مهدویت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = مهدویت

| عنوان مدخل  = مهدویت

| مداخل مرتبط = [[مهدویت در قرآن]] - [[مهدویت در حدیث]] - [[مهدویت در کلام اسلامی]] - [[مهدویت در معارف مهدوی]] - [[مهدویت در معارف دعا و زیارات]] - [[مهدویت در معارف و سیره سجادی]] - [[مهدویت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]

| پرسش مرتبط  = مهدویت (پرسش)

در مورد آیات [[مهدویت]] در [[قرآن]] نخست در منابع تفسیری و حدیثی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] مطالبی آمده است از جمله از تفاسیر [[اهل سنت]] تفسیر [[قرآن کریم]] [[ابن کثیر]]<ref>ر. ک: تفسیر قرآن کریم، ج ۲، ص ۶۱۵ و ...</ref> و از [[شیعه]] تفسیر [[مجمع البیان]]، [[فضل بن حسن طبرسی|طبرسی]] و [[تفسیر عیاشی]] و [[تفسیر نور الثقلین]] [[عبدعلی بن جمعه حویزی|عروس حویزی]] و [[تفسیر البرهان]] [[سید هاشم بحرانی|محدث بحرانی]] و [[تفسیر صافی]] [[فیض کاشانی]] و [[تفسیر المیزان]] [[علامه طباطبایی|علامه محمد حسین طباطبایی]] و [[تفسیر نمونه]]، [[ناصر مکارم شیرازی|ناصر مکارم]] و [[تفسیر قرآن مهر]]، [[محمد علی رضایی اصفهانی]] و... جلد سیزدهم [[بحارالانوار]] [[علامه مجلسی]] و... مطالبی بیان شده است سپس کتاب‌ها و مقالات مستقل متعدد در این مورد نگارش یافته است از جمله:

#"ما در [[زبور]] پس از ذکر تورات‌ نوشته‌ایم که سرانجام [[زمین]] را [[بندگان]] شایسته ما به [[میراث]] می‌برند".<ref>{{متن قرآن| وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ}}؛ سوره انبیاء، آیه ۱۰۵.</ref> از [[امام باقر]] {{ع}} [[نقل]] است که این [[بندگان]] شایسته، [[اصحاب]] [[مهدی]] {{ع}} در آخر الزمان‌اند<ref>مجمع البیان‌، ۸- ۷/ ۶۶.</ref>.

#"ما می‌خواهیم بر [[مستضعفان]] منت نهیم و آنان را [[پیشوایان]] و وارثان زمین کنیم"<ref>{{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ }}؛ سوره قصص، آیه ۵.</ref>. [[امامان]] {{عم}} مراد این [[آیه]] را برپایی [[حکومت جهانی حضرت مهدی]] {{ع}} دانسته‌اند<ref>نور الثقلین، ۵/ ۳۱۰ و ۳۱۱.</ref>.  

#"[[خداوند]] به کسانی از شما که [[ایمان]] آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، [[وعده]] داد که آنان را [[خلیفه]] روی [[زمین]] می‌سازد؛ همان سان که پیشینیان را [[خلافت]] روی [[زمین]] بخشید و آیینی را که برای آنان پسندیده است، پابرجا می‌کند و [[ترس]] آنان را به [[امنیت]] مبدل می‌سازد"<ref>{{متن قرآن|وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}}؛ سوره نور، آیه ۵۶.</ref>. [[امامان معصوم]] {{عم}} فرموده‌اند که این [[آیه]] نیز به [[حضرت مهدی]] {{ع}} اشارت دارد. [[نقل]] کرده‌اند که [[حضرت زین العابدین]]، این [[آیه]] را خواند و فرمود: "به [[خدا]] [[سوگند]]، اینان [[شیعه]] مایند. [[خداوند]] [[وعده]] خویش را برای آنان به دست مردی از ما تحقق می‌بخشد و او، [[مهدی این امت]] است". این مضمون، از [[امام باقر]] و [[امام جعفر صادق]] {{ع}} نیز [[نقل]] شده است<ref>مجمع البیان، ۸- ۷/ ۱۵۲.</ref>.

