تجربه دینی در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط = تجربه دینی

| عنوان مدخل  = تجربه دینی

| پرسش مرتبط  =

}}

واژۀ تجربه در غرب تا [[قرن]] هفدهم میلادی به معنای آزمایش و از آن به بعد به معنای مشاهد‌‌ۀ واقعی [[اعمال]] و همچنین به معنای [[احساسات]] درونی آمده است. از نظر دانشمندان غربی به معنای [[اعتقاد]] به خداست. تجربه از یک ‌طرف مبتنی بر ممارست است و از طرف دیگر مشاهد‌‌ۀ تجربه برای افراد دیگر ممکن نیست لذا در چیستی آن میان دانشمندان غربی [[اختلاف]] است<ref>[[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص۱۳۴.</ref>.

==[[تعقل]] راه [[شناخت]] واقعیات در [[اسلام]] ==

# فوق طبیعی: مدافعان این دیدگاه هرگونه [[حس]] و امر طبیعی در [[تجربۀ دینی]] را مردود می‌دانند و مبنای تجربۀ دینی، همان [[آموزه‌های دینی]] است.  

# عرفان‌گرایی: برخی همۀ عرفان‌ها را [[دینی]] می‌دانند. [[عرفان]] گراها [[تجربه‌های عارفان]] و [[پیامبران]] را از یک گوهر می‌دانند. برخی دانشمندان [[مسلمان]] معتقدند: "تجربۀ [[باطنی]] از لحاظ کیفیت، تفاوتی با تجربۀ پیغمبرانه ندارد". برخی دیگر معتقدند: "[[پیامبری]] نوعی [[تجربه]] و [[کشف]] خواهد بود و [[دین]] خلاصه و عصارۀ تجربه‌های فردی و جمعی اوست"<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص۱۴۰.</ref>. بی‌تردید یکی از راه‌های معارف بشری، کشف و شهود عرفانی است و رسیدن به این نوع [[معرفت]] با دست‌یابی از راه استدلال‌های عقلی به طور کامل جداست. به گفتۀ برخی "با ریاضت‌های سخت و طولانی"می توان به [[اسرار]] و رموزی دست یافت که قبلاً از آنها [[آگاهی]] نداشت و شناخت [[عقل]] را با اضافاتی از راه [[شهود]] آشکارا دید<ref>ر.ک: ملاصدرا، الاسفار الاربعه، مقدمه، ص۴۵.</ref>. برخی نیز کاهش شاغل‌های [[حسی]] را باعث آگاهی انسان به برخی امور پنهان دانسته‌اند. [[تعلیم]] ربانی که از بیرون به [[انسان]] داده می‌شود، همان [[وحی]] است. گاهی نیز [[تعلیم]] از درون انسان است یعنی از راه [[تفکر]]. برخی معتقدند [[انبیا]] [[علوم]] خود را تنها از راه [[وحی]] خاص [[الهی]] درمی‌یابند و [[قلوب]] آنان از نظریات [[عقلی]] خالی است چراکه آنان [[علم]] دارند عقل از رسیدن به واقع [[قصور]] دارد و راه وحی با [[مرگ]] [[رسول خدا]] قطع شد<ref>ر.ک: ابن عربی، فتوحات مکیه، ج۳، ص۲۳۸.</ref>. به [[اعتقاد]] متصوفه [[ادراک حقیقی]] ویژۀ انبیا نیست؛ بلکه برای [[اولیا]] نیز حاصل می‌شود و فرقشان فقط در نام‌گذاری است. مقصود از تجربه یا شهود ارتباط صاحب آن با [[عالم غیب]] است که با وحی تفاوت اساسی دارد<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص۱۵۰.</ref>.

