عبادت: تفاوت میان نسخهها
←منابع
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←منابع) |
||
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
عبادت، عالیترین شکل ارتباط [[انسان]] با [[پروردگار]] خویش است، ارتباطی که همه شئونات [[بنده]] را به آفریدگارش پیوند میزند. به جرأت میتوان گفت، هیچ [[مکتب]] و [[دینی]] به اندازه [[اسلام]] به عبادت و [[پرستش]] [[خداوند]] و دوری از [[شرک]] و مظاهر آن تأکید نکرده است. [[توحید]] که اساسیترین و محوریترین | عبادت، عالیترین شکل ارتباط [[انسان]] با [[پروردگار]] خویش است، ارتباطی که همه شئونات [[بنده]] را به آفریدگارش پیوند میزند. به جرأت میتوان گفت، هیچ [[مکتب]] و [[دینی]] به اندازه [[اسلام]] به عبادت و [[پرستش]] [[خداوند]] و دوری از [[شرک]] و مظاهر آن تأکید نکرده است. [[توحید]] که اساسیترین و محوریترین عقیده اسلامی است، جز با پرستش خداوند حاصل نمیشود. از این رو سراسر [[قرآن]] و [[سنت پیامبر]] و [[ائمه معصومین]] بر این مسأله تأکید دارند<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص ۴۹۴.</ref>. | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
=== معنای لغوی === | === معنای لغوی === | ||
{{اصلی|عبادت در لغت}} | {{اصلی|عبادت در لغت}} | ||
«عبادت» بهمعنای اظهار [[فروتنی]] و خاکساری<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۴۲؛ فیومی، المصباح المنیر، ج۲، ص۳۸.</ref> در مقابل [[خداوند]]، [[طاعت]]<ref>فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۱، ص۳۱۱، ماده «عبد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۲۷۲، ماده «عبد»؛ صحاح اللغه جوهری، ماده «عبد».</ref> و [[پرستش]] و پرستیدن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۷۵.</ref> است. اصل آن از "عبد" بهمعنای نهایت افتادگی در مقابل مولا<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۲.</ref> و نرمش و ذلیل شدن آمده است<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۲۰۵.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۰۶- | «عبادت» بهمعنای اظهار [[فروتنی]] و خاکساری<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۴۲؛ فیومی، المصباح المنیر، ج۲، ص۳۸.</ref> در مقابل [[خداوند]]، [[طاعت]]<ref>فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۱، ص۳۱۱، ماده «عبد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۲۷۲، ماده «عبد»؛ صحاح اللغه جوهری، ماده «عبد».</ref> و [[پرستش]] و پرستیدن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۷۵.</ref> است. اصل آن از "عبد" بهمعنای نهایت افتادگی در مقابل مولا<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۲.</ref> و نرمش و ذلیل شدن آمده است<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۲۰۵.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۰۶-۴۰۷؛ [[سعید نصیری|نصیری، سعید]]، [[عبادت (مقاله)| مقاله «عبادت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص ۲۰۱ ـ ۲۱۱؛ [[قاسم بابایی|بابایی، قاسم]]، [[نظام عبادی اسلام - بابایی (مقاله)| مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۴۰۹.</ref> | ||