#"ای کسانی که [[ایمان]] آورده‌اید! هر کس از شما از [[آیین]] خویش بازگردد، [[خداوند]] در [[آینده]] گروهی را می‌آورد که آنان را [[دوست]] دارد و آنان نیز او را [[دوست]] دارند؛ در برابر [[مؤمنان]] فروتن‌اند و در برابر [[کافران]] سرسخت و نیرومند. آنان به [[راه خدا]] [[جهاد]] می‌کنند و از [[سرزنش]] سرزنش‌کنندگان [[بیم]] نمی‌برند"<ref>{{متن قرآن| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}؛

سوره مائده، آیه ۵۴.</ref>. در [[روایت]] است که [[امام صادق]] {{ع}} مراد این [[آیه شریف]] را [[یاران حضرت مهدی]] {{ع}} دانسته است<ref>سیمای حضرت مهدی در قرآن‌، ۱۱۸.</ref>. در برخی [[تفاسیر]] نیز آمده است که این [[آیه]] درباره [[حضرت قائم]] و [[اصحاب]] او نازل شده است که به [[راه خدا]] می‌جنگند و از چیزی [[پروا]] نمی‌کنند<ref>تفسیر قمی‌، ۱/ ۱۷۰.</ref>.

#"[[بقیة الله]] برای شما [[مردم]] بهتر است اگر [[مؤمن]] باشید"<ref>{{متن قرآن|بَقِيَّةُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُم بِحَفِيظٍ }}؛ سوره هود، آیه۸۶.</ref>. از برخی [[روایات]] برمی‌آید که مراد از "[[بقیة الله]]" [[حضرت مهدی]] {{ع}} است؛ همانند روایتی که بنابر آن، کسی از [[امام صادق]] {{ع}} می‌پرسد: چون می‌خواهیم به [[حضرت قائم]] [[سلام]] گوییم، آیا می‌توانیم او را [[امیرالمؤمنین]] خطاب کنیم؟ فرمود: نه؛ این [[لقب]] را [[خداوند]] تنها به [[علی بن ابی‌طالب]] داده است. پرسید: او را چه خطاب کنیم؟ فرمود: بگویید: {{عربی|" السَّلَامُ‏ عَلَيْكَ‏ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ‏ ‏"}} آن گاه [[امام]] {{ع}} این [[آیه]] را بر زبان آورد: {{متن قرآن|بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ...}}<ref>«برنهاده خداوند برای شما بهتر است...» سوره هود، آیه ۸۶.</ref>.<ref>نور الثقلین‌، ۳/ ۳۱۱ و ۳۱۳.</ref> افزون بر این آیاتی دیگر نیز به [[حضرت مهدی]] {{ع}} و رخدادهای [[آخرالزمان]] و حوادث مقارن [[ظهور]] و پس از آن، [[تفسیر]] شده‌اند و در این تفسیر بر احادیث نبوی {{صل}} و [[علوی]] {{ع}} و دیگر [[امامان معصوم]] {{عم}} استناد گشته است. می‌توان گفت که در همه منابع تفسیری [[شیعه]] ذیل این [[آیات]]، از [[حضرت مهدی]] نیز یاد شده است. افزون بر این، کتبی نیز ویژه [[آیات]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} تألیف شده‌اند؛ از آن جمله است: [[المحجة فیما نزل فی القائم الحجة]] نوشته [[سید هاشم بحرانی]]. این کتاب با نام‌ [[سیمای حضرت مهدی]] در قرآن‌ ترجمه شده است. نیز کتاب‌ المهدی فی القرآن‌ به قلم [[سید]] [[صادق]] [[حسینی]] شیرازی، بدین موضوع پرداخته است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 437.</ref>.

[[آینده]] روشن [[بشریت]] در پرتو [[منجی]] [[آخرالزمان]] از موضوعاتی است که در [[ادیان الهی]] مطرح بوده است<ref>ر. ک: کتاب مقدس، مزامیر، مزمور ۳۷، ش ۹ ـ ۱۸ و مزمور ۹۶، ش ۱۰ ـ ۱۳ و نیز ملحقات عهد جدید، نامه دوم به پولوس، باب سوم و نیز در کتاب مقدس هندوها اوپانیشادها، ص ۷۳۷ و نیز در زرتشتی‌ها کتاب جاماسب نامه ۱۲۱.</ref>. و در [[اسلام]] نیز مسأله [[مهدویت]] در [[روایات]] [[شیعه]] و [[سنی]] آمده است<ref>ر. ک: بحارالانوار، مجلسی، ج ۱۳.</ref> و حتی در برخی [[روایات]] نام و مشخصات [[امام مهدی|مهدی آل محمد]] {{عم}} آمده است<ref>ر. ک: منتخب الاثر، صافی گلپایگانی.</ref>.

