]] [[آزاد]] است و به خاطر چنین باورهایی به اباحه‌گری [[شهرت]] یافته‌اند<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ – ۳۶۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
-==انشعابات [[کیسانیه]]==
-پس از [[محمد حنفیه]]، [[فرقه]] [[کیسانیه]] به گروه‌های متعددی انشعاب یافت که برخی از این گروه‌ها عبارت‌اند از:
-#سراجیه: [[اصحاب]] "حسان بن سراج" که معتقدند، [[محمد حنفیه]] [[وفات]] کرده و در [[کوه رضوی]] مدفون است؛ ولی روزی [[رجعت]] کرده و [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] می‌کند<ref>ر.ک: [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴؛ [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸.</ref>.
-#کرنبیه یا [[کربیه]]: [[پیروان]] "ابن کرنب"‌ که [[محمد بن حنفیه]] را [[مهدی موعود]]{{ع}} می‌‌دانند و در [[غیبت]] به سر می‌برد و سرانجام [[ظهور]] می‌کند<ref>ر.ک: [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
-#هاشمیه: [[پیروان]] "[[ابو هاشم]] [[عبدالله]]" [[فرزند]] [[محمد بن حنفیه‌]] که پس از فوت [[محمد]] به [[امامت]] پسرش [[معتقد]] شده و خود به گروهک‌های مختلفی تقسیم شدند<ref>ر.ک: [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸؛ [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸</ref>.
-# [[حربیه]]: [[پیروان]] "[[عبدالله بن عمرو]] بن حرب‌" که معتقدند [[روح]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} و [[محمد حنفیه]] در وجود [[ابوهاشم]] [[حلول]] کرده و سپس به عبدالله‌ بن عمرو رسیده و از این رو، [[عبدالله]] تا [[ظهور]] حنفیه، [[امام]] است<ref>ر.ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
 == منابع ==
 {{منابع}}
-# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']].
+# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]
-# [[پرونده:1379160.jpg|22px]] [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|'''با دعای ندبه در پگاه جمعه''']].
+# [[پرونده:1379160.jpg|22px]] [[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|'''با دعای ندبه در پگاه جمعه''']]
 # [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
-# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']].
+# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
-# [[پرونده:136861.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|'''درسنامه مهدویت''']].
+# [[پرونده:136861.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|'''درسنامه مهدویت''']]
-# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].
+# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
-{{پایان}}
+{{پایان منابع}}
-==جستارهای وابسته==
 == پانویس ==
 {{پانویس}}
-[[رده:مدخل]]
 [[رده:کیسانیه]]
 [[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]