=== معنای اصطلاحی === | === معنای اصطلاحی === | ||
عبادت در اصطلاح دینی یعنی [[اطاعت]] و [[بندگی]] [[انسان]] در برابر [[خداوند]] و [[پرستش]]، [[خداپرستی]] و [[نیایش]] به درگاه او. عبادت عبارت است از مواظبت بر برخی [[اعمال]] که از ناحیه [[شارع]] [[دستور]] رسیده است<ref>مقالات فلسفی (۲)، ص۱۵۱.</ref>. انجام تکالیفی همچون [[نماز]]، [[روزه]]، [[حج]] و [[جهاد]] عبادت است، البته تلاش برای تأمین [[زندگی]] از راه [[حلال]]، [[آموختن]] [[دانش]]، [[جهاد]] در [[راه خدا]]، رسیدگی به محرومان و [[نیکی]] به پدر و مادر نیز از بزرگترین عبادتهاست<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۴۴-۱۴۵؛ [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۳۹.</ref>. | عبادت در اصطلاح دینی یعنی [[اطاعت]] و [[بندگی]] [[انسان]] در برابر [[خداوند]] و [[پرستش]]، [[خداپرستی]] و [[نیایش]] به درگاه او. عبادت عبارت است از مواظبت بر برخی [[اعمال]] که از ناحیه [[شارع]] [[دستور]] رسیده است<ref>مقالات فلسفی (۲)، ص۱۵۱.</ref>. انجام تکالیفی همچون [[نماز]]، [[روزه]]، [[حج]] و [[جهاد]] عبادت است، البته تلاش برای تأمین [[زندگی]] از راه [[حلال]]، [[آموختن]] [[دانش]]، [[جهاد]] در [[راه خدا]]، رسیدگی به محرومان و [[نیکی]] به پدر و مادر نیز از بزرگترین عبادتهاست<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۴۴-۱۴۵؛ [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۳۹.</ref>. | ||
== پیشینه عبادت == | |||
روحیه [[پرستش]] و عبادت از دیرباز در [[انسانها]] وجود داشته است؛ چنانکه در [[ادیان]] غیر آسمانی نیز پرستش[[زمین]]، [[آسمان]] و اجداد مورد توجه بوده است<ref>ناس، تاریخ جامع ادیان، ۳۳۱–۳۳۵.</ref>. هر یک از [[ادیان آسمانی]] برای [[عبادات]] خود، روشها و آیینهای ویژهای دارند<ref>هینلز، راهنمای ادیان زنده، ۱/۸۷، ۲۵۲ و ۳۶۴.</ref>. در ادیان آسمانی، مانند [[یهود]]<ref>کتاب مقدس، خروج، ب۸، ۱.</ref> و [[مسیحیت]]<ref>کتاب مقدس، رساله پولس رسول به کولسیان، ب۳، ۲۴.</ref> دربارۀ چگونگی عبادت و پرستش [[سخن]] به میان آمده است. | |||
در [[اسلام]] عبادت اهمیت فراوانی دارد. [[قرآن]] هدف از خلقت را عبادت دانسته: {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}}<ref>«و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند» سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref> و در [[آیات]] فراوانی، [[بندگان]] را به عبادت سفارش کرده است<ref>سوره بقره، آیه ۲۱؛ سوره نساء، آیه ۳۶؛ سوره نحل، آیه ۳۶؛ سوره حجر، آیه ۹۹.</ref>. | |||
در منابع روایی نیز به این امر مهم توجه خاصی شده و بابهایی به آن اختصاص یافته است<ref>کلینی، کافی، ۲/۸۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ۶۷/۲۵۱.</ref>. همچنین [[اندیشمندان اسلامی]] به جایگاه عبادت و اهمیت آن پرداختهاند و جنبههای گوناگون آن را بررسی کردهاند؛ چنانکه [[فقیهان]] احکام ظاهری آن را بیان<ref>شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱/۵۷۲–۸۰۲؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱/۵۱۹ و ۲/۱۷۱–۱۷۵.</ref> و اهل معرفت از اهمیت آن در [[سلوک]]<ref>قشیری، رساله قشیریه، ۳۵۹–۳۶۴.