البته در [[قرآن کریم]] به صورت صریح نام "[[امام مهدی|مهدی]]" (= [[امام مهدی|محمد بن الحسن]] {{ع}}) نیامده است بلکه نام هیچ کدام از [[امامان]] {{عم}} بیان نشده است. البته حکمت‌هایی برای این مطلب گفته شده از جمله اینکه اولاً [[قرآن]] در صدد نام بردن از [[صحابیان]] و بستگان [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} نبوده است مگر در موارد استثنائی مثل داستان [[زید]]<ref>{{متن قرآن| وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولا }}؛ سوره احزاب، آیه ۳۷.</ref> و [[ابولهب]]<ref>{{متن قرآن|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ}}؛ سوره مسد، آیه ۱.</ref> که برای بیان مطلبی (همچون [[حکم]] [[ازدواج]] [[زید]] و نفرین بر [[ابولهب]]) نام آنها [[ضرورت]] داشته است. ازاین رو در موارد متعددی، مطالب مربوط به [[زنان]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]] و [[منافقان]] مشهور در [[قرآن]] آمده است ولی نامی از آنها برده نشده است<ref>نک: سوره تحریم، سوره منافقین، و ...</ref>. و ثانیاً نام بردن افراد، موجب انگیزش حب و بغض‌های متعدد و [[زمینه‌ساز]] [[تحریف قرآن]] می‌شود. و ثالثاً در برخی [[احادیث]] از [[امام صادق]] {{ع}} در مورد نام [[امام علی|علی]] و [[اهل بیت]] {{عم}} که در [[قرآن]] نیامده است پرسش شد و ایشان به [[نماز]] اشاره کردند که [[حکم]] آن در [[قرآن]] نازل شده ولی از سه یا چهار رکعت بودن آن نامی به میان نیامده است تا خود [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] این قسمت را برای آنان [[تفسیر]] شده کند<ref>وافی، ج۲، باب ۳۰، (ما نص الله و رسوله علیهم).</ref>‌. ولی در [[احادیث]] و [[تفاسیر]] سیصد و بیست و چهار [[آیه]] مرتبط با وجود [[مقدس]] [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} شمرده شده است<ref>ر. ک: ادامه همین نوشتار.</ref> که دلالت‌های آنها یکسان نیست بلکه گاهی [[تفسیر]]، [[تأویل]]، تطبیق ([[جری]]) و ... است و اعتبار [[احادیث]] تفسیری آنها نیز یکسان نیست.

# [[تفسیر]]: "[[تفسیر]]" از واژه "فسر"، به‌معنای روشن کردن و آشکار ساختن است و در "اصطلاح" عبارت است از: "زدودن ابهام از لفظ مشکل و دشوار که در انتقال معنای موردنظر، نارسا و دچار اشکال است". ماده "فسر"، در باب "تفعیل" بیانگر مبالغه در دستیابی به معنا است. از این‌رو [[تفسیر]]، تنها کنار زدن نقاب از چهره لفظ مشکل و نارسا نیست؛ بلکه شامل زدودن ابهام موجود در دلالت [[کلام]]، نیز می‌شود. [[تفسیر]]، در جایی است که گونه‌ای ابهام، در لفظ وجود دارد و این موجب ابهام در معنا و دلالت [[کلام]] می‌شود و برای زدودن آن، کوشش فراوانی لازم است<ref>ر. ک: محمد هادی معرفت، تفسیر و مفسران، ج ۱، ص ۱۸.</ref>. از آنجایی که [[فهم]] پاره‌ای از [[آیات قرآن]]، بر عموم [[مردم]] پوشیده است، ناگزیر [[نیازمند]] بیان و پرده‌برداری است و این مهم برعهده کسانی است که صلاحیت و [[توانایی]] چنین امری را دارند و مورد تأیید [[خداوند]] متعال‌اند.

== آیه ششم ==

برخی از [[مفسران]] [[پیروزی]] مورد بحث [[آیه]] را به معنای [[پیروزی]] منطقه‌ای و محدود گرفته‌اند- که در [[عصر پیامبر]] {{صل}} و یا زمان‌های بعد از آن برای [[اسلام]] و [[مسلمین]] صورت پذیرفت- ولی با توجه به اینکه در [[آیه]] هیچ‌گونه قید و شرطی نیست و از هر نظر مطلق است، دلیلی ندارد که معنای آن را محدود کنیم. مفهوم آن [[پیروزی]] همه‌جانبه [[اسلام]] بر همه [[ادیان]] [[جهان]] است؛ یعنی، سرانجام [[اسلام]] همه کره [[زمین]] را فراگرفته، بر همه [[جهان]] چیره خواهد گشت.

