جز
جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'
(صفحهای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اسم الهی | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ذاری اسم فاعل از ریشه «ذ ـ ر ـ أ» به معنای آفریدن<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ الصحاح، ج ۱، ص۹۳؛ لسان العرب، ج ۵، ص۲، «ذرأ».</ref>، اظهار<ref>مفردات، ص۳۲۷؛ معجم الف...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
جز (جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن') |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
[[ذاری]] اسم فاعل از ریشه «ذ ـ ر ـ أ» به معنای [[آفریدن]]<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ الصحاح، ج ۱، ص۹۳؛ لسان العرب، ج ۵، ص۲، «ذرأ».</ref>، اظهار<ref>مفردات، ص۳۲۷؛ معجم الفروق اللغویه، ص۲۴۱، «ذرأ»؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۶.</ref>، بسط<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ التحقیق، ج ۳، ص۲۸۳، «ذرأ»؛ الکشاف، ج ۳، ص۱۱۹.</ref>، تکثیر<ref>لسان العرب، ج ۱، ص۷۹؛ القاموس المحیط، ج ۱، ص۱۰۴، «ذرأ».</ref> و بذر افشاندن<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص۳۵۳، «ذرأ».</ref> است. | [[ذاری]] اسم فاعل از ریشه «ذ ـ ر ـ أ» به معنای [[آفریدن]]<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ الصحاح، ج ۱، ص۹۳؛ لسان العرب، ج ۵، ص۲، «ذرأ».</ref>، اظهار<ref>مفردات، ص۳۲۷؛ معجم الفروق اللغویه، ص۲۴۱، «ذرأ»؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۶.</ref>، بسط<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ التحقیق، ج ۳، ص۲۸۳، «ذرأ»؛ الکشاف، ج ۳، ص۱۱۹.</ref>، تکثیر<ref>لسان العرب، ج ۱، ص۷۹؛ القاموس المحیط، ج ۱، ص۱۰۴، «ذرأ».</ref> و بذر افشاندن<ref>العین، ج ۱، ص۶۱۹؛ معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص۳۵۳، «ذرأ».</ref> است. | ||
بیشتر واژه پژوهان معتقدند «[[ذریّة]]» به معنی [[نسل]] و [[فرزندان]]، از این مادّه برگرفته شده است<ref>لسان العرب، ج ۱، ص۸۰؛ نثر طوبی، ص۲۷۳.</ref>. برخی در فرق «ذرأ» با «[[خلق]]» گفتهاند اصل «ذرأ» به معنی اِظهار و معنای «ذرء [[اللّه]] الخلقَ» این است که [[خدا]] [[مخلوقات]] را پس از نیستی هست کرد و بدین وسیله آنها را آشکار ساخت<ref>معجم الفروق اللغویه، ص۲۴۱.</ref>، در حالی که خَلق به معنای تقدیر چیزی<ref>معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص۲۱۳، «خلق».</ref> و ایجادش براساس کیفیّت ویژهای است<ref>التحقیق، ج ۳، ص۱۰۹، «خلق».</ref>. گروهی از واژه پژوهان بر پایه کاربردهای [[قرآنی]] «ذرأ» معتقدند که این واژه به معنی گستراندن پس از ایجاد است؛ | بیشتر واژه پژوهان معتقدند «[[ذریّة]]» به معنی [[نسل]] و [[فرزندان]]، از این مادّه برگرفته شده است<ref>لسان العرب، ج ۱، ص۸۰؛ نثر طوبی، ص۲۷۳.</ref>. برخی در فرق «ذرأ» با «[[خلق]]» گفتهاند اصل «ذرأ» به معنی اِظهار و معنای «ذرء [[اللّه]] الخلقَ» این است که [[خدا]] [[مخلوقات]] را پس از نیستی هست کرد و بدین وسیله آنها را آشکار ساخت<ref>معجم الفروق اللغویه، ص۲۴۱.</ref>، در حالی که خَلق به معنای تقدیر چیزی<ref>معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص۲۱۳، «خلق».</ref> و ایجادش براساس کیفیّت ویژهای است<ref>التحقیق، ج ۳، ص۱۰۹، «خلق».</ref>. گروهی از واژه پژوهان بر پایه کاربردهای [[قرآنی]] «ذرأ» معتقدند که این واژه به معنی گستراندن پس از ایجاد است؛ لکن مفهوم «بسط دادن» با [[اختلاف]] موارد کاربرد، از جهت کمیّت و کیفیّت گوناگون میگردد؛ مثلاً بسط در وجود گاهی با افزایش [[زاد و ولد]] و تناسل است (بسط کمّی) و زمانی با افزایش [[عمر]] (بسط کیفی)؛ همچنین بسط در زمین به معنی کاشتن و بذرافشانی در آن و سرسبز شدنش است<ref>التحقیق، ج ۳، ص۲۸۳.