آیین دادرسی در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط  

| عنوان مدخل  = آیین دادرسی

| مداخل مرتبط = [[آیین دادرسی در قرآن]] - [[آیین دادرسی در حدیث]] - [[آیین دادرسی در معارف و سیره نبوی]] - [[آیین دادرسی در معارف و سیره علوی]] - [[آیین دادرسی در فقه سیاسی]]

== مقدمه ==

[[روایات]] بر [[ضرورت]] و اهمیت دادرسی تأکید دارند. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در این باره فرموده است: «یک لحظه دادرسی از هفتاد سال [[عبادت]] [[برتر]] و بهتر است»<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۲۴، ص۷.</ref>. در [[حدیثی]] از [[امام صادق]] {{ع}} نیز می‌خوانیم: از دادرسی بپرهیزید؛ زیرا دادرسی، ویژه [[پیشوایی]] است دانای به [[قضا]] و [[دادگر]] یا برای [[پیامبر]] یا [[جانشین پیامبر]]<ref>{{متن حدیث|اتَّقُوا الْحُكُومَةَ فَإِنَّ الْحُكُومَةَ إِنَّمَا هِيَ لِلْإِمَامِ الْعَالِمِ بِالْقَضَاءِ الْعَادِلِ فِي الْمُسْلِمِينَ لِنَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ}}، حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۱۷، ح۳۳۰۹۲.</ref>.

از سوی دیگر، کار دادرسی بسیار سخت و دشوار خوانده شده است، چنان که [[پیامبر اعظم]] {{صل}} در این باره می‌فرماید: «هر کس بر دادرسی گمارده شود، همانا بدون چاقو، [[قربانی]] شده است»<ref>{{متن حدیث|مَنْ جُعِلَ قَاضِياً فَقَدْ ذُبِحَ بِغَيْرِ سِكِّينٌ}}؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۱۹، ح۳۳۰۹۷.</ref>.

امام صادق {{ع}} نیز می‌فرماید: قاضیان چهار گروهند که سه گروه ایشان در دوزخند و تنها یک دسته آنها در [[بهشت]] هستند. مردی که بر اساس [[علم]] و عمد به [[ستم]] [[قضاوت]] کند، در [[آتش]] است و مردی نیز که نادانسته و بر پایه [[جهل]] به ستم [[داوری]] کند، در آتش است و مردی که بر اساس [[نادانی]] به [[حق]] [[حکم]] کند، او نیز در آتش است. تنها کسی که بر اساس علم و [[آگاهی]] به حق قضاوت کند، در بهشت خواهد بود<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۸، ح۳۳۱۰۵.</ref>.

از این روایات نباید چنین برداشت شود که پرداختن به دادرسی، تباه کردن زندگی واپسین است، بلکه مقصود این است که تنها افراد شایسته باید چنین [[مسئولیت]] سنگینی را عهده دار شوند. به همین دلیل، علی {{ع}} می‌فرماید: «[[بهترین]] [[مردم]]، داوران به حق و آنانی هستند که قضاوت عادلانه کنند»<ref>محمد محمدی ری‌شهری، میزان الحکمه، ج۱۰، ص۴۹۴۸.</ref>.

در بخشی از نامه [[امام علی]] {{ع}} خطاب به [[مالک اشتر]] نیز که درباره [[گزینش]] دادرسان و شیوه‌های دادرسی است، چنین می‌خوانیم: و برای داوری میان مردم از [[رعیت]] خود، آن را برگزین که نزد تو [[برترین]] است. آنکه [[کارها]] بر او دشوار نگردد و [[ستیز]] دو [[خصم]]، وی را به [[لجاجت]] نکشاند، در [[خطا]] [[پایدار]] نبود و چون [[حق]] را [[شناخت]]، در بازگشت بدان درنماند و نفس او به [[طمع]] ننگرد و تا رسیدن به حق، به اندک شناخت بسنده نکند و در [[شبهه‌ها]] از همه بااحتیاط‌تر باشد و [[حجت]] را بیش از همه به کار برد و از آمد و شد صاحبان دعوا کمتر به ستوه آید و در [[کشف]] امور از همه شکیباتر باشد و چون [[حکم]] روشن باشد، در [[داوری]] قاطع‌تر باشد. آن کس که [[ستایش]] فراوان، او را نفریبد و خوش آمدگویی، او را برنیانگیزاند و اینان اندکند. پس داوری چنین کس را فراوان تیماردار و در [[بخشش]] بدو گشاده دستی به کار آر، چندان که نیاز وی به [[مردمان]] کم افتد. و رتبت او را نزد خود چندان بالا بر که از نزدیکانت کسی درباره وی طمع نکند و از گزند مردمان نزد تو ایمن ماند. در این باره [[نیک]] بنگر که [[دین]] در دست بدکاران گرفتار آمده بود. در آن کار از روی [[هوس]] می‌راندند و به نام دین، [[دنیا]] را می‌خوردند<ref>نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.<ref>[[محمد درگاه‌زاده|درگاه‌زاده، محمد]]، [[آیین دادرسی پیامبر اعظم (کتاب)|آیین دادرسی پیامبر اعظم]]، ص ۱۹.</ref>