شکی نیست در حال حاضر، این موضوع تحقق نیافته؛ ولی این [[وعده حتمی خدا]] به تدریج در حال تحقق است. طبق [[روایات]] [[تکامل]] این برنامه، هنگامی خواهد بود که [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[ظهور]] کند و برنامه جهانی‌شدن [[اسلام]] را تحقق بخشد.

[[شیخ صدوق]]، از [[امام صادق]] {{ع}}، در [[تفسیر]] این [[آیه]] [[نقل]] می‌کند: {{متن حدیث|وَ اَللَّهِ مَا نَزَلَ تَأْوِيلُهَا بَعْدُ وَ لاَ يَنْزِلُ تَأْوِيلُهَا حَتَّى يَخْرُجَ اَلْقَائِمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَإِذَا خَرَجَ اَلْقَائِمُ لَمْ يَبْقَ كَافِرٌ بِاللَّهِ اَلْعَظِيمِ وَ لاَ مُشْرِكٌ بِالْإِمَامِ إِلاَّ كَرِهَ خُرُوجَهُ حَتَّى لَوْ كَانَ كَافِرٌ أَوْ مُشْرِكٌ فِي بَطْنِ صَخْرَةٍ لَقَالَتْ يَا مُؤْمِنُ فِي بَطْنِي كَافِرٌ فَاكْسِرْنِي وَ اُقْتُلْهُ}}<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ج، ۲، ص ۶۷۰.</ref>؛ "به [[خدا]] [[سوگند]]! هنوز [[تأویل]] این [[آیه]] نازل نشده و نخواهد شد، تا آنکه [[قائم]] {{ع}} [[خروج]] کند. وقتی او [[ظهور]] کرد، دیگر هیچ [[کافر]] به [[خدا]] و منکر امامی نمی‌ماند؛ مگر اینکه از [[خروج]] آن [[حضرت]] ناراحت می‌شود! حتی اگر کافری در [[دل]] سنگی پنهان شود، آن سنگ می‌گوید: ای [[مؤمن]]! در [[دل]] من کافری پنهان شده، مرا بشکن و او را بیرون بیاور و به [[قتل]] برسان". [[علامه طباطبایی]] پس از ذکر این [[حدیث]] در ذیل [[آیه شریفه]] می‌نویسد: نظیر این [[روایت]] را عیاشی از ابی مقدام، از [[ابی جعفر]] {{ع}} و نیز از سماعه از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] و [[طبرسی]] مثل آن را از [[ابی جعفر]] {{ع}} [[روایت]] کرده است.

در [[تفسیر قمی]] آمده است: این [[آیه]] درباره [[قائم آل محمد]] {{صل}} نازل شده و اینکه درباره آن‌ [[حضرت]] نازل شده، بدین معنا است که [[خروج]] او [[تأویل]] این [[آیه]] است. از [[روایت]] [[صدوق]] هم این برداشت استفاده می‌شد.

در [[الدر المنثور]] [[نقل]] شده است: سعید بن [[منصور]]، ابن منذر و [[بیهقی]] در [[سنن]] خود از [[جابر]] [[روایت]] کرده‌اند که او در [[تفسیر]] آیه‌ {{متن قرآن|لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ}} گفته است: معنای این [[آیه]]، صورت وقوع به خود نمی‌گیرد؛ مگر وقتی که هیچ [[یهودی]] و [[مسیحی]] و [[صاحب]] ملتی نماند جز [[اسلام]]. و نیز صورت نمی‌گیرد، مگر وقتی که گرگ و گوسفند، شیر و گاو و [[انسان]] و مار باهم [[زندگی]] کنند و از یکدیگر ایمن شوند. همچنین واقع نمی‌شود، مگر وقتی که هیچ موشی انبانی را سوراخ نکند و واقع نمی‌شود، مگر وقتی که [[جزیه]] به کلی لغو شود و صلیب‌ها شکسته و خوک‌ها کشته شوند و این وقتی است که [[عیسی بن مریم]] از [[آسمان]] فرود آید.

