پرش به محتوا

سوره حمد: تفاوت میان نسخه‌ها

۵۶ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵
جز
جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'
جز (جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع')
 
(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات سوره|تصویر=Al-Fatihah.svg|نام = فاتحه|نام‌های دیگر= حمد{{سخ}}ام‌القرآن{{سخ}}ام‌الکتاب{{سخ}}کنز{{سخ}}سبع من المثانی|معنی= آغازگر و گشایندهٔ قرآن |کتابت = ۱|جزء = ۱ |آیه = ۷|محل نزول = مکه|شماره نزول = ۵|کلمه =۲۹|حرف =۱۴۳|حزب=۱}}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[سوره حمد در علوم قرآنی]] - [[سوره حمد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[سوره حمد در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}
{{جعبه اطلاعات سوره|تصویر=Al-Fatihah.svg|نام = فاتحه|نام‌های دیگر= {{فهرست جعبه افقی|حمد|ام‌القرآن|ام‌الکتاب|کنز|سبع من المثانی}}|معنی= آغازگر و گشایندهٔ قرآن|جزء = ۱ |آیه = ۷|محل نزول = مکه|شماره نزول = ۵|کلمه =۲۹|حرف =۱۴۳|حزب=۱}}


== مقدمه ==
== مقدمه ==
خط ۱۳: خط ۱۳:
# اینکه سوره مورد بحث از اول تا بآخرش [[کلام خدا]] است، اما در مقام نیابت از بنده‌اش، و این که بنده‌اش وقتی روی [[دل]] متوجه به سوی او می‌سازد، و خود را در [[مقام عبودیت]] قرار می‌دهد، چه می‌گوید.
# اینکه سوره مورد بحث از اول تا بآخرش [[کلام خدا]] است، اما در مقام نیابت از بنده‌اش، و این که بنده‌اش وقتی روی [[دل]] متوجه به سوی او می‌سازد، و خود را در [[مقام عبودیت]] قرار می‌دهد، چه می‌گوید.
# این که این سوره بدو قسمت تقسیم شده، نصفی از آن برای خدا، و نصفی دیگر برای [[بنده]] خدا است.
# این که این سوره بدو قسمت تقسیم شده، نصفی از آن برای خدا، و نصفی دیگر برای [[بنده]] خدا است.
# این که این سوره مشتمل بر تمامی [[معارف قرآنی]] است، و با همه کوتاهیش بتمامی معارف قرآنی اشعار دارد، چون قرآن کریم با آن وسعت عجیبی که در [[معارف]] اصولیش، و نیز در فروعات متفرعه بر آن اصول هست، از اخلاقش گرفته تا [[احکام]]، و احکامش از [[عبادات]] گرفته تا سیاسات، و اجتماعیات، و وعده‌ها، و وعیدها، و داستان‌ها، و عبرت‌هایش، همه و همه بیاناتش به چند اصل بر می‌گردد، و از آن چند ریشه جوانه می‌زند: اول [[توحید]]، دوم [[نبوت]]، سوم معادو فروعات آن و چهارم [[هدایت]] [[بندگان]] به سوی آنچه مایه [[صلاح]] [[دنیا]] و آخرتشان است، و این سوره با همه اختصار و کوتاهیش، مشتمل بر این چند اصل می‌باشد، و با کوتاه‌ترین لفظ، و روشن‌ترین بیان، به آنها اشاره نموده است.
# این که این سوره مشتمل بر تمامی [[معارف قرآنی]] است، و با همه کوتاهیش بتمامی معارف قرآنی اشعار دارد، چون قرآن کریم با آن وسعت عجیبی که در [[معارف]] اصولیش، و نیز در فروع متفرعه بر آن اصول هست، از اخلاقش گرفته تا [[احکام]]، و احکامش از [[عبادات]] گرفته تا سیاسات، و اجتماعیات، و وعده‌ها، و وعیدها، و داستان‌ها، و عبرت‌هایش، همه و همه بیاناتش به چند اصل بر می‌گردد، و از آن چند ریشه جوانه می‌زند: اول [[توحید]]، دوم [[نبوت]]، سوم معادو فروع آن و چهارم [[هدایت]] [[بندگان]] به سوی آنچه مایه [[صلاح]] [[دنیا]] و آخرتشان است، و این سوره با همه اختصار و کوتاهیش، مشتمل بر این چند اصل می‌باشد، و با کوتاه‌ترین لفظ، و روشن‌ترین بیان، به آنها اشاره نموده است.