</ref>. «ذاری» از [[اسمای حسنای الهی]] است که از مرتبه فعل [[حق]] ـ تعالی ـ انتزاع میگردد و بیشتر شارحان [[اسماء و صفات]]، آن را هماهنگ با معنای لغوی به معنی انشاء کننده، [[رشد]] دهنده<ref>الاسماء و الصفات، ج ۱، ص۵۷؛ اسماء و صفات الهی، ص۴۹۰.</ref>، تکثیر کننده<ref>شرح الاسماء، ص۷۳۱.</ref>، بسط دهنده<ref>اسماء الحسنی، ص۱۳۴.</ref>، و [[خالق]]<ref>شرح الاسماء، ص۷۳۱؛ رسالة فی خواص اسماء الله الحسنی، ص۹۷.</ref> [[تفسیر]] کردهاند؛ البته به [[عقیده]] برخی، «ذرء» به معنی [[تنزّل]] دادن شیء به سوی عالم تعیّن و تجسّم است نه مطلق [[آفرینش]]، از اینرو [[خدا]] در [[آیات قرآن]] این واژه را به «فی الارض» تقیید کرده است. بر این اساس، خدا [[ذاری]] خوانده میشود؛ زیرا آفریننده و آشکار کننده عالم اجسام و مادّیات است<ref>شرح الاسماء الحسنی، ص۹۳.</ref>. کلمه «ذاری» در [[قرآن]] نیست؛ امّا در [[ادعیه]]<ref>شرح الاسماء، ص۷۳۱.</ref> و [[روایات]]<ref>بحارالانوار، ج ۹۴، ص۲۲۷؛ مستدرک الوسائل، ج ۸، ص۱۴۱.</ref> به کار رفته است. | ||
مشتقات «ذرء» ۶ مرتبه و بیشتر به شکل فعل ماضی در [[قرآن کریم]] آمده است و در یک مورد به شکل مضارع.<ref>{{متن قرآن|فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ}} «پدیدآورنده آسمانها و زمین است، برای شما از خودتان همسرانی آفرید و (نیز) از چارپایان جفتهایی (پدید آورد)، شما را با آن (آفریدن جفت) افزون میگرداند، چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> در همه این موارد، فاعل فعل خداست. از موارد کاربرد «ذرأ» در قرآن میتوان دریافت که متعلّق این واژه، اموری [[مادّی]] چون [[جنّ]]، [[انسان]]، چار پایان، محصولات [[کشاورزی]] و انواع گوناگون پدیدههای زمینیاند، از این رو امور آن سوی [[طبیعت]] را در بر نمیگیرد. | مشتقات «ذرء» ۶ مرتبه و بیشتر به شکل فعل ماضی در [[قرآن کریم]] آمده است و در یک مورد به شکل مضارع.<ref>{{متن قرآن|فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ}} «پدیدآورنده آسمانها و زمین است، برای شما از خودتان همسرانی آفرید و (نیز) از چارپایان جفتهایی (پدید آورد)، شما را با آن (آفریدن جفت) افزون میگرداند، چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> در همه این موارد، فاعل فعل خداست. از موارد کاربرد «ذرأ» در قرآن میتوان دریافت که متعلّق این واژه، اموری [[مادّی]] چون [[جنّ]]، [[انسان]]، چار پایان، محصولات [[کشاورزی]] و انواع گوناگون پدیدههای زمینیاند، از این رو امور آن سوی [[طبیعت]] را در بر نمیگیرد. | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
برخی ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ ٱلَّذِى ذَرَأَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ}}<ref>«بگو: اوست که شما را در زمین پدیدار کرد و نزد او گرد آورده میشوید» سوره ملک، آیه ۲۴.</ref> گفتهاند: مراد از جمله «ذَرَاَکُم فِی الاَرضِ» تنها آفرینش انسانهاست که به [[زمین]] وابسته است، از این رو کمال خاصّ [[انسانی]]، بیاعمالی که به مادّه زمینی تعلق دارد به دست نمیآید؛ زیرا خدا زمین را به اموری آراسته که [[نفس انسان]] در [[زندگی]] زودگذر [[دنیا]] به آنها کشش دارد، تا از این رهگذر [[نیکوکار]] از [[بدکار]] جدا گردد، چنان که آیه ۷ [[کهف]] [[گواه]] آن است: {{متن قرآن|إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى ٱلْأَرْضِ زِينَةًۭ لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًۭا}}<ref>«ما هر چه را بر زمین است، (در کار) آرایش آن کردهایم تا آنان را بیازماییم که کدام نیکوکردارترند» سوره کهف، آیه ۷.</ref>.<ref>المیزان، ج ۱۹، ص۳۶۴.