طمع در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۷٬۵۹۷ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۵
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۵۱: خط ۵۱:
#'''طمع [[کافران]] به [[بهشت]]''': گاهی کافران، گروه گروه و شتابان نزد [[پیامبر]] می‌آمدند و گرداگرد آن حضرت می‌نشستند و با [[تحقیر]] [[مؤمنان]]<ref> التبیان، ج ‌۱۰، ص۱۲۸.</ref> می‌گفتند اگر سخنان ایشان درست باشد و چنان‌که مؤمنان می‌پندارند وارد [[بهشت]] شوند، ما نیز وارد بهشت می‌شویم. [[قرآن]] سخن آنان را با استفهام انکاری [[انکار]] کرد و چنین طمعی را بیجا دانست؛ زیرا ورود به [[بهشت]] مستلزم کمال نفس از راه [[ایمان]] و [[طاعت]] است و تا کسی این زمینه را فراهم نکند، بلکه [[غرق]] در [[کفر]] و [[فسق]] باشد، نباید به چنین جایگاهی [[طمع]] و [[امید]] داشته باشد<ref>نک: مجمع البیان، ج ‌۱۰، ص۵۳۸؛ روح المعانی، ج ‌۱۵، ص۷۳.</ref>: {{متن قرآن|فَمَالِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ * عَنِ ٱلْيَمِينِ وَعَنِ ٱلشِّمَالِ عِزِينَ * أَيَطْمَعُ كُلُّ ٱمْرِئٍۢ مِّنْهُمْ أَن يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍۢ * كَلَّآ إِنَّا خَلَقْنَـٰهُم مِّمَّا يَعْلَمُونَ}}<ref> «و بر سر کافران چه آمده است که به پیش تو شتابانند؟ * از راست و چپ، گروه گروه (گرد می‌آیند)؟ * آیا هر یک از آنان آزمند است که او را به بهشتی پرنعمت درآورند؟ * هرگز! ما آنان را از چیزی آفریده‌ایم که می‌دانند» سوره معارج، آیه۳۶-۳۹.</ref> مقصود از کافران در این [[آیه]] را [[منافقان]] دانسته‌اند<ref> مجمع البیان، ج ‌۱۰، ص۵۳۸.</ref>.
#'''طمع [[کافران]] به [[بهشت]]''': گاهی کافران، گروه گروه و شتابان نزد [[پیامبر]] می‌آمدند و گرداگرد آن حضرت می‌نشستند و با [[تحقیر]] [[مؤمنان]]<ref> التبیان، ج ‌۱۰، ص۱۲۸.</ref> می‌گفتند اگر سخنان ایشان درست باشد و چنان‌که مؤمنان می‌پندارند وارد [[بهشت]] شوند، ما نیز وارد بهشت می‌شویم. [[قرآن]] سخن آنان را با استفهام انکاری [[انکار]] کرد و چنین طمعی را بیجا دانست؛ زیرا ورود به [[بهشت]] مستلزم کمال نفس از راه [[ایمان]] و [[طاعت]] است و تا کسی این زمینه را فراهم نکند، بلکه [[غرق]] در [[کفر]] و [[فسق]] باشد، نباید به چنین جایگاهی [[طمع]] و [[امید]] داشته باشد<ref>نک: مجمع البیان، ج ‌۱۰، ص۵۳۸؛ روح المعانی، ج ‌۱۵، ص۷۳.</ref>: {{متن قرآن|فَمَالِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ * عَنِ ٱلْيَمِينِ وَعَنِ ٱلشِّمَالِ عِزِينَ * أَيَطْمَعُ كُلُّ ٱمْرِئٍۢ مِّنْهُمْ أَن يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍۢ * كَلَّآ إِنَّا خَلَقْنَـٰهُم مِّمَّا يَعْلَمُونَ}}<ref> «و بر سر کافران چه آمده است که به پیش تو شتابانند؟ * از راست و چپ، گروه گروه (گرد می‌آیند)؟ * آیا هر یک از آنان آزمند است که او را به بهشتی پرنعمت درآورند؟ * هرگز! ما آنان را از چیزی آفریده‌ایم که می‌دانند» سوره معارج، آیه۳۶-۳۹.</ref> مقصود از کافران در این [[آیه]] را [[منافقان]] دانسته‌اند<ref> مجمع البیان، ج ‌۱۰، ص۵۳۸.</ref>.