== انواع تجربه‌های [[دینی]] ==

تجربۀ دینی" با ویژگی‌ها و مصادیق ذکر شده، دیدگاهی است که در ادبیات دینی و به خصوص [[عرفانی]]، می‌تواند مقبول و مورد توجه باشد اما فراتر از این همسان دیدن وحی با تجربۀ دینی به علل متعدد، امری غیر قابل قبول است از جملۀ آن علل عبارت‌اند از:

# مبرا بودن وحی از [[سهو]] و [[خطا]]: بعضی [[متکلمان]] [[مسیحی]] وحی را نوعی تجربه می‌دانند. آنها معتقدند [[وحی]] را باید در درون انسان و تجربۀ دینی‌‌اش جست و جو کرد. [[کتاب مقدس]] و به ویژه عهد جدید در [[حقیقت]] گزارش تجارب [[دینداران]] است. بر اساس این دیدگاه، [[کتاب مقدس]] [[وحی]] نیست، بلکه گزارشی از احوالات درونی و [[تجارب دینی]] دینداران است<ref>ر.ک: قائمی‌نیا، علی رضا، وحی و افعال گفتاری، ص۵۵.</ref> که ممکن است تعارض و [[خطا]] نیز در آنها راه یابد. در تحلیل این رویکرد، اشاره می‌شود که سرایت دادن [[احساسات]] و [[عواطف]] به [[وحی پیامبران]] اشکال اساسی دارد<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص۱۳۶.</ref>. در [[تجربۀ دینی]] [[هدف]] [[خداوند]] از کتاب مقدس به منصۀ ظهور درآوردن وقایعی در [[حیات]] افراد و [[جوامع]] بوده است. کتاب مقدس سراسر مکتوب بشری است که حکایت‌گر این [[حقایق]] [[وحیانی]] است<ref>ر.ک: باربور، ایان، علم و دین، ترجمۀ بهاء الدین خرمشاهی ص۲۶۸؛ امینی، ابراهیم، وحی در آیات آسمانی، ص۱۶۱ ـ ۲.</ref>. [[خدا]] ذات خود را در [[تاریخ]] [[بشر]] وحی می‌کند "منکشف می‌سازد" و اسفار کتاب مقدس این وحی ذاتی را آشکار و [[تفسیر]] می‌کند. خدا وحی می‌کند که او کیست، چگونه خدایی است و چه اوصاف و ویژگی‌هایی دارد<ref>ر.ک: میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمۀ حسین توفیقی، ص۲۸.</ref>. در تجربۀ دینی، پیامی از طرف خدا به [[پیامبر]] القا نشده بلکه بر مواجهۀ پیامبر با خدا تأکید می‌‌شود. پیامبر از این مواجهه، [[تفسیری]] دارد که آن را عرضه می‌‌کند و آنچه به عنوان [[پیام]] وحی ‌شناخته می‌‌شود در واقع تفسیر پیامبر{{صل}} و ترجمه‌اش از تجربه‌اش است. [[تجربه]] فارغ از زبان است و میان خدا و پیامبر سخنی رد و بدل نشده، [[زبان]] صورتی است که پیامبر در قالب آن، تفسیر خود را به دیگران انتقال می‌‌دهد<ref>ر.ک: قائمی‌نیا، علی رضا، وحی و افعال گفتاری، ص۴۶.</ref>. تجربۀ دینی در معنایی عام و پایین‌تر از القای وحی از خدا به پیامبر به ویژه در معانی از قبیل [[الهام]]، [[کشف]] و شهود عرفانی، [[خداشناسی فطری]]، مشاهده [[دست]] [[قدرت]] و عنایت الهی، مانند شفای بیماران، [[استجابت دعا]]، حاضر و ناظر دیدن [[خدا]] در [[زندگی]] روزمره که در فرهنگ اسلامی نیز مصادیقی پذیرفته شده به حساب می‌‌آیند، می‌‌تواند قابل پذیرش باشد، به خصوص اگر این اصل پذیرفته شود که [[تجربۀ دینی]] با امور فراطبیعی پیوندی تنگاتنگ دارد و این غیر از [[وحی قرآنی]] است که علاوه بر عدم [[مشکلات]] پیش گفته در مراحل مختلف نیز، مانند ارسال، دریافت و [[تبلیغ]] از [[سهو]] و نسیان و [[خطا]] مبراست و ضمانت این [[سلامت]] سه نوع [[عصمت]] است: [[عصمت در تلقی وحی]]، [[عصمت در تبلیغ]] و عصمت از معصیت<ref>ر.ک: طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج۲، ص۱۴۲.</ref>  

== منابع ==