ملکوت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = ملکوت

| عنوان مدخل  = ملکوت

| مداخل مرتبط = [[ملکوت در لغت]] - [[ملکوت در قرآن]]

| پرسش مرتبط =  

== معناشناسی ==

ملکوت در لغت، واژه‌ای است که در اصل از کلمه “مُلْکْ” مشتق شده و به معنای تسلّط و استیلایی است حاکی از [[قدرت]] و آن‌چه در این کلمه به صورت زیاده آمده، بیانگر نوعی شدّت و وسعت در معنای مصدری آن یعنی [[تسلط]] اشراف است. ملکوت از باب مصدر دارای زیادتی نسبت به مُلْکْ است مانند: جَبروت از جَبر و رَحموت از رَحمت، رَهبوت از رَهبت و عَظموت از عَظمت و رَکبوت از رَکب و این زیادی دلالت بر زیادی معنا و عظمت، امتداد و وسعت در مفهوم دارد<ref>مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۱، ص۱۶۳-۱۶۲.</ref>.

در تعریف این عالم از آن به [[عالم باطن]] یاد شده که [[عالم مُلک]] در راستای آن است که در [[عالم ظاهر]] است<ref>سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، ج۲، ص۱۲۳۱.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص۸۰۱.</ref>

== پیامبر و آیات ملکوت ==

برخی از آیات مواردی است که در آنها [[خداوند]] [[پیامبر]]{{صل}} را از آن عالم باخبر می‌سازد مانند: {{متن قرآن|قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ * سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ * بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِالْحَقِّ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«بگو: اگر می‌دانید، کیست که گستره (فرمانفرمایی) هر چیز در کف اوست و او پناه می‌دهد و در برابر (خواست) وی (به کسی) پناه داده نمی‌شود؟ * خواهند گفت: خداوند است، بگو: پس چگونه افسون‌زده می‌شوید؟ * (نه)، بلکه حق را برای آنان آوردیم و آنان بی‌گمان دروغگویند» سوره مؤمنون، آیه ۸۸-۹۰.</ref>.

# [[ملکوت]] هر چیز به دست خدا، کنایه از آن است که ایجاد هر موجودی که بتوان کلمه {{متن قرآن|شَيْءٍ}} را بر آن اطلاق نمود، مختصّ [[خداوند متعال]] است، همچنان‌که فرموده: {{متن قرآن|اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ}}<ref>«خداوند آفریننده همه چیز است» سوره زمر، آیه ۶۲.</ref> پس [[مُلک]] خدا محیط به هر چیز است و نفوذ امر و حکمش بر هر چیزی ثابت است و در قبال تَوهُّم اخلال بعضی از علل در امر او جمله: {{متن قرآن|بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ}} را با جمله {{متن قرآن|وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ}} تکمیل نموده که در [[حقیقت]] توضیح اختصاص مُلک است؛

# اهمیت بیان این مسئله که با تعبیر به {{متن قرآن|قُلْ}} از زبان پیامبر نقل شده، کنایه از این نکته دارد که خداوند بر [[تسلط]] بر ملکوت اشیاء و عدم نفوذ هر امر دیگری در [[اراده]] او است، که پی بردن به این امر را منوط بر [[میزان]] [[علم]] وآگاهی [[انسان]] دانسته است. و این مسئله باز کردن دریچه‌ای از [[عالم غیب]] است که [[پیامبر]] آن را بازگو می‌کند<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص۸۰۱.</ref>.