#'''طمع به ایمان [[عالمان]] تحریفگر''': گروهی از [[مسلمانان]] به ایمان [[یهود]] طمع و امید داشتند. [[خداوند]] به سبب تحریفگری آگاهانه آنان چنین طمعی را نابجا دانست: {{متن قرآن|أَفَتَطْمَعُونَ أَن يُؤْمِنُوا۟ لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌۭ مِّنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ}}<ref>«آیا امید دارید که (آن یهودیان) به (خاطر دعوت) شما ایمان بیاورند با آنکه دسته‌ای از آنان سخن خداوند را می‌شنیدند و آن را پس از آنکه در می‌یافتند آگاهانه دگرگون می‌کردند؟» سوره بقره، آیه ۷۵.</ref> <ref> نک: التبیان، ج ‌۱، ص۳۱۲؛ التفسیر الکبیر، ج ‌۳، ص۵۵۹؛ التحریر و التنویر، ج ‌۱، ص۵۴۹.</ref>.<ref>[[علی‌جان کریمی|کریمی، علی‌جان]]، [[طمع (مقاله)|مقاله «طمع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۵۷۱.</ref>
#'''طمع به ایمان [[عالمان]] تحریفگر''': گروهی از [[مسلمانان]] به ایمان [[یهود]] طمع و امید داشتند. [[خداوند]] به سبب تحریفگری آگاهانه آنان چنین طمعی را نابجا دانست: {{متن قرآن|أَفَتَطْمَعُونَ أَن يُؤْمِنُوا۟ لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌۭ مِّنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ}}<ref>«آیا امید دارید که (آن یهودیان) به (خاطر دعوت) شما ایمان بیاورند با آنکه دسته‌ای از آنان سخن خداوند را می‌شنیدند و آن را پس از آنکه در می‌یافتند آگاهانه دگرگون می‌کردند؟» سوره بقره، آیه ۷۵.</ref> <ref> نک: التبیان، ج ‌۱، ص۳۱۲؛ التفسیر الکبیر، ج ‌۳، ص۵۵۹؛ التحریر و التنویر، ج ‌۱، ص۵۴۹.</ref>.<ref>[[علی‌جان کریمی|کریمی، علی‌جان]]، [[طمع (مقاله)|مقاله «طمع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۵۷۱.</ref>
==عوامل طمع [[پسندیده]]==
پسندیده بودن طمع به لحاظ زمینه‌ها و عوامل و نیز متعلَّق آن است که به آنها اشاره می‌شود:
===فضل و [[رحمت خدا]]===
[[حضرت ابراهیم]] در [[احتجاج]] با [[مشرکان]] اظهار کرد به [[مغفرت]] [[خدا]] طمع و امید دارد <ref>{{متن قرآن|وَٱلَّذِىٓ أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِى خَطِيٓـَٔتِى يَوْمَ ٱلدِّينِ}}«و همان که امید می‌برم در روز پاداش و کیفر لغزش مرا ببخشاید» سوره شعرا، آیه ۸۲.</ref>. گفته شده فضل<ref>المیزان، ج ‌۱۵، ص۲۸۵.</ref> و [[وعده خدا]] به [[آمرزش]]<ref>التحریر و التنویر، ج ‌۱۹، ص۱۵۴.</ref>، زمینه‌ساز [[طمع]] آن حضرت به [[مغفرت]] [[خدا]] بوده؛ نه اینکه خود را مستحق آن بداند<ref> التحریر و التنویر، ج ‌۱۹، ص۱۵۴.</ref>؛ همچنین فضل و [[رحمت خدا]] زمینه‌ساز طمع و [[امید]] دعاکنندگان به [[اجابت]] دعای خود به [[درگاه الهی]] است<ref> {{متن قرآن|وَلَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَـٰحِهَا وَٱدْعُوهُ خَوْفًۭا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَتَ ٱللَّهِ قَرِيبٌۭ مِّنَ ٱلْمُحْسِنِينَ}}«و در زمین پس از سامان یافتن آن تباهی نورزید و او را با بیم و امید بخوانید که بخشایش خداوند به نیکوکاران نزدیک است» سوره اعراف، آیه ۵۶. {{متن قرآن|تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ ٱلْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًۭا وَطَمَعًۭا وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ}}«از بسترها پهلو تهی می‌کنند (و برای نماز برمی‌خیزند) در حالی که پروردگارشان را به بیم و امید می‌خوانند و از آنچه به آنان روزی کرده‌ایم می‌بخشند» سوره سجده، آیه ۱۶. {{متن قرآن|فَٱسْتَجَبْنَا لَهُۥ وَوَهَبْنَا لَهُۥ يَحْيَىٰ وَأَصْلَحْنَا لَهُۥ زَوْجَهُۥٓ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ يُسَـٰرِعُونَ فِى ٱلْخَيْرَٰتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًۭا وَرَهَبًۭا وَكَانُوا۟ لَنَا خَـٰشِعِينَ}}«آنگاه او را پاسخ گفتیم و یحیی را به او بخشیدیم و همسرش را برای او شایسته گرداندیم زیرا آنان به کارهای نیک می‌شتافتند و ما را به امید و بیم می‌خواندند و در برابر ما فروتن بودند» سوره انبیاء، آیه ۹۰.