== برخی از ویژگی‌های سوره حمد ==
== برخی از ویژگی‌های سوره حمد ==
خط ۵۳: خط ۵۳:
[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: «سوره حمد سوره‌ای است که ابتدایش «حمد» [[خدا]] و وسطش «[[اخلاص]]» و آخرش [[دعا]] است.
[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: «سوره حمد سوره‌ای است که ابتدایش «حمد» [[خدا]] و وسطش «[[اخلاص]]» و آخرش [[دعا]] است.


[[نجاری]] از [[ابو سعید بن معلی]]، نقل کرده است که وی گفت: [[نماز]] می‌خواندم که [[پیامبر]] {{صل}} مرا صدا زد. پاسخشان را ندادم. گفتم: ‌ای [[رسول خدا]]! من نماز می‌خواندم. پیامبر {{صل}} فرمود: مگر [[خداوند]] نفرمود: {{متن قرآن|اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! (ندای) خداوند و پیامبر را هر گاه شما را به چیزی فرا خوانند که به شما زندگی می‌بخشد پاسخ دهید» سوره انفال، آیه ۲۴.</ref>؟ سپس فرمود: آیا تو را پیش از آنکه از [[مسجد]] خارج شوی، از گرانسنگ‌ترین [[سوره]] در قرآن، [[آگاه]] نسازم؟ پس دست مرا گرفت و چون خواستیم که از مسجد بیرون [[رویم]]، گفتم: ‌ای رسول خدا، مگر نگفتید که مرا از گرانسنگ‌ترین سوره قرآن آگاه‌سازی؟ پیامبر فرمود: {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، [[سوره فاتحه]] همان سبع المثانی و قرآن عظیمی است که به من داده شده است.
[[نجاری]] از [[ابو سعید بن معلی]]، نقل کرده است که وی گفت: [[نماز]] می‌خواندم که [[پیامبر]] {{صل}} مرا صدا زد. پاسخشان را ندادم. گفتم: ‌ای [[رسول خدا]]! من نماز می‌خواندم. پیامبر {{صل}} فرمود: مگر [[خداوند]] نفرمود: {{متن قرآن|اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! (ندای) خداوند و پیامبر را هر گاه شما را به چیزی فرا خوانند که به شما زندگی می‌بخشد پاسخ دهید» سوره انفال، آیه ۲۴.</ref>؟ سپس فرمود: آیا تو را پیش از آنکه از [[مسجد]] خارج شوی، از گرانسنگ‌ترین [[سوره]] در قرآن، [[آگاه]] نسازم؟ پس دست مرا گرفت و چون خواستیم که از مسجد بیرون رویم، گفتم: ‌ای رسول خدا، مگر نگفتید که مرا از گرانسنگ‌ترین سوره قرآن آگاه‌سازی؟ پیامبر فرمود: {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، [[سوره فاتحه]] همان سبع المثانی و قرآن عظیمی است که به من داده شده است.