</ref>. [[آیه]] ۱۳۶ انعام<ref>{{متن قرآن|وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ ٱلْحَرْثِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ نَصِيبًۭا فَقَالُوا۟ هَـٰذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَـٰذَا لِشُرَكَآئِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَآئِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى ٱللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَآئِهِمْ سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ}} «و برای خداوند از آنچه از کشت و چهارپایان پدید آورده است بهرهای نهادند و به پندار خویش گفتند: این از آن خداوند است و این برای بتان ما؛ اما آنچه از آن بتان آنهاست به خداوند نمیرسد و اما آنچه برای خداوند است به بتان میرسد؛ زشت است این داوری که میکنند!» سوره انعام، آیه ۱۳۶.</ref> درباره ذرء محصولات [[کشاورزی]] و دامهاست. [[خدا]] در این آیه از عملکرد [[ناپسند]] [[مشرکان]] یاد میکند، که از کشت و دامهای [[آفریده]] خدا، سهمی را برای او نهاده و به [[پندار]] خود گفتند: «این ویژه خداست» و سهمی را نیز به بتان خود دادند و گفتند «و این ویژه بتان ماست». | برخی ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ ٱلَّذِى ذَرَأَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ}}<ref>«بگو: اوست که شما را در زمین پدیدار کرد و نزد او گرد آورده میشوید» سوره ملک، آیه ۲۴.</ref> گفتهاند: مراد از جمله «ذَرَاَکُم فِی الاَرضِ» تنها آفرینش انسانهاست که به [[زمین]] وابسته است، از این رو کمال خاصّ [[انسانی]]، بیاعمالی که به مادّه زمینی تعلق دارد به دست نمیآید؛ زیرا خدا زمین را به اموری آراسته که [[نفس انسان]] در [[زندگی]] زودگذر [[دنیا]] به آنها کشش دارد، تا از این رهگذر [[نیکوکار]] از [[بدکار]] جدا گردد، چنان که آیه ۷ [[کهف]] [[گواه]] آن است: {{متن قرآن|إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى ٱلْأَرْضِ زِينَةًۭ لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًۭا}}<ref>«ما هر چه را بر زمین است، (در کار) آرایش آن کردهایم تا آنان را بیازماییم که کدام نیکوکردارترند» سوره کهف، آیه ۷.</ref>.<ref>المیزان، ج ۱۹، ص۳۶۴.</ref>. [[آیه]] ۱۳۶ انعام<ref>{{متن قرآن|وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ ٱلْحَرْثِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ نَصِيبًۭا فَقَالُوا۟ هَـٰذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَـٰذَا لِشُرَكَآئِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَآئِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى ٱللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَآئِهِمْ سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ}} «و برای خداوند از آنچه از کشت و چهارپایان پدید آورده است بهرهای نهادند و به پندار خویش گفتند: این از آن خداوند است و این برای بتان ما؛ اما آنچه از آن بتان آنهاست به خداوند نمیرسد و اما آنچه برای خداوند است به بتان میرسد؛ زشت است این داوری که میکنند!» سوره انعام، آیه ۱۳۶.</ref> درباره ذرء محصولات [[کشاورزی]] و دامهاست. [[خدا]] در این آیه از عملکرد [[ناپسند]] [[مشرکان]] یاد میکند، که از کشت و دامهای [[آفریده]] خدا، سهمی را برای او نهاده و به [[پندار]] خود گفتند: «این ویژه خداست» و سهمی را نیز به بتان خود دادند و گفتند «و این ویژه بتان ماست». | ||
با اینکه خدا [[خالق]]، مالک و [[مدبّر]] همه موجودات است، مشرکان تنها بهرهای از آفریدههایش را به او اختصاص دادند؛ گویا آنان مالک [[حقیقی]] کشت و دام بودهاند و [[حق]] تقسیم با آنهاست: {{متن قرآن|وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ ٱلْحَرْثِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ نَصِيبًۭا فَقَالُوا۟ هَـٰذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَـٰذَا لِشُرَكَآئِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَآئِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى ٱللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَآئِهِمْ سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ}}؛ امّا خدا با تعبیر «ممّا ذرأ» پندار نادرست مشرکان را [[باطل]] ساخت و به آنها فهماند که کشتهایشان و چار پایان پروراندهشان، همگی مخلوق و مملوک خدایند<ref>نمونه، ج ۵، ص۴۴۹.