صدا در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==بانگ، پژواک و ارتعاشات در فضا، ادراک‌پذیر با [[حس]] شنوایی==

صِدا مُعرَّب «سِدا» به معنای پژواک و انعکاس صوت و آوازی است که در [[کوه]]، گنبد و مانند آن می‌پیچد<ref>فرهنگ فارسی، ج ۲، ص۲۱۳۶؛ لغت نامه، ج ۸، ص۱۱۹۱۴، «صدا».</ref>. به بانگ، [[آواز]]<ref>فرهنگ عمید، ص۷۷۱، «صدا».</ref> و هر آنچه با گوش و حس شنوایی [[ادراک]] شود، خواه از موجود زنده باشد یا از [[اجسام]] نیز صدا گفته می‌شود<ref>لسان العرب، ج ۲، ص۵۷؛ التحقیق، ج ۶، ص۲۹۵-۲۹۶، «صوت».</ref>. معادل [[عربی]] آن «صَوْت» و جمع آن «اَصوات» است<ref>لسان العرب، ج ۲، ص۵۷.</ref>. [[شیخ اشراق]] صوت را تعریف‌ناپذیر دانسته<ref>حکمة الاشراق، ص۱۹۴-۱۹۶.</ref>؛ ولی دیگر [[فلاسفه]] کوشیده‌اند آن را قَلْع (کندن) و قَرْع (کوفتن) تعریف کنند<ref>نک: کتاب النفس، ص۷۵؛ ادراک حسی از دیدگاه ابن سینا، «حس شنوایی، ماهیت صوت تا آخر».</ref>. در تعریف صدا آمده است که صدا کیفیتی است که از ارتعاش نسبتاً سریع اجسام پدید می‌آید و با حس شنوایی ادراک می‌شود<ref>علوم هندسة الصوتیات و اللفظیات فی القرآن و السنه، ص۱۵.</ref>. چون به جسمی ضربه می‌زنیم ذرات آن مرتعش می‌شوند. این ارتعاش‌ها در فضای مجاور [[جسم]]، امواجی پدید می‌آورند که در همه جهات به شکل کرات [[متحد]] المرکزی منتشر می‌شوند و صدا را به‌گوش می‌رسانند؛ همانند امواجی که براثر افکندن سنگی به داخل برکه در اطراف آن سنگ پدید می‌آیند<ref>الموسوعة العربیة العالمیه، ج ۱۵، ص۱۸۷؛ لغت نامه، ج ۱، ص۱۳۸۲، «ارتعاش».</ref>. برخی هم گفته‌اند صوت، هوایی است که از فشردن و به‌هم‌خوردن دو جسم به دست می‌آید<ref>مفردات، ص۴۹۶، «صوت».</ref>. صوت در [[قرآن]] ۴ بار به صورت مفرد و ۴ بار به شکل جمع آمده است. در این [[آیات]] از صدای [[انسان]]، [[حیوان]] و [[شیطان]] سخن گفته شده است<ref>{{متن قرآن|وَٱقْصِدْ فِى مَشْيِكَ وَٱغْضُضْ مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ ٱلْأَصْوَٰتِ لَصَوْتُ ٱلْحَمِيرِ}}«و در راه رفتنت میانه‌رو باش و از آوایت فرو کاه که ناپسندترین بانگ‌ها بانگ درازگوشان است» [[سوره لقمان]]، [[آیه]] ۱۹؛ {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍۢ يَتَّبِعُونَ ٱلدَّاعِىَ لَا عِوَجَ لَهُۥ وَخَشَعَتِ ٱلْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَـٰنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًۭا}}«در این [[روز]] (همگان) از فراخواننده [[پیروی]] می‌کنند که (در کار خویش) هیچ [[کژی]] ندارد و صداها در برابر ([[خداوند]]) [[بخشنده]] فرو می‌افتند چنان که جز نوای آرامی (از نفس‌ها) نمی‌شنوی» [[سوره طه]]، [[آیه]] ۱۰۸.</ref>. در [[قرآن]] واژه‌های دیگری به‌کاررفته‌اند که هریک گونه‌ای از صداهای [[حیوانات]] و [[اجسام]] را بیان می‌کند که هم‌‌‌معنا یا نزدیک به معنای صداست؛ مانند {{متن قرآن|ٱلصَّآخَّةُ}}<ref>سوره عبس، آیه ۳۳.</ref> (صدای شدیدی که گوش را کر می‌‌کند)<ref>العین، ج ۴، ص۱۳۵، «صخ».</ref>، {{متن قرآن|ٱلصَّيْحَةُ}}<ref>سوره هود، آیه ۶۷.</ref> (مطلق فریاد شدید یا [[خروش]] آسمانی)<ref>لسان العرب، ج ۲، ص۵۲۱، «صیح».</ref>، {{متن قرآن|صرخه}} (فریاد شدید هنگام [[رنج]] و [[مصیبت]])<ref>العین، ج ۴، ص۱۸۵؛ لسان العرب، ج ۳، ص۳۳، «صرخ».</ref>، {{متن قرآن|ضَبْح}}<ref>سوره عادیات، آیه ۱.</ref> (صدایی که از نَفَس نَفَس زدن اسب‌ها هنگام دویدن شنیده می‌شود)<ref>مفردات، ص۵۰۱، «ضبح».</ref>، {{متن قرآن|هَمْس}}<ref>سوره طه، آیه ۱۰۸.</ref> (صدای آهسته)<ref>مفردات، ص۸۴۶؛ لسان العرب، ج ۶، ص۲۵۰، «همس».</ref>، {{متن قرآن|زَفِيرٌۭ وَشَهِيقٌ}}<ref>سوره هود، آیه ۱۰۶.</ref> (صدای الاغ)<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۲۹۴.