 

 

 

مراتب طولی عالم در یک نگاه کلی، به چهار مرتبه تقسیم شده است. در این میان، عالم [[انسانی]] را جدای از سایر عوالم می‌‌دانند و آن را «کون جامع» می‌‌نامند؛ زیرا [[نفس انسانی]] در مراتب گوناگون خود، واجد همه کمالات مراتب هستی است و لذا همه مراتب مادی و مجردِ تام و نیمه تمام، در وجود [[انسان]] به ودیعه نهاده شده است؛ از [[جبروت]] و [[عقل]] گرفته تا عالم [[وهم]] و [[خیال]] و مثال، [[عوالم]] غیرمادی [[انسان]] است؛ تا بدن عنصری، که مرتبۀ مادی [[آدمی]] را تشکیل می‌‌دهد<ref>ملاصدرا در مراتب عالم انسانی می‌‌گوید: {{عربی|ان النفس الإنسانية ليس لها مقام معلوم في الهوية و لا لها درجة معينة في الوجود كسائر الموجودات الطبيعية و النفسية و العقلية التي كل له مقام معلوم، بل النفس الإنسانية ذات مقامات و درجات متفاوتة، و لها نشآة سابقة و لاحقة، و لها في كل مقام و عالم صورة أخرى كما قيل: «لقد صار قلبي قابلا كل صورة ** فمرعى لغزلان و ديرا لرهبان» ‌ و ما هذا شأنه صعب إدراك حقيقته و عسر فهم هويته}}. (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث. ۱۹۸۱ م)، ج۸، ص۳۴۳).</ref>. در یک نگاه کلی، همۀ مراتب تجردی [[انسان]]، [[ملکوت انفسی]] نامیده می‌‌شود<ref> ر.ک: الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار [[احیاء]] التراث، ۱۹۸۱م)، ج۴، ص۱۵۷، فصل ۱۴؛ همچنین عبارت ملاصدرا در کتاب «المظاهر الالهیة فی [[اسرار]] العلوم الکمالیة» (ط. بنیاد حکمت صدرا، ۱۳۸۷ ه.ش)، ص۱۱۸، چنین است: {{عربی|لما علمت أن الإنسان «عالم صغير» و أحواله أنموذج من أحوال «الإنسان الكبير»، و مفتاح معرفة هذه الحقائق معرفة النفس الإنسانية}}. همچنین بیان آیت‌الله حسن‌زاده آملی پیرامون مراتب نفس انسانی چنین است: {{عربی| للإنسان عند الحكماء سبع مراتب: هي العقل الهيولانى، و العقل بالملكة، و العقل بالفعل، و العقل المستفاد، و المحو و الطمس و المحق؛ و عند العارفين لطائف سبع: هي الطبع و النفس و القلب و الروح و السرّ و الخفي و الأخفى. فالطبع باعتبار مبدئيته للحركة و السكون. و النفس باعتبار مبدئيته للإدراكات الجزئية. و القلب باعتبار مبدئيته للإدراكات الكلية التفصيلية. و الروح باعتبار الملكة البسيطة الخلاقة للتفاصيل فيه. و السرّ باعتبار فنائه في العقل الفعّال. و الخفي باعتبار فنائه في الواحدية. و الأخفى باعتبار فنائه في الأحدية. و المرتبة الأحدية عندهم اعتبار الذات مع انتفاء الأسماء و الصفات و النسب و التعيّنات. و المرتبة الواحدية اعتبار الذات مع الأسماء و الصفات الملزومة للأعيان الثابتة}}. (عیون مسائل النفس و سرح العیون فی شرح العیون (ط. دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۲۱ ﻫ.ق)، ص۵۶۹).</ref>. در [[قرآن]]، هر یک از اسامی گوناگونی که برای [[نفس انسانی]] شمرده شده، اشاره به مرتبه‌ای از مراتب آن دارد؛ چنان‌که [[نفس اماره]]، [[مدبّر]] جهات حیوانی [[انسان]] و بدن عنصری او است و [[نفس لوّامه]]، [[تربیت]] [[اخلاق دینی]] او را بر عهده دارد و [[نفس مطمئنه]]، عالی‌ترین مرتبه نفس در توجه و سکون به [[توحید]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش، محمد تقی]] و [[فرید محسنی|محسنی، فرید]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۲ (کتاب)| ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۲]]، ص۲۳۶.</ref>.

 

 

 

[[رده:اصطلاحات قرآنی]]