از [[سلمة بن محمد]] نقل است که گفت: «از امام صادق {{ع}} شنیدم که فرمود: کسی که سوره حمد، او را [[شفا]] نبخشد، چیزی او را شفا نمی‌بخشد».
از [[سلمة بن محمد]] نقل است که گفت: «از امام صادق {{ع}} شنیدم که فرمود: کسی که سوره حمد، او را [[شفا]] نبخشد، چیزی او را شفا نمی‌بخشد».
خط ۷۳: خط ۷۳:
# '''انعام:''' علت [[انتخاب]] نام «انعام» برای سوره حمد بیان نشده است. شاید به دلیل وجود واژه «[[نعمت]]» در آیه {{متن قرآن|صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ}}<ref>«راه آنان که به نعمت پرورده‌ای؛ که نه بر ایشان خشم آورده‌ای و نه گمراه‌اند» سوره فاتحه، آیه ۷.</ref>.
# '''انعام:''' علت [[انتخاب]] نام «انعام» برای سوره حمد بیان نشده است. شاید به دلیل وجود واژه «[[نعمت]]» در آیه {{متن قرآن|صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ}}<ref>«راه آنان که به نعمت پرورده‌ای؛ که نه بر ایشان خشم آورده‌ای و نه گمراه‌اند» سوره فاتحه، آیه ۷.</ref>.
# '''[[تفویض]]:''' «تفویض» از ریشه «فوض» به معنای واگذاشتن کار به دیگری است. در این [[سوره]]، [[انسان]] با تلاوت آیه: {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> کار خود را به [[خدا]] تفویض و واگذار کرده، تنها از او استعانت و کمک می‌جوید؛ به همین خاطر «تفویض» خوانده شده است.
# '''[[تفویض]]:''' «تفویض» از ریشه «فوض» به معنای واگذاشتن کار به دیگری است. در این [[سوره]]، [[انسان]] با تلاوت آیه: {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> کار خود را به [[خدا]] تفویض و واگذار کرده، تنها از او استعانت و کمک می‌جوید؛ به همین خاطر «تفویض» خوانده شده است.
# '''[[تعلیم]] مسأله:''' چون [[آداب]] درخواست و سؤال از خدای متعالی و نحوه [[مناجات با خدا]] در این [[سوره]] بیان شده است، به آن «[[تعلیم]] مسأله» گفته‌اند.
# '''[[تعلیم]] مسأله:''' چون [[آداب]] درخواست و سؤال از [[خدای متعال]] و نحوه [[مناجات با خدا]] در این [[سوره]] بیان شده است، به آن «[[تعلیم]] مسأله» گفته‌اند.
# '''ثناء:''' چون در این سوره، [[قاری]] و [[نمازگزار]] با [[تلاوت آیات]]: {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}}<ref>«مالک روز پاداش و کیفر» سوره فاتحه، آیه ۴.</ref>[[زبان]] به ثناگویی و [[سپاسگزاری]] از [[خداوند]] و بیان اوصاف او می‌گشاید، به آن «سوره ثناء» گفته‌اند.
# '''ثناء:''' چون در این سوره، [[قاری]] و [[نمازگزار]] با [[تلاوت آیات]]: {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}}<ref>«مالک روز پاداش و کیفر» سوره فاتحه، آیه ۴.</ref>[[زبان]] به ثناگویی و [[سپاسگزاری]] از [[خداوند]] و بیان اوصاف او می‌گشاید، به آن «سوره ثناء» گفته‌اند.
# '''[[حمد]] اُولی:''' پنج سوره [[قرآن]] با جمله {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ }} آغاز شده و به «سور حامدات» یا «سور [[تحمید]]» معروفند. این [[سوره‌ها]] عبارت‌اند از: سوره حمد؛ [[سوره انعام]]؛ [[سوره کهف]]؛ [[سوره سبأ]]؛ [[سوره فاطر]]. به سوره [[مبارکه]] [[حمد]] که نخستین و کوتاه‌ترین سور حامدات است سوره «حمد أولی» گفته‌اند.
# '''[[حمد]] اُولی:''' پنج سوره [[قرآن]] با جمله {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ }} آغاز شده و به «سور حامدات» یا «سور [[تحمید]]» معروفند. این [[سوره‌ها]] عبارت‌اند از: سوره حمد؛ [[سوره انعام]]؛ [[سوره کهف]]؛ [[سوره سبأ]]؛ [[سوره فاطر]]. به سوره [[مبارکه]] [[حمد]] که نخستین و کوتاه‌ترین سور حامدات است سوره «حمد أولی» گفته‌اند.
۲۲۴٬۸۴۸

ویرایش