</ref> <ref>نک: المیزان، ج ‌۸، ص۱۶۰؛ سجاده‌هاى سلوک، ج ۱، ص۱۰۱.</ref>. هنگام [[رعد]] و برق نیز [[رحمت]] و [[برکات]] آن، مانند [[ریزش باران]] و سرسبز شدن مزارع سبب طمع و امید برخی افراد به بهره‌مندی از آنها می‌شود <ref>{{متن قرآن|هُوَ ٱلَّذِى يُرِيكُمُ ٱلْبَرْقَ خَوْفًۭا وَطَمَعًۭا وَيُنشِئُ ٱلسَّحَابَ ٱلثِّقَالَ}}«اوست که برق را که هم بیم‌آور و هم امیدبخش است به شما می‌نمایاند و ابرهای بارور را پدید می‌آورد» سوره رعد، آیه ۱۲. {{متن قرآن|وَمِنْ ءَايَـٰتِهِ يُرِيكُمُ ٱلْبَرْقَ خَوْفًۭا وَطَمَعًۭا وَيُنَزِّلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَيُحْىِ بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ}}«و از نشانه‌های او این است که برق را برای بیم و امید نشانتان می‌دهد و از آسمان، آبی فرو می‌فرستد آنگاه با آن، زمین را پس از مردن آن زنده می‌گرداند؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که خرد می‌ورزند» سوره روم، آیه ۲۴.</ref> <ref> مجمع البیان، ج ‌۶، ص۴۳۵؛ التحقیق، ج ‌۷، ص۱۲۰.</ref>. [[طمع]] [[اصحاب اعراف]] به ورود به [[بهشت]] با وجود [[نگرانی]] از [[تغییر]] [[سرنوشت]] خود هنگام [[حسابرسی]] نیز به سبب فضل و [[رحمت]] خداست <ref>{{متن قرآن|وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌۭ وَعَلَى ٱلْأَعْرَافِ رِجَالٌۭ يَعْرِفُونَ كُلًّۢا بِسِيمَىٰهُمْ وَنَادَوْا۟ أَصْحَـٰبَ ٱلْجَنَّةِ أَن سَلَـٰمٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ}}«و میان آن دو پرده‌ای است و بر آن پشته‌ها کسانی هستند که هر گروه (از آنان) را از چهره‌شان باز می‌شناسند و به بهشتیان که هنوز به آن (بهشت) در نیامده‌اند ولی (آن را) امید می‌برند ندا می‌دهند که: درود بر شما!» سوره اعراف، آیه ۴۶.</ref> <ref>المیزان، ج ۸، ص۱۲۹.</ref>.<ref>[[علی‌جان کریمی|کریمی، علی‌جان]]، [[طمع (مقاله)|مقاله «طمع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۵۷۴.</ref>
===[[ایمان]]===
[[جادوگران]] [[فرعون]] به سبب ایمان خود، به تهدیدهای فرعون اعتنا نکرده و به [[مغفرت]] [[خدا]] [[امیدوار]] شدند <ref>{{متن قرآن|إِنَّا نَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَـٰيَـٰنَآ أَن كُنَّآ أَوَّلَ ٱلْمُؤْمِنِينَ}}«ما امید می‌بریم که پروردگارمان گناهان ما را بیامرزد زیرا نخستین مؤمنان بوده‌ایم» سوره شعرا، آیه ۵۱.</ref>؛ همچنین گروهی از [[مسیحیان]] به سبب [[شناختن حق]] و [[پذیرش اسلام]]، طمع کردند در شمار [[شایستگان]] قرار گیرند <ref>{{متن قرآن|وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَمَا جَآءَنَا مِنَ ٱلْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَن يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ ٱلْقَوْمِ ٱلصَّـٰلِحِينَ}}«و چرا ما به خداوند و آنچه از حق به ما رسیده است ایمان نیاوریم در حالی که امید می‌بریم که پروردگارمان ما را در میان شایستگان در آورد» سوره مائده، آیه ۸۴.</ref>.<ref>[[علی‌جان کریمی|کریمی، علی‌جان]]، [[طمع (مقاله)|مقاله «طمع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۵۷۴.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۰٬۱۹۰

ویرایش