[[علامه طباطبایی]] پس از [[نقل]] این مطلب، در توضیح آن می‌نویسد: "منظور از لغو جزیه- به قرینه صدر روایت- این است که موضوعی برای [[جزیه]] باقی نمی‌ماند. و دلالت این [[روایت]] بر اینکه در آن روز [[کفر]] و شرکی در روی [[زمین]] باقی نمی‌ماند؛ معنایی است که روایت‌های دیگر نیز بر آن دلالت دارند"<ref>تفسیر المیزان، ج ۹، ص ۳۹۲.</ref>. پیش از این نیز اشاره شد که برخی از [[دانشمندان شیعه]]، شمار [[آیات]] مربوط به "[[مهدویت]]" را افزون بر ۱۲۰ ذکر کرده‌اند که می‌توان به کتاب‌های مفصل در این زمینه مراجعه کرد<ref>ر. ک: سید هاشم بحرانی، سیمای حضرت مهدی {{ع}} در قرآن، ترجمه سید مهدی حایری قزوینی.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج‌۱، ص۴۴-۴۶.</ref>

[[قرآن]] دو بار از [[شب قدر]] سخن گفته است: یکی در [[سوره قدر]] و دیگری در [[سوره دخان]]. از [[آیات]] [[سوره قدر]] برمی‌آید که هر سال را شبی است که از هزار ماه بهتر است. در این شب، [[فرشتگان]] همراه بزرگ خویش، [[روح]]، به [[زمین]] می‌آیند و امر و [[فرمان]] و تقدیر [[خداوند]] را برای سال [[آینده]] فرود می‌آورند. از روایاتی که به [[تفسیر]] این سوره و [[سوره دخان]] پرداخته‌اند، می‌توان دریافت که [[فرشتگان]] در [[شب قدر]]، تقدیر یک سال را نزد ولی مطلق زمان می‌آورند و بدو عرضه می‌دارند. این رویداد همواره بوده است و خواهد بود. در روزگار [[پیامبر]] {{صل}} [[فرشتگان]] بر ایشان نازل می‌شدند و پس از آن [[پیامبر]] {{صل}} نیز در هر روزگاری بر ولی و [[حجت خدا]] فرود می‌آیند. او [[صاحب]] [[شب قدر]] است. وجود [[شب قدر]] و فرود [[فرشتگان]] را همه [[مسلمانان]] پذیرفته‌اند و بدین روی، [[امامان معصوم]] {{عم}} به [[شیعیان]] فرموده‌اند، برای [[اثبات امامت]] [[امامان شیعه]] {{ع}} به این [[آیات]] [[تمسک]] جویید؛ زیرا چون همواره در هر سال، شبی با نام "[[شب قدر]]" وجود دارد، ناگزیر می‌باید همواره ولی و حجتی نیز در [[زمین]] باشد<ref>الاصول من الکافی‌، ۱/ ۱۹۳.</ref>. این [[آیات]] نشانگر [[وجود امام زمان]] {{ع}} و [[ولایت باطنی]] اویند<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 438.</ref>.

==[[شبهه]] [[وهابیان]] در [[مهدویت]]==

وهابیان ادعا می‌کنند: هیچ [[دلیل قرآنی]] بر آمدن [[مهدی]] یا وجود شخصی به نام مهدی نیست. اگر چنین مسئله مهمی [[واقعیت]] داشت، چگونه [[قرآن]] که {{متن حدیث|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْء}} است از آن یادی نکرده و نام مهدی{{ع}} در قرآن نیامده است؟!

===پاسخ===

'''نکته نخست''': مسئله مهدویت از مسائل مورد اتفاق همه مذاهب اسلامی است و اختصاصی به [[شیعیان]] ندارد. اصرار برخی از وهابیان بر انتساب این [[اعتقاد]] به شیعیان، اصرار [[بیهوده]] است و با واقعیت هماهنگ نیست، بلکه آمدن [[مصلح جهانی]] در [[آخرالزمان]] از اصول مشترک همه [[ادیان ابراهیمی]] است و حتی به [[مسلمانان]] هم، اختصاص ندارد.

*آیاتی که به صورت کلی اصل [[وجود امام]] در هر زمان را [[تأیید]] می‌کند:

۱. [[آیه انذار]]: [[خداوند]] در [[آیه]] ۷ [[سوره رعد]] می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref>.

این [[آیه]] درصدد تقسیم [[دعوت]] کننده به سوی [[حق]] است: یک دعوت کننده، کسی که اساس کارش [[انذار]] است و افراد [[گمراه]] را به راه روشن [[راهنمایی]] می‌کند و دیگر دعوت کننده که کارش [[هدایت]] و [[رهبری]] کسانی است که پس از آمدن به طریق مستقیم، نیاز به راهنمایی و هدایت دارند. برابر [[نقل روایات]]، منظور از منذر، [[رسول اکرم]] و منظور از [[هادی]]، [[امام]] هر عصر است. از آنجا که در این آیه، جمله {{متن قرآن|وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} با واو [[عاطفه]] از جمله {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ}}جدا شده، می‌رساند که [[شأن]] اصلی [[پیامبر]] همان انذار است تا [[بیراهه]] رفتگان را به راه آورد؛ ولی پس از آن، نوبت پیشوایانی است که در هر [[زمان]] و عصر، [[مردم]] را پس از آمدن به راه به پیش می‌برند.