</ref>. در آیه ۱۱ [[شوری]]<ref>{{متن قرآن|فَاطِرُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا وَمِنَ ٱلْأَنْعَـٰمِ أَزْوَٰجًۭا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌۭ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ}} «پدیدآورنده آسمانها و زمین است، برای شما از خودتان همسرانی آفرید و (نیز) از چارپایان جفتهایی (پدید آورد)، شما را با آن (آفریدن جفت) افزون میگرداند، چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> [[خدا]] پس از آنکه خود را پدید آورنده [[آسمانها]] و [[زمین]] میخواند، میفرماید خدا [[انسانها]] و چار پایان را به گونه نر و ماده نهاد، تا از این رهگذر [[نسل]] و [[فرزندان]] آنها افزایش یابند<ref>الکشاف، ج ۴، ص۲۱۲؛ التبیان، ج ۹، ص۱۴۸.</ref>: {{متن قرآن|جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ}}<ref>«پدیدآورنده آسمانها و زمین است، برای شما از خودتان همسرانی آفرید و (نیز) از چارپایان جفتهایی (پدید آورد)، شما را با آن (آفریدن جفت) افزون میگرداند، چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>. [[مفسران]]، [[مرجع]] ضمیر «فیه» در «یَذرَؤُکُم فیهِ» را «[[تزویج]]»<ref>التبیان، ج ۹، ص۱۴۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۶.</ref>، «جَعل»<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص۳۶؛ المیزان، ج ۱۸، ص۲۶.</ref> یا «[[تدبیر]]» دانستهاند<ref>الکشاف، ج ۴، ص۲۱۲.</ref>. در این [[آیه]] ضمیر مخاطب «کُم» در «یَذرَؤُکُم» شامل انسانها و چار پایان میشود؛ | با اینکه خدا [[خالق]]، مالک و [[مدبّر]] همه موجودات است، مشرکان تنها بهرهای از آفریدههایش را به او اختصاص دادند؛ گویا آنان مالک [[حقیقی]] کشت و دام بودهاند و [[حق]] تقسیم با آنهاست: {{متن قرآن|وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ ٱلْحَرْثِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ نَصِيبًۭا فَقَالُوا۟ هَـٰذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَـٰذَا لِشُرَكَآئِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَآئِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى ٱللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَآئِهِمْ سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ}}؛ امّا خدا با تعبیر «ممّا ذرأ» پندار نادرست مشرکان را [[باطل]] ساخت و به آنها فهماند که کشتهایشان و چار پایان پروراندهشان، همگی مخلوق و مملوک خدایند<ref>نمونه، ج ۵، ص۴۴۹.</ref>. در آیه ۱۱ [[شوری]]<ref>{{متن قرآن|فَاطِرُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا وَمِنَ ٱلْأَنْعَـٰمِ أَزْوَٰجًۭا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌۭ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ}} «پدیدآورنده آسمانها و زمین است، برای شما از خودتان همسرانی آفرید و (نیز) از چارپایان جفتهایی (پدید آورد)، شما را با آن (آفریدن جفت) افزون میگرداند، چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> [[خدا]] پس از آنکه خود را پدید آورنده [[آسمانها]] و [[زمین]] میخواند، میفرماید خدا [[انسانها]] و چار پایان را به گونه نر و ماده نهاد، تا از این رهگذر [[نسل]] و [[فرزندان]] آنها افزایش یابند<ref>الکشاف، ج ۴، ص۲۱۲؛ التبیان، ج ۹، ص۱۴۸.