کیسانیه در معارف مهدویت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۷ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| موضوع مرتبط = کیسانیه | | موضوع مرتبط = کیسانیه | ||
| عنوان مدخل = کیسانیه | | عنوان مدخل = کیسانیه | ||
| مداخل مرتبط = [[کیسانیه در کلام اسلامی]] - [[کیسانیه در تاریخ اسلامی]] - [[کیسانیه در معارف مهدویت]] | | مداخل مرتبط = [[کیسانیه در کلام اسلامی]] - [[کیسانیه در تاریخ اسلامی]] - [[کیسانیه در معارف مهدویت]] - [[کیسانیه در معارف و سیره امام باقر]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
== | == مقدمه == | ||
نام فرقهای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان [[شیعیان]] پیدا شد و در حدود یک [[قرن]] ادامه یافت و سپس بهطور کلی منقرض گردید. این فرقه یکی از فرقهها ـ و شاید اوّلین فرقهای که در مهدویت دچار [[انحراف]] بزرگ شد ـ "کیسانیه" است. درباره علت نامگذاری این [[فرقه]] به کیسانیه، [[اختلاف]] نظر است<ref> شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص۱۴۷.</ref>؛ برخی نوشتهاند: اینان [[پیروان]] [[کیسان]] آزاد شده [[امیر مؤمنان]]{{ع}} بودند. | |||
یکی از فرقهها ـ و شاید اوّلین فرقهای که در مهدویت دچار [[انحراف]] بزرگ شد ـ "کیسانیه" است. درباره علت نامگذاری این [[فرقه]] به کیسانیه، [[اختلاف]] نظر است<ref> شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص۱۴۷.</ref>؛ برخی نوشتهاند: اینان [[پیروان]] [[کیسان]] | |||
کیسان | کیسان شاگرد [[محمد بن حنفیه]] بود؛ ولی از [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} نیز [[علوم]] مختلف ـ از جمله [[علم]] [[تأویل]] و [[باطن]] و علم [[آفاق و انفس]] ـ آموخت. سپس به [[امامت]] [[محمد]] قائل شد و برای او مراتب و درجاتی دانست که خارج از حد وی بود. برخی نوشتهاند: کیسانیه، پیروان [[مختار بن ابی عبیده ثقفی]] بودند؛ زیرا او ملقب به کیسان بود. شماری هم نوشتهاند: فرمانده پلیس "[[شرطه]]" مختار، کیسان نام داشت و کنیهاش ابو عمران بود. او در [[اعمال]] خود بسیار [[افراط]] میکرد و محمد را [[وصی]] [[حضرت علی]]{{ع}} میدانست و مختار را [[نایب]] او معرفی میکرد<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳ و ۲۴.</ref>. | ||
در هر | در هر حال، این گروه قائل به امامت محمد بن حنفیه بودند. مختار، نخست برای [[پیشرفت]] کار خود، به [[علی بن الحسین]]{{ع}} و سپس به [[محمد حنفیه]] [[دعوت]] میکرد. البته کار او، مبتنی بر [[اعتقاد]] وی به [[اهل بیت]]{{عم}} نبود؛ بلکه میخواست از آن بهرهبرداری [[سیاسی]] کند و چون کارش بالا گرفت، خود دعوی دریافت وحی از [[خداوند سبحانه و تعالی]] کرد و عباراتی مسجع و با قافیه، به [[تقلید]] از [[قرآن]] به زبان راند. محمد حنفیه از وی بیزاری جست و وقتی مختار وی را به [[کوفه]] دعوت کرد، او نپذیرفت. | ||