تصریح به {{متن قرآن|وَلِكُلِّ قَوْمٍ}} نشان می‌دهد در هر زمان لازم است چنین راهبرانی وجود داشته باشند؛ در غیر این صورت برای {{متن قرآن|وَلِكُلِّ قَوْمٍ}} معنی محصلی نخواهد بود. در [[روایات]] [[فریقین]] جمله «هادی» به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[تفسیر]] شده است. از جمله [[طبری]] از [[ابن عباس]] نقل می‌کند که چون این آیه نازل شد، پیامبر{{صل}} دستش را بر شانه علی{{ع}} نهاد و فرمود: {{متن حدیث|أَنْتَ الْهَادِي يَا عَلِيُّ بِكَ يَهْتَدِي الْمُهْتَدُونَ}}؛ «ای علی! هادی تویی به دست تو هدایت یافتگان هدایت می‌شوند»<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۳، ص۷۲.</ref>. و همین معنی در [[روایات اهل بیت]]{{عم}} نیز وارد شده است. برابر [[روایت]] [[امام باقر]]{{ع}} آن حضرت در [[تفسیر آیه]] فوق فرموده‌اند: {{متن حدیث|أَمَا وَ اللَّهِ مَا ذَهَبَتْ مِنَّا وَ مَا زَالَتْ فِينَا إِلَى السَّاعَةِ}}؛ «[[آگاه]] باش! به [[خدا]] [[سوگند]] این آیه از ما بیرون نخواهد رفت و دائماً بین ما تا [[روز قیامت]] باقی است»<ref>الکافی، ج۱، ص۱۹۲. </ref>.

از آنجا که در این آیه به «[[هدایتگری]]» برای هر قومی تصریح کرده، لازمه این سخن آن است که هیچ زمانی خالی از امام [[هدایت‌گر]] نیست.

از این رو از [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده است که فرمود: {{متن حدیث|رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} الْمُنْذِرُ وَ لِكُلِّ زَمَانٍ مِنَّا هَادٍ يَهْدِيهِمْ إِلَى مَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّ اللَّهِ{{صل}}}}؛ «[[رسول الله]]{{صل}} منذر است و برای هر [[زمان]]، [[هادی]] است که [[مردم]] را به آنچه [[پیامبر]] آورده است [[هدایت]] می‌کند»<ref>الکافی، ج۱، ص۱۹۱.</ref>.

حال اگر [[مؤمنین]] در طول [[تاریخ]] به چنین امری، [[مأمور]] شده باشند، اجرای این دستور فرع بر وجود صادقان در هر زمان است، اگر صادقی در هر زمان نباشد، چگونه می‌توان از چنین امری [[پیروی]] کرد؟ چنانچه [[فخر رازی]] در [[تفسیر]] این آیه به خوبی به این نکته اشاره کرده است، وی در این زمینه می‌نویسد:

{{عربی|إنه تعالى أمر المؤمنين بالكون مع الصادقين، و متى وجب الكون مع الصادقين فلا بد من وجود الصادقين في كل وقت}}؛ «[[خداوند]] در این آیه مؤمنان را به [[همراهی با صادقان]] [[فرمان]] داده است، وقتی همراهی با صادقان واجب باشد، پس باید در هر [[زمان]] «صادقانی» وجود داشته باشند».

آن‌گاه [[فخر رازی]] در بخش دیگری می‌گوید: «ما به این نکته اعتراف داریم که در هر زمان باید معصومی باشد جز این که ما آن [[معصوم]] را همان مجموع [[امت]] می‌دانیم»<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۱۶۶.</ref>.

هر چند فخر رازی در قسمت اخیر کلامش نتیجه خوبی نگرفت، اصل سخنش که این [[آیه]] به روشنی بر وجود صادقی معصوم در هر زمان دلالت دارد، قابل توجه است.

۳. [[آیه اولی الامر]]: در [[آیه ۵۹ سوره نساء]] آمده است: {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، چون در چیزی با هم به ستیز برخاستید آن را به خداوند و پیامبر بازبرید که این بهتر و بازگشت آن نیکوتر است» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref>.