</ref>: {{متن قرآن|جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ}}<ref>«پدیدآورنده آسمانها و زمین است، برای شما از خودتان همسرانی آفرید و (نیز) از چارپایان جفتهایی (پدید آورد)، شما را با آن (آفریدن جفت) افزون میگرداند، چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>. [[مفسران]]، [[مرجع]] ضمیر «فیه» در «یَذرَؤُکُم فیهِ» را «[[تزویج]]»<ref>التبیان، ج ۹، ص۱۴۸؛ مجمع البیان، ج ۹، ص۳۶.</ref>، «جَعل»<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص۳۶؛ المیزان، ج ۱۸، ص۲۶.</ref> یا «[[تدبیر]]» دانستهاند<ref>الکشاف، ج ۴، ص۲۱۲.</ref>. در این [[آیه]] ضمیر مخاطب «کُم» در «یَذرَؤُکُم» شامل انسانها و چار پایان میشود؛ لکن به جهت تغلیب ذوی العقول بر غیر آنها، ضمیر به صورت جمع [[مذکر]] مخاطب آمده است. آیه ۷۹ مؤمنون: {{متن قرآن|وَهُوَ ٱلَّذِى ذَرَأَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ}}<ref>«و اوست که شما را در زمین آفرید و سوی وی گرد آورده میشوید» سوره مؤمنون، آیه ۷۹.</ref> نیز درباره بسط و تکثیر نسل [[انسان]] در زمین است. «ذرأ» در این آیه و آیه مشابه آن<ref>{{متن قرآن|قُلْ هُوَ ٱلَّذِى ذَرَأَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ}} «بگو: اوست که شما را در زمین پدیدار کرد و نزد او گرد آورده میشوید» سوره مُلک، آیه ۲۴.</ref> در بردارنده معنای تکثیر وبسط نسل انسانهاست<ref>الکشاف، ج ۳، ص۱۹۹؛ التفسیر الکبیر، ج ۲۳، ص۱۱۴؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۴۳.</ref>؛ همچنین آیه ۱۳ نحل درباره گستراندن انواع گوناگون موجودات در زمین برای بهرهمندی انسان است: {{متن قرآن|وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ}}<ref>«و در آنچه در زمین برای شما با رنگهای گوناگون پدید آورد بیگمان نشانهای برای گروهی است که در یاد میگیرند» سوره نحل، آیه ۱۳.</ref>. گرچه [[ظاهر آیه]] در مورد مخلوقاتی است که رنگهای گوناگون دارند، برخی از [[مفسّران]] معتقدند «گوناگونی رنگها» کنایه از گوناگونی انواع موجودات زمینی است<ref>المیزان، ج ۱۲، ص۲۱۵.</ref>. بیشتر [[مفسران]]، «و ما ذَرَاَ لَکُم فِی الاَرضِ» را عطف بر [[آیه]] پیش از آن: «وسَخَّرَ لَکُمُ الَّیلَ والنَّهارَ» دانستهاند<ref>الکشاف، ج ۲، ص۵۹۸؛ التحریر و التنویر، ج ۱۴، ص۱۱۷؛ بیان السعاده، ج ۲، ص۴۰۹.</ref> و آیه مورد بحث را چنین [[تفسیر]] کردهاند: [[خدا]] آنچه را در [[زمین]] [[آفریده]] و بسط داده، برایتان رام کرده است. | ||
و سرانجام، آیه ۱۷۹ [[اعراف]] «[[جهنم]]» را [[غایت]] «ذرأ» میشناساند: {{متن قرآن|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ}}<ref>«و بیگمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریدهایم» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref>، «ذرأ» در اینجا به معنی [[آفرینش]]<ref>نمونه، ج ۷، ص۱۹؛ شرح الاسماء، ص۷۳۱.</ref>؛ ولی در اصل به معنای پراکنده کردن است<ref>المنار، ج ۹، ص۴۱۸؛ نمونه، ج ۷، ص۱۹.</ref> و از آنجا که آفرینش پدیدهها سبب پراکندگی آنها روی زمین میگردد، این واژه به معنی آفرینش نیز به کار رفته است<ref>نمونه، ج ۷، ص۱۹.</ref>، بنابراین آیه به این معناست: درحقیقت، بسیاری از جنّیان و [[آدمیان]] را برای [[دوزخ]]، در زمین آفریدیم. | و سرانجام، آیه ۱۷۹ [[اعراف]] «[[جهنم]]» را [[غایت]] «ذرأ» میشناساند: {{متن قرآن|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ}}<ref>«و بیگمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریدهایم» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref>، «ذرأ» در اینجا به معنی [[آفرینش]]<ref>نمونه، ج ۷، ص۱۹؛ شرح الاسماء، ص۷۳۱.</ref>؛ ولی در اصل به معنای پراکنده کردن است<ref>المنار، ج ۹، ص۴۱۸؛ نمونه، ج ۷، ص۱۹.</ref> و از آنجا که آفرینش پدیدهها سبب پراکندگی آنها روی زمین میگردد، این واژه به معنی آفرینش نیز به کار رفته است<ref>نمونه، ج ۷، ص۱۹.</ref>، بنابراین آیه به این معناست: درحقیقت، بسیاری از جنّیان و [[آدمیان]] را برای [[دوزخ]]، در زمین آفریدیم. | ||