کیسانیه پنداشتهاند محمد حنفیه پس از کشته شدن برادرش [[حسین بن علی]]{{ع}}، مختار را بر [[عراقین]] [[فرمانروایی]] داد و از او خواست از [[قاتلان]] آن حضرت، خونخواهی کند. کیسانیه، شش سال بعد از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، [[قیام]] کرده، قائل به امامت محمد حنفیه شدند. آنان [[معتقد]] بودند: وی [[اسرار]] [[دین]] و علم تأویل و علوم [[باطنی]] را از دو برادرش حسن و حسین{{عم}} فراگرفته است. برخی از [[کیسانیه]] ارکان [[شریعت]] "مانند [[نماز]] و [[روزه]]" را [[تأویل]] کرده، قائل به [[تناسخ]] و [[حلول]] بودند. | کیسانیه پنداشتهاند محمد حنفیه پس از کشته شدن برادرش [[حسین بن علی]]{{ع}}، مختار را بر [[عراقین]] [[فرمانروایی]] داد و از او خواست از [[قاتلان]] آن حضرت، خونخواهی کند. کیسانیه، شش سال بعد از [[شهادت امام حسین]]{{ع}}، [[قیام]] کرده، قائل به امامت محمد حنفیه شدند. آنان [[معتقد]] بودند: وی [[اسرار]] [[دین]] و علم تأویل و علوم [[باطنی]] را از دو برادرش حسن و حسین{{عم}} فراگرفته است. برخی از [[کیسانیه]] ارکان [[شریعت]] "مانند [[نماز]] و [[روزه]]" را [[تأویل]] کرده، قائل به [[تناسخ]] و [[حلول]] بودند. | ||
همه فرق کیسانیه، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله<ref>محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ص۳۷۳.</ref>: | همه فرق کیسانیه، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله<ref>محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ص۳۷۳.</ref>: | ||
# [[اعتقاد به امامت]] | # [[اعتقاد به امامت]] محمّد بن حنفیه فرزند [[علی بن ابی طالب]]{{ع}}؛ | ||
# [[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ | # [[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ | ||
# [[اعتقاد]] به تناسخ و حلول؛ | # [[اعتقاد]] به تناسخ و حلول؛ | ||
# | # اعتقاد به رجعت "با بیان خاص به خود"؛ | ||
# اعتقاد به نوعی [[غلوّ]] در [[حق]] [[امامان]] و [[پیشوایان]] خویش. | # اعتقاد به نوعی [[غلوّ]] در [[حق]] [[امامان]] و [[پیشوایان]] خویش. | ||
غیر از اینها هریک از این فرقهها، دارای [[اعتقادی]] خاص نیز هستند که در کتابهای مربوط، ذیل هر [[فرقه]] به آن اشاره شده است. کیسانیه پس از درگذشت محمّد بن حنفیه، به دو شعبه تقسیم شدند؛ دستهای [[مرگ]] محمّد را [[انکار]] کرده، گفتند: وی نمرده و نمیمیرد و زنده است؛ امّا غایب شده و در "[[کوه رضوی]]" پنهان است، تا روزی که به او امر شود و ظهور کند. این دسته وی را همان [[امام]] [[منتظر]] میدانند؛ و هیچکس را پس از وی امام نمیدانند. گروه دیگر، مرگ محمّد را [[باور]] کرده، پس از وی | غیر از اینها هریک از این فرقهها، دارای [[اعتقادی]] خاص نیز هستند که در کتابهای مربوط، ذیل هر [[فرقه]] به آن اشاره شده است. کیسانیه پس از درگذشت محمّد بن حنفیه، به دو شعبه تقسیم شدند؛ دستهای [[مرگ]] محمّد را [[انکار]] کرده، گفتند: وی نمرده و نمیمیرد و زنده است؛ امّا غایب شده و در "[[کوه رضوی]]" پنهان است، تا روزی که به او امر شود و ظهور کند. این دسته وی را همان [[امام]] [[منتظر]] میدانند؛ و هیچکس را پس از وی امام نمیدانند. گروه دیگر، مرگ محمّد را [[باور]] کرده، پس از وی ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد را به [[امامت]] برگزیدند و به حلول[[روح]] محمّد در ابو هاشم اعتقاد یافتند. | ||