</ref>، {{متن قرآن|خُوَارٌۭ}}<ref>سوره طه، آیه ۸۸.</ref> (صدای گاو)<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۷۳۷؛ العین، ج ۴، ص۳۰۲؛ لسان العرب، ج ۴، ص۲۶۱، «خور».</ref>، {{متن قرآن|رِكْزًۢ}}<ref>سوره مریم، آیه ۹۸.</ref> (مطلق صدای آهسته<ref>مفردات، ص۳۶۴، «رکز».</ref> یا صدای آهسته از راه دور)<ref>العین، ج ۵، ص۳۲۰، «رکز».</ref>، {{متن قرآن|حَسِيسَ}}<ref>سوره انبیا، آیه ۱۰۲.</ref> (صدایی که با [[حس]] شنوایی ادراک‌پذیر باشد)<ref>تفسیر یحیی بن سلام، ج ۱، ص۳۴۸؛ التبیان، ج ۷، ص۲۸۲.</ref> {{متن قرآن|نْعِقُ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۷۱.</ref> (صدایی که [[چوپان]] برای [[ترساندن]] و منع کردن [[گله]] به‌کار می‌برد)<ref>العین، ج ۱، ص۱۷۱؛ لسان العرب، ج ۱۰، ص۳۵۶، «نعق».</ref> و {{متن قرآن|نداء}} (فریاد زدن و با صدای بلند چیزی را خواستن)<ref>مفردات، ص۴۸۷، «ندا».</ref>. در مواردی از کاربردهای [[قرآنی]] نیز نداء به معنای [[دعا]] به کار رفته است<ref>{{متن قرآن|وَٱذْكُرْ عَبْدَنَآ أَيُّوبَ إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُۥٓ أَنِّى مَسَّنِىَ ٱلشَّيْطَـٰنُ بِنُصْبٍۢ وَعَذَابٍ}}«و از بنده ما ایّوب یاد کن آنگاه که پروردگارش را ندا کرد که شیطان به من رنج و عذاب رسانده است» سوره ص، آیه ۴۱.</ref>. درباره «زفیر» و «شهیق» گفتنی است که برخی آغاز صدای الاغ را زفیر و پایان آن‌را شهیق دانسته‌اند<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۲۹۴.</ref> و برخی زفیر را به صدایی که از شعله‌های [[آتش]] برمی‌خیزد<ref>فقه اللغه، ص۲۴۴؛ تاج العروس، ج ۶، ص۴۶۵، «زفر».</ref> یا صدایی همانند صدای الاغ دانسته‌اند که از شدّت تنفّس جهنّمیان هنگام سوختن در آتش پدید می‌آید<ref>تفسیر صنعانی، ج ۲، ص۴۲؛ مجمع البیان، ج ۷، ص۱۰۲.</ref> و به نظر آنان ناخوشایندترین صداها شهیق است<ref>لسان العرب، ج ۷، ص۲۲۸، «شهق».</ref>. در برخی [[آیات قرآن]] آهنگ صدا با ویژگی‌های شخصیتی افراد پیوند خورده<ref>{{متن قرآن|وَٱقْصِدْ فِى مَشْيِكَ وَٱغْضُضْ مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ ٱلْأَصْوَٰتِ لَصَوْتُ ٱلْحَمِيرِ}}«و در راه رفتنت میانه‌رو باش و از آوایت فرو کاه که ناپسندترین بانگ‌ها بانگ درازگوشان است» سوره لقمان، آیه ۱۹.</ref> و آهنگ گفتار و لحن صدا بیانگر حالات درونی و [[پرهیزگاری]] افراد دانسته شده<ref>{{متن قرآن|إِنَّ ٱلَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَٰتَهُمْ عِندَ رَسُولِ ٱللَّهِ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱمْتَحَنَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَىٰ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ}}«بی‌گمان خداوند دل‌های کسانی که صدایشان را نزد فرستاده خداوند فرو می‌دارند، برای پرهیزگاری آزموده است؛ آنان آمرزش و پاداشی سترگ خواهند داشت» سوره حجرات، آیه ۳.</ref> و [[آیه]] از بالا بردن صدا در حضور [[نهی]] کرده و آن را موجب حبط [[کردار]] شایسته به شمار آورده است<ref>{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَرْفَعُوٓا۟ أَصْوَٰتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ ٱلنَّبِىِّ وَلَا تَجْهَرُوا۟ لَهُۥ بِٱلْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَن تَحْبَطَ أَعْمَـٰلُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُونَ}}«ای مؤمنان! صدایتان را از صدای پیامبر فراتر نبرید و در گفتار با او بلند سخن مگویید چنان که با یکدیگر بلند سخن می‌گویید؛ مبادا کردارهایتان بی‌آنکه خود دریابید تباه گردد» سوره حجرات، آیه ۲.</ref>.<ref>[[سید محسن آل نبی|آل نبی]] و [[حسینعلی یوسف زاده|یوسف زاده]]، [[صدا (مقاله)|مقاله «صدا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۱۵۹.</ref>