روشن است که [[اطاعت]] بدون قید از [[اولی الامر]] از جانب [[خداوند]] در زمانی صحیح است که آنان میان امت باشند و از [[خطا]] و [[اشتباه]] نیز در [[امان]] باشند، در غیر این صورت جمله {{متن قرآن|أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}، با توجه به قرینه {{متن قرآن|مِنْكُمْ}} معنی نخواهد داشت.

فخر رازی در [[تفسیر]] این آیه نیز تا حدودی به این نکته نزدیک شده است. وی می‌نویسد:

{{عربی|إن الله تعالى أمر بطاعة أولي الأمر على سبيل الجزم، و ثبت أن كل من أمر الله بطاعته على سبيل الجزم وجب أن يكون معصوما عن الخطأ، فثبت قطعاً أن أولي الأمر المذكور في هذه الآية لا بد و أن يكون معصوما}}؛ خداوند به صورت [[قطعی]] و بدون قید بر [[طاعت]] اولی الامر [[فرمان]] داده است، روشن است کسی که [[خدا]] به صورت قطعی به اطاعتش دستور داده باشد، [[واجب]] است که معصوم باشد؛ بنابراین اولی الامر مذکور در این آیه باید معصوم باشند.

سپس می‌افزاید: «البته ما چون در این زمان از [[شناخت امام]] معصوم عاجزیم، بنابراین منظور همان [[اطاعت]] از [[اجماع امت]] است»<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۰، ص١١٣.</ref>.

به هر حال فعلاً درصدد تحلیل این سخن [[فخر رازی]] نیستیم؛ ولی مهم این است که این [[آیه]] و امثال آن بیانگر وجود [[انسانی]] [[معصوم]] در هر عصر و [[زمان]] است. مسئله [[مهدویت]] یعنی [[اعتقاد]] به وجود [[انسان کامل]] معصوم [[حی]] که اطاعت از آن [[بزرگوار]] [[واجب]] است.

*آیاتی که بیانگر وعده‌های [[قطعی]] [[الهی]] مبنی بر [[پیروزی]] مطلق [[حق]] بر [[باطل]] است: این دسته از [[آیات]] نیز حکایت از آینده‌ای می‌کند که این [[وعده‌های الهی]] محقق خواهد شد. پیوند این آیات با ظهور [[مصلح جهانی]] و مهدویت، جدای از بیانات [[تفسیری]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]] ایشان، امری انکارناپذیر است.

به تعدادی از این آیات اشاره می‌شود:

روشن است تا به امروز چنین وعده‌ای محقق نشده است؛ از سوی دیگر [[خداوند]] هرگز در وعده‌هایش [[تخلف]] نخواهد کرد. بنابراین، این آیه خبر از آینده‌ای می‌دهد که [[صالحان]] در آن زمان [[فرمانروایان]] [[زمین]] خواهند شد. تعبیر به «یرث» می‌رساند که حکومت‌های غیر [[صالح]] در آن زمان همه نابود خواهند شد و پس از نابودی آنها، صالحان [[وارثان]] آنان خواهند بود؛ زیرا واژه «[[ارث]]» در جایی به کار می‌رود که فرد قبلی، طعم [[مرگ]] را چشده باشد.

۲. آیه ۵۵ [[سوره نور]]: {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا}}<ref>«خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین می‌گرداند -چنان که کسانی پیش از آنها را جانشین گردانید- و بی‌گمان دینی را که برای آنان پسندیده است برای آنها استوار می‌دارد و (حال) آنان را از پس هراس به آرامش بر می‌گرداند؛ (آنان) مرا می‌پرستند و چیزی را شریک من نمی‌گردانند و کسانی که پس از این کفر ورزند نافرمانند» سوره نور، آیه ۵۵.</ref>.

از آنجا که این [[آیه]] در خطاب به [[مسلمانان]] آمده است، می‌رساند که برای این [[امت]] چنین آینده‌ای مقرر شده است؛ چیزی که تا کنون محقق نشده است.

۳. [[آیات]] ۳۳ [[توبه]] و ۹ صف و همچنین آیه ۲۸ فتح: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ}}<ref>«اوست که پیامبرش را با رهنمود و دین راستین فرستاد تا آن را بر همه دین‌ها برتری دهد اگر چه مشرکان نپسندند» سوره توبه، آیه ۳۳.</ref>.

[[وعده]] [[استیلا]] و [[حاکمیت اسلام]] بر تمام [[دین‌ها]] چیزی است که با [[صراحت]] در [[قرآن]] آمده؛ ولی تا کنون اتفاق نیفتاده است. از سوی دیگر، [[وعده خداوند]] نمی‌تواند خلاف واقع باشد؛ بنابراین همان‌گونه که در [[روایات]] آمده است این آیات، اشاره به مسئله [[مهدویت]] دارد که در [[آینده]] این [[وعده الهی]] محقق خواهد شد.