شماری از کیسانیه نیز پس از مرگ محمّد بن حنفیه، به امامت | شماری از کیسانیه نیز پس از مرگ محمّد بن حنفیه، به امامت راستین اعتقاد یافته، مستبصر شدند<ref>ر.ک: مقالات الاسلامیین، ص۲۳.</ref>. از جمله اینان میتوان [[سید اسماعیل حمیری]] را نام برد که نخست [[کیسانی]] [[مذهب]] بود، تا آنکه به دیدار [[امام صادق]]{{ع}} نایل آمد و نشانههای امامت و [[وصایت]] را در او دید و از ایشان از امر [[غیبت]] پرسید. | ||
[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "آن، [[حق]] است؛ ولی غیبت در [[دوازدهمین امام]] واقع میشود. آنگاه [[سید]] را از مرگ | [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "آن، [[حق]] است؛ ولی غیبت در [[دوازدهمین امام]] واقع میشود. آنگاه [[سید]] را از مرگ محمد بن حنفیه [[آگاه]] فرمود و اینکه پدرش [[امام باقر]]{{ع}} [[شاهد]] به خاک سپردن او بوده است. حق بر سید روشن شد و از آن عقیده برگشت و [[استغفار]] کرد. پس به حقگرایید و به [[مذهب امامی]] در آمد<ref>[[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۱، مقدمه.</ref>. | ||
در مجموع درباره [[فرقه کیسانیه]] گفته شده است: | در مجموع درباره [[فرقه کیسانیه]] گفته شده است: | ||
# | # محمد بن حنفیه اصلا [[ادعای مهدویت]] نداشته است. | ||
# مختار ثقفی هم مدعی [[مهدویت]] محمد بن حنفیه نبود. این، اتهامی است که [[عباسیان]] و برخی از [[دشمنان]]، با انگیزههای مختلف، به آن دامن زدهاند. | # مختار ثقفی هم مدعی [[مهدویت]] محمد بن حنفیه نبود. این، اتهامی است که [[عباسیان]] و برخی از [[دشمنان]]، با انگیزههای مختلف، به آن دامن زدهاند. | ||
# این [[فرقه]]، | # این [[فرقه]]، منقرض شده است و کسی در عصر حاضر، به [[امامت]] محمد بن حنفیه [[اعتقاد]] ندارد<ref>ر.ک: شیخ طوسی، کتاب الغیبة، فصل ۱(الدلیل علی فساد قول الکیسانیه).</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۳۶۴ ـ ۳۶۵ و [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ [[مجتبی تونهای|مجتبی تونهای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸.</ref> | ||
== انشعابات کیسانیه == | |||
پس از [[ارتحال]] محمد حنفیه، [[فرقه کیسانیه]] به فرقههای مختلف منشعب شدند: | |||
# '''سراجیه''': [[اصحاب]] "[[حسان بن سراج]]" هستند که معتقدند، محمد حنفیه [[وفات]] کرده و در [[کوه رضوی]] مدفون است؛ ولی روزی [[رجعت]] کرده و [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] میکند. | |||
# '''کرنبیه''': اصحاب "ابن کرنب" هستند که معتقدند محمد حنفیه زنده است و در کوه رضوی اقامت دارد. او ظهور میکند و جهان را پر از عدل و داد خواهد کرد، آنچنانکه پر از [[جور]] و [[ستم]] شده است. البته در بیشتر منابع آنها را "کربیّه" یا "کریبیّه" یاد کردهاند. | |||
# '''هاشمیه''': اصحاب "ابو هاشم عبدالله" هستند که پس از محمد حنفیه به امامت پسرش "عبدالله" معتقد شدند. هاشمیه نیز پس از فوت ابوهاشم به گروهکهای مختلفی چون: مختاریه، حارثیه، روندیه، [[بیانیه]] و غیر آنها منشعب شدند<ref>نجم الثاقب، باب چهارم.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|مجتبی تونهای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸.</ref> | |||
== پرسش مستقیم == | == پرسش مستقیم == | ||