</ref> و [[اسرار]] [[باطنی]] آن<ref>سرّاج، اللمع فی التصوف، ۱۹۱–۲۱۲؛ ابنطاووس، فلاح السائل، ۱۹۸؛ ابنطاووس، فتح الابواب، ۲۲۲.</ref> بحث کردهاند. علمای اخلاق نیز از عبادت به عنوان یکی از اسباب وصول به [[قرب]] [[پروردگار]]<ref>نراقی، احمد، معراج السعاده، ۱۸۸.</ref> و [[معرفت]] او<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۸/۱۵۵.</ref> یاد کردهاند<ref>[[سعید نصیری|نصیری، سعید]]، [[عبادت (مقاله)| مقاله «عبادت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص ۲۰۱ ـ ۲۱۱.</ref>. | |||
== عبادت در قرآن == | == عبادت در قرآن == | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۷: | ||
{{اصلی|بندگی خدا}} | {{اصلی|بندگی خدا}} | ||
بنده و [[عبد خدا]] کسی است که راه را برای اجرای [[فرامین]] [[پروردگار]] عالم هموار مینماید<ref>مجمع البحرین.</ref> و تنها خواست [[خداوند]] را انتخاب کند و از [[کمالات]] والای [[اخلاقی]] است. [[انسان]] در سایه [[عبودیت]] به کمال [[آفرینش]] که همان [[بندگی]] خداست، دست مییابد و براساس استعداد خود، مسیر کمال را میپیماید. [[پیامبر اسلام]] {{صل}} میفرمایند: «[[مؤمن]] اگر بخواهد بنده شایستهای باشد باید حدود خدا را نگه دارد و در [[عمل]] [[بندگی]] خود را نشان دهد»<ref>بحارالانوار، ج۱۷، ص۴۸.</ref>. [[تقوای الهی]]، [[رضایت]] به [[خشنودی]] [[حق تعالی]]، عمل با [[بصیرت]] و ... از نشانههای بندگی و [[فریب خوردن]] از شیطانهای گوناگون؛ [[عجب]] و [[خودبینی]]؛ [[سستی]] و کسالت و مشغول شدن به [[امور دنیا]] هم از موانع آن محسوب میشود<ref>[[محمد رضا دهدست|دهدست، محمد رضا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «بندگان خدا»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۱۷-۱۲۰؛ [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۰۷-۴۰۸.</ref>. | بنده و [[عبد خدا]] کسی است که راه را برای اجرای [[فرامین]] [[پروردگار]] عالم هموار مینماید<ref>مجمع البحرین.</ref> و تنها خواست [[خداوند]] را انتخاب کند و از [[کمالات]] والای [[اخلاقی]] است. [[انسان]] در سایه [[عبودیت]] به کمال [[آفرینش]] که همان [[بندگی]] خداست، دست مییابد و براساس استعداد خود، مسیر کمال را میپیماید. [[پیامبر اسلام]] {{صل}} میفرمایند: «[[مؤمن]] اگر بخواهد بنده شایستهای باشد باید حدود خدا را نگه دارد و در [[عمل]] [[بندگی]] خود را نشان دهد»<ref>بحارالانوار، ج۱۷، ص۴۸.</ref>. [[تقوای الهی]]، [[رضایت]] به [[خشنودی]] [[حق تعالی]]، عمل با [[بصیرت]] و ... از نشانههای بندگی و [[فریب خوردن]] از شیطانهای گوناگون؛ [[عجب]] و [[خودبینی]]؛ [[سستی]] و کسالت و مشغول شدن به [[امور دنیا]] هم از موانع آن محسوب میشود<ref>[[محمد رضا دهدست|دهدست، محمد رضا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «بندگان خدا»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۱۷-۱۲۰؛ [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۰۷-۴۰۸.</ref>. | ||
== شرایط عبادت == | |||
[[اسلام]] برای [[تکلیف]] [[انسان]]، اعم از [[عبادات]] و غیر عبادات، شرایط عامی قرار داده است؛ مانند: | |||