*آیاتی که بر [[امام عصر]]{{ع}} تطبیق شده است: این دسته از آیات نیز بسیارند که در این جا به نمونه‌ای از آن بسنده می‌شود. قرآن در ارتباط با [[قوم بنی اسرائیل]] و [[پیروزی]] [[پیروان]] [[موسی]] بر [[فرعونیان]] به صورت یک قاعده کلی می‌فرماید: {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>. روشن است که این آیه به حسب [[سیاق]] و [[نزول آیات]]، در ارتباط با قوم بنی اسرائیل است؛ ولی بر اساس روایات، نمونه گسترده‌ترش مربوط به دوره امام عصر{{ع}} است. علی{{ع}} در [[نهج البلاغه]] می‌فرماید: {{متن حدیث|‌لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْيَا عَلَيْنَا بَعْدَ شِمَاسِهَا عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِهَا وَ تَلَا عَقِيبَ ذَلِكَ {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>}}؛ «[[دنیا]] پس از چموشی همچون شتری که از دادن شیر به دوشنده‌اش خودداری می‌کند و برای بچه‌اش نگه می‌دارد، به ما روی می‌آورد، سپس [[آیه]] فوق را [[تلاوت]] فرمود»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۲۰۹.</ref>.

* [[آیات]] تأویلی و [[باطنی]]: آیات تاویلی و بطنی، آیاتی هستند که بر اساس [[روایات اهل بیت]]{{عم}} صرف نظر از ظاهر آنها، معنی باطنی آن مربوط به مسئله [[مهدویت]] است. این آیات حجم گسترده‌ای از آیات مربوط به مهدویت را به خود اختصاص داده است.

چند نمونه از این آیات:

۲. آیاتی که مربوط به «[[احیاء]] [[ارض]]» یعنی [[زنده شدن زمین]] پس از مردن غاز آنهاست که به زنده شدن [[جامعه انسانی]] به [[دست امام]] عصر{{ع}} [[تفسیر]] شده است. روشن است که منظور از این تفسیر، [[نفی]] معنی ظاهری این [[آیات]] نیست، بلکه بیان معنای [[باطنی]] آنها است.

افزون بر این موارد، آیات دیگری در [[قرآن]] است که به مسئله [[مهدویت]] اشاره می‌کند؛ از جمله [[آیه]] ۵۴ [[سوره مائده]] که به [[ویژگی‌های یاران امام زمان]]{{ع}} پرداخته است. در آن آیه آمده است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند، در راه خداوند جهاد می‌کنند و از سرزنش سرزنشگری نمی‌هراسند؛ این بخشش خداوند است که به هر کس بخواهد ارزانی می‌دارد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref>.

این آیه با لحنی تهدیدآمیز [[مسلمانان]] [[عصر پیامبر]]{{صل}} را مخاطب قرار داده، می‌گوید: اگر شما از دین‌تان برگردید، [[خداوند]] [[قوم]] دیگری را به جای شما می‌آورد که [[خدا]] آنان را [[دوست]] دارد، آنان نیز خدا را دوست دارند، در برابر [[مؤمنان]] [[متواضع]] و در برابر [[کافران]] سرسخت‌اند، در [[راه خدا]] [[جهاد]] می‌کنند و از [[سرزنش]] هیچ ملامتگری [[هراس]] ندارند.

[[انکار]] مسئله [[مهدویت]] یا استعجاب از چنین موضوعی، درخور [[شأن]] [[مسلمان]] نیست، آنجا که حتی بی‌دینان عالم به آمدن [[مصلح جهانی]] در [[آخر الزمان]] [[اعتقاد]] دارند، چرا مسلمان از پذیرش آن [[امتناع]] بورزد؟ [[وهابیان]] در تلاش برای ایجاد تشکیک در این مسئله، سنگ به هاون می‌کوبند؛ وقتی همه مذاهب اسلامی بدان اعتقاد دارند و صدها [[روایت]] و [[آیه]] در این موضوع وارد شده است<ref>[[مهدی رستم‌نژاد|رستم‌نژاد، مهدی]]، [[پاسخ به شبهات وهابیان علیه شیعه (کتاب)|پاسخ به شبهات وهابیان علیه شیعه]]، ص ۳۴۳-۳۵۲.</ref>.