# [[عقل]]<ref>امام خمینی، تهذیب الاصول، ۱/۴۴۵.</ref>؛ | |||
# [[قدرت]] بر تکلیف؛ | |||
# [[علم]] [[مکلف]] به تکلیف<ref>حلی، انوار الملکوت، ۱۴۸؛ فاضل مقداد، ارشاد الطالبین، ۲۷۵.</ref>؛ | |||
# [[بلوغ]]<ref>نجفی، جواهر، ۱۱/۴۷۲؛ امام خمینی، تهذیب الاصول، ۱/۴۴۵.</ref>. | |||
افزون بر این شرایط، برای توجه تکلیف در برخی عبادات نیز شرایطی ذکر شده است؛ مانند [[حرّیت]]<ref>حلی، تحریر الاحکام، ۱/۵۷.</ref>، امکان تصرف در اموال در [[زکات]]<ref>امام خمینی، نجاة العباد، ۱۷۳.</ref>، [[استطاعت]] و بازبودن راه در [[حج]]<ref>طوسی، الخلاف، ۲/۴۳۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۳۵۱.</ref>، مسافر نبودن و [[سلامت]] از [[بیماری]] در [[روزه]]<ref>حلی، منتهی المطلب، ۹/۲۷۲، ۲۷۶؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۷۶–۲۷۷.</ref>.<ref>[[سعید نصیری|نصیری، سعید]]، [[عبادت (مقاله)| مقاله «عبادت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص ۲۰۱ ـ ۲۱۱.</ref> | |||
برای صحت عبادت از نظر [[شرعی]] و نیز قبول و کمال آن نیز شرایط و آدابی بر شمرده شده است. ازجمله: | |||
# '''[[اخلاص]]:''' از شرایط صحت عبادت، اخلاص است که در تمام عبادات شرط است و در برخی مراتب بالای آن، افزون بر این، جزء شرایط قبول نیز شمرده شده و [[واجب]] است<ref>حسینی جرجانی، تفسیر شاهی، ۱/۵۴؛ طباطبایی، سیدعلی، ۱/۱۵۲.</ref>. | |||
# '''[[حضور قلب]]:''' در [[روایات]]، بر حضور قلب در عبادات، بهویژه در [[نماز]] تأکید شده است<ref>طوسی، الامالی، ۵۲۶؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ۴/۷۰–۷۵؛ امام خمینی، سرّ الصلاة، ۱۵ و ۲۵–۲۹.</ref>. علمای اخلاق و اهل معرفت نیز به حضور قلب در عبادت توصیه کردهاند<ref>مکی، قوت القلوب، ۲/۱۶۶؛ ابنعربی، الفتوحات، ۲/۱۳۳؛ غزالی، احیاء علوم الدین، ۲/۲۹۰.</ref>. | |||
# '''ورع:''' در اصطلاح اهل معرفت، ورع [[پرهیزگاری]] کامل یا سختگرفتن بر نفس برای [[تعظیم]] [[حق]] است<ref>انصاری، خواجهعبدالله، منازل السائرین، ۵۴.</ref> و عبادت بدون آن از درجه اعتبار ساقط است؛ پس عبادت، بدون پاککردن نفس از کدورت [[گناه]] فایدهای ندارد<ref>امام خمینی، چهل حدیث، ۴۷۴.</ref>.<ref>[[سعید نصیری|نصیری، سعید]]، [[عبادت (مقاله)| مقاله «عبادت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص ۲۰۱ – ۲۱۱.</ref> | |||
== آثار عبادت == | == آثار عبادت == | ||
| خط ۱۶۳: | خط ۱۸۴: | ||
# [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']] | # [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']] | ||
# [[پرونده:1100618.jpg|22px]] [[قاسم بابایی|بابایی، قاسم]]، [[نظام عبادی اسلام - بابایی (مقاله)| مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|'''منظومه فکری امام خمینی''']] | # [[پرونده:1100618.jpg|22px]] [[قاسم بابایی|بابایی، قاسم]]، [[نظام عبادی اسلام - بابایی (مقاله)| مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|'''منظومه فکری امام خمینی''']] | ||
# [[پرونده:1100619.jpg|22px]] [[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|'''منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱''']] | |||
# [[پرونده:IM009875.jpg|22px]] [[سعید نصیری|نصیری، سعید]]، [[عبادت (مقاله)